Trả lời nhanh
Phần 4 của trắc nghiệm Sử 12 Bài 16 xoay quanh mục IV: ngày 2-9-1945 nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, cùng nguyên nhân thắng lợi, ý nghĩa lịch sử và bài học kinh nghiệm của Cách mạng tháng Tám. Dưới đây có 20 câu kèm đáp án đúng và lời giải thích vì sao chọn, vì sao loại. Cuối bài có mẹo nhớ và bài tự luyện.
Kiến thức cần nắm trước khi làm bài
Ở phần này, đề thi hay hỏi bốn nhóm ý: mốc thời gian (thành lập chính phủ, Bảo Đại thoái vị, Tuyên ngôn độc lập), nguyên nhân thắng lợi (chủ quan và khách quan), ý nghĩa (trong nước và quốc tế) và bài học kinh nghiệm. Nếu muốn ôn lại lý thuyết đầy đủ, các em xem Lý thuyết Lịch sử 12 Bài 16.
Phần A. Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời (câu 1–8)
Câu 1
Câu “Nước Việt Nam có quyền hưởng tự do và độc lập, và sự thật đã thành một nước tự do, độc lập” nằm trong văn kiện nào?
- A. Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến
- B. Kháng chiến nhất định thắng lợi
- C. Tuyên ngôn độc lập
- D. Đường Kách mệnh
Đáp án: C. Câu này nằm ở phần kết bản Tuyên ngôn độc lập (2-9-1945), dùng để khẳng định độc lập vừa có cơ sở pháp lý vừa là sự thật. A ra đời ngày 19-12-1946, B là tác phẩm của Trường Chinh năm 1947, còn D là tập bài giảng của Nguyễn Ái Quốc in năm 1927.
Câu 2
Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa chính thức được tuyên bố thành lập vào thời điểm nào?
- A. Khởi nghĩa giành chính quyền thắng lợi ở Hà Nội (19-8-1945)
- B. Quốc dân đại hội ở Tân Trào (tháng 8-1945)
- C. Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn độc lập (2-9-1945)
- D. Hội nghị toàn quốc của Đảng (13 đến 15-8-1945)
Đáp án: C. Hội nghị toàn quốc quyết định phát động tổng khởi nghĩa, Quốc dân đại hội lập Ủy ban dân tộc giải phóng, còn ngày 19-8 là thắng lợi ở thủ đô. Phải đến ngày 2-9-1945 việc khai sinh nhà nước mới mới được tuyên bố trước quốc dân và thế giới.
Câu 3
Ngày 28-8-1945 diễn ra sự kiện nào?
- A. Vua Bảo Đại thoái vị
- B. Ủy ban dân tộc giải phóng Việt Nam cải tổ thành Chính phủ lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa
- C. Khởi nghĩa thắng lợi ở Sài Gòn
- D. Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn độc lập
Đáp án: B. Chính phủ lâm thời do Hồ Chí Minh làm Chủ tịch được công bố ngày 28-8. Bảo Đại thoái vị ngày 30-8, Sài Gòn giành chính quyền ngày 25-8, còn Tuyên ngôn được đọc ngày 2-9.
Câu 4
Vua Bảo Đại tuyên bố thoái vị ở đâu, vào ngày nào?
- A. Ngọ Môn (Huế), ngày 30-8-1945
- B. Quảng trường Ba Đình (Hà Nội), ngày 2-9-1945
- C. Nhà hát Lớn (Hà Nội), ngày 19-8-1945
- D. Điện Thái Hòa (Huế), ngày 23-8-1945
Đáp án: A. Chiều 30-8-1945, tại Ngọ Môn, Bảo Đại thoái vị và trao ấn kiếm cho phái đoàn Chính phủ lâm thời. Sự kiện này chấm dứt chế độ quân chủ ở Việt Nam. Ngày 23-8 chỉ là ngày nhân dân Huế giành chính quyền.
Câu 5
Bản Tuyên ngôn độc lập được đọc ở đâu?
- A. Đình Tân Trào (Tuyên Quang)
- B. Quảng trường Ba Đình (Hà Nội)
- C. Bắc Bộ Phủ (Hà Nội)
- D. Ngọ Môn (Huế)
Đáp án: B. Ngày 2-9-1945, tại Quảng trường Ba Đình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn độc lập trước hàng chục vạn đồng bào. Đình Tân Trào là nơi họp Quốc dân đại hội, Bắc Bộ Phủ là nơi quần chúng chiếm được ngày 19-8.
Câu 6
Mở đầu Tuyên ngôn độc lập, Chủ tịch Hồ Chí Minh dẫn các bản tuyên ngôn của những nước nào?
- A. Anh và Pháp
- B. Mĩ và Liên Xô
- C. Mĩ và Pháp
- D. Trung Quốc và Pháp
Đáp án: C. Người trích Tuyên ngôn độc lập của Mĩ và Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền của Pháp. Dùng chính lý lẽ của các nước lớn để khẳng định quyền bình đẳng của mọi dân tộc là một cách lập luận rất sắc sảo: đối phương khó lòng phủ nhận.
Câu 7
Mục đích chủ yếu của việc đọc Tuyên ngôn độc lập ngày 2-9-1945 là gì?
- A. Khẳng định tính hợp pháp của nhà nước mới trước quốc dân và thế giới
- B. Thay thế nền thống trị của Pháp – Nhật
- C. Đáp ứng nguyện vọng của quần chúng nhân dân
- D. Chuẩn bị đón quân Đồng minh
Đáp án: A. Đến ngày 28-8, tổng khởi nghĩa đã thành công trên cả nước, và nền thống trị của Pháp – Nhật đã bị lật đổ từ trước đó (loại B). Tuyên ngôn có nhiệm vụ “hợp thức hóa” thắng lợi, khẳng định tư cách pháp lý của nước Việt Nam độc lập trước khi quân Đồng minh kéo vào. C và D chỉ là ý phụ, nằm trong mục đích A.
Câu 8
Ý nào thể hiện đúng tinh thần đoạn kết của Tuyên ngôn độc lập?
- A. Kêu gọi nhân dân tạm hòa hoãn với Pháp
- B. Khẳng định quyết tâm đem toàn bộ tinh thần, lực lượng, tính mạng và của cải để giữ vững độc lập
- C. Đề nghị Đồng minh giúp quản lý đất nước
- D. Tuyên bố gia nhập khối Đồng minh
Đáp án: B. Đoạn kết nêu ý chí của toàn dân tộc: sẵn sàng hi sinh tất cả để bảo vệ quyền tự do, độc lập. Các phương án còn lại không có trong văn kiện.
Phần B. Nguyên nhân thắng lợi (câu 9–13)
Câu 9
Nguyên nhân chủ quan nào quyết định thắng lợi của Cách mạng tháng Tám?
- A. Phát xít Nhật đầu hàng Đồng minh
- B. Sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng, đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh
- C. Quân Đồng minh chưa vào Đông Dương
- D. Chính phủ Trần Trọng Kim suy yếu
Đáp án: B. A và C là điều kiện khách quan, D chỉ là biểu hiện kẻ thù đang hoảng loạn. Có đường lối đúng, có sự chuẩn bị chu đáo và biết chớp thời cơ là nhân tố quyết định, nhờ sự lãnh đạo của Đảng.
Câu 10
Nguyên nhân khách quan của thắng lợi Cách mạng tháng Tám là
- A. truyền thống yêu nước của dân tộc
- B. khối liên minh công nông vững chắc
- C. Hồng quân Liên Xô và quân Đồng minh đánh bại phát xít, tạo thời cơ cho nhân dân ta vùng dậy
- D. Mặt trận Việt Minh tập hợp được đông đảo quần chúng
Đáp án: C. Mẹo phân biệt: yếu tố nào nằm bên ngoài Việt Nam thì là khách quan. A, B, D đều là nhân tố bên trong, tức chủ quan.
Câu 11
Vì sao nói Cách mạng tháng Tám không phải là “ăn may” khi Nhật đầu hàng?
- A. Vì Nhật đã đầu hàng từ trước năm 1945
- B. Vì nhân dân ta đã trải qua 15 năm chuẩn bị, qua các cuộc tập dượt 1930–1931 và 1936–1939 cùng cao trào 1939–1945
- C. Vì quân Đồng minh trực tiếp giúp ta giành chính quyền
- D. Vì Pháp tự nguyện rút khỏi Đông Dương
Đáp án: B. Lúc Nhật đầu hàng, ở nhiều nước khác thời cơ cũng xuất hiện nhưng không phải nước nào cũng giành được chính quyền. Ta thắng vì lực lượng chính trị và vũ trang đã sẵn sàng. C và D sai sự thật lịch sử, A sai mốc thời gian (Nhật đầu hàng ngày 15-8-1945).
Câu 12
“Thời cơ ngàn năm có một” của Cách mạng tháng Tám tồn tại trong khoảng thời gian nào?
- A. Từ khi Nhật đảo chính Pháp (9-3-1945) đến khi Nhật đầu hàng
- B. Từ khi Nhật đầu hàng Đồng minh đến trước khi quân Đồng minh vào Đông Dương
- C. Từ ngày 19-8 đến ngày 2-9-1945
- D. Từ khi thành lập Mặt trận Việt Minh (1941) đến năm 1945
Đáp án: B. Khi Nhật đầu hàng, quân Nhật ở Đông Dương rệu rã, chính phủ thân Nhật tê liệt, còn quân Đồng minh chưa kịp vào. Đây là “khoảng trống quyền lực” ngắn ngủi mà ta phải giành chính quyền trước khi nó đóng lại.
Câu 13
Trong tổng khởi nghĩa tháng Tám, lực lượng giữ vai trò quyết định là
- A. lực lượng vũ trang
- B. lực lượng chính trị của quần chúng, có lực lượng vũ trang hỗ trợ
- C. quân Đồng minh
- D. binh lính người Việt trong quân đội Nhật
Đáp án: B. Ở hầu hết các đô thị, chính quyền được giành nhờ những cuộc mít tinh, biểu tình có hàng vạn người tham gia, lực lượng vũ trang chỉ hỗ trợ. Đây là đặc điểm nổi bật: cuộc khởi nghĩa của toàn dân.
Phần C. Ý nghĩa lịch sử (câu 14–17)
Câu 14
Nội dung nào không phải ý nghĩa của Cách mạng tháng Tám năm 1945?
- A. Phá tan xiềng xích nô lệ của Pháp – Nhật, lật nhào chế độ quân chủ, đưa nhân dân lên nắm chính quyền
- B. Góp phần vào chiến thắng chống phát xít của nhân loại
- C. Mở ra kỉ nguyên độc lập, tự do của dân tộc
- D. Buộc Pháp công nhận độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Việt Nam
Đáp án: D. Phải đến Hiệp định Giơnevơ năm 1954, các bên tham dự mới cam kết tôn trọng các quyền dân tộc cơ bản của Việt Nam. Năm 1945, thực dân Pháp vẫn đang âm mưu quay lại xâm lược.
Câu 15
Thắng lợi của Cách mạng tháng Tám không mở ra kỉ nguyên nào?
- A. Kỉ nguyên độc lập, tự do
- B. Kỉ nguyên nhân dân lao động nắm chính quyền, làm chủ đất nước
- C. Kỉ nguyên giải phóng dân tộc gắn liền với giải phóng xã hội
- D. Kỉ nguyên cả nước độc lập, thống nhất, đi lên chủ nghĩa xã hội
Đáp án: D. Kỉ nguyên này mở ra sau thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mĩ năm 1975, khi đất nước thống nhất. Sau năm 1945, nước ta lại phải bước vào cuộc kháng chiến chống Pháp, chưa thể nói tới “cả nước đi lên chủ nghĩa xã hội”. Nhiều tài liệu giải thích D là ý nghĩa của Hiệp định Giơnevơ, như vậy là chưa chính xác: năm 1954 đất nước vẫn bị chia cắt.
Câu 16
Với Đảng Cộng sản Đông Dương, thắng lợi của Cách mạng tháng Tám có ý nghĩa gì?
- A. Đảng chuyển ra hoạt động ở nước ngoài
- B. Đảng từ hoạt động bí mật trở thành đảng nắm chính quyền
- C. Đảng hợp nhất với các tổ chức khác
- D. Đảng đổi tên thành Đảng Lao động Việt Nam
Đáp án: B. Đây là bước nhảy vọt của cách mạng Việt Nam. D là sự kiện của Đại hội II (năm 1951), không liên quan tới năm 1945.
Câu 17
Ý nghĩa quốc tế của Cách mạng tháng Tám là gì?
- A. Đưa Việt Nam trở thành thành viên Liên hợp quốc
- B. Cổ vũ mạnh mẽ phong trào giải phóng dân tộc ở châu Á, châu Phi và Mĩ Latinh
- C. Chấm dứt hoàn toàn chủ nghĩa thực dân trên thế giới
- D. Làm sụp đổ trật tự hai cực Ianta
Đáp án: B. Cuộc cách mạng chọc thủng một mắt xích trong hệ thống thuộc địa và góp phần vào thắng lợi chống phát xít. A sai (Việt Nam vào Liên hợp quốc năm 1977), C quá tuyệt đối, D là sự kiện cuối những năm 1980 đầu 1990.
Phần D. Bài học kinh nghiệm (câu 18–20)
Câu 18
Bài học nào về đường lối được rút ra từ Cách mạng tháng Tám?
- A. Chỉ tập trung chống phong kiến
- B. Giương cao ngọn cờ độc lập dân tộc, kết hợp đúng đắn nhiệm vụ chống đế quốc và chống phong kiến
- C. Dựa hoàn toàn vào sự giúp đỡ bên ngoài
- D. Đặt nhiệm vụ ruộng đất lên hàng đầu
Đáp án: B. Từ Hội nghị Trung ương 8 (5-1941), Đảng đặt nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên hàng đầu, tạm gác khẩu hiệu cách mạng ruộng đất. Nhờ đó Đảng tập hợp được mọi lực lượng yêu nước. A và D đi ngược chủ trương này.
Câu 19
Bài học về tập hợp lực lượng trong Cách mạng tháng Tám là
- A. chỉ dựa vào giai cấp công nhân
- B. tập hợp toàn dân trong mặt trận dân tộc thống nhất rộng rãi, lấy liên minh công nông làm nền tảng
- C. liên minh với phát xít Nhật để chống Pháp
- D. chỉ dựa vào tầng lớp trí thức
Đáp án: B. Mặt trận Việt Minh là hình thức tập hợp tiêu biểu. Các phương án A, D quá hẹp, còn C sai về bản chất.
Câu 20
Bài học về phương pháp cách mạng được rút ra từ Cách mạng tháng Tám là
- A. dùng đấu tranh nghị trường là chính
- B. kết hợp lực lượng chính trị với lực lượng vũ trang, đi từ khởi nghĩa từng phần lên tổng khởi nghĩa, chọn đúng thời cơ
- C. chờ quân Đồng minh vào rồi mới khởi nghĩa
- D. chỉ đấu tranh vũ trang ở rừng núi
Đáp án: B. Nghệ thuật khởi nghĩa thể hiện ở chỗ biết kết hợp hai lực lượng, đi từ nông thôn tới thành thị, và chớp đúng thời điểm. C đi ngược tinh thần “giành chính quyền trước khi Đồng minh vào”.
Bảng đáp án nhanh
| Câu | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Đáp án | C | C | B | A | B | C | A | B | B | C |
| Câu | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| Đáp án | B | B | B | D | D | B | B | B | B | B |
Mẹo nhớ và lỗi sai thường gặp
- Chuỗi mốc “19 – 23 – 25 – 28 – 30 – 2”: Hà Nội, Huế, Sài Gòn, Chính phủ lâm thời, Bảo Đại thoái vị, Tuyên ngôn độc lập. Các em đọc thuộc chuỗi số như đọc số điện thoại sẽ nhớ rất lâu.
- Chủ quan và khách quan: yếu tố “trong nhà” (Đảng, nhân dân, truyền thống, Mặt trận) là chủ quan. Yếu tố “ngoài ngõ” (Liên Xô, Đồng minh, Nhật đầu hàng) là khách quan.
- Lỗi nhầm kỉ nguyên: năm 1945 mở ra kỉ nguyên độc lập, tự do. Năm 1975 mở ra kỉ nguyên cả nước độc lập, thống nhất, đi lên chủ nghĩa xã hội.
- Lỗi nhầm Huế: ngày 23-8 nhân dân Huế giành chính quyền, ngày 30-8 Bảo Đại mới thoái vị.
- Câu hỏi “không phải”: gạch chân chữ “không” trước khi đọc phương án để khỏi chọn nhầm ý đúng.
Luyện tập thêm (tự làm rồi đối chiếu)
- Trong cả nước, tổng khởi nghĩa giành chính quyền diễn ra trong khoảng bao lâu?
Đáp án: khoảng nửa tháng, từ ngày 14-8 đến ngày 28-8-1945. - Vì sao trong Tuyên ngôn độc lập, Hồ Chí Minh khẳng định từ mùa thu năm 1940 nước ta đã là thuộc địa của Nhật chứ không còn là thuộc địa của Pháp?
Đáp án: để bác bỏ luận điệu thực dân Pháp có “quyền” quay lại Đông Dương, đồng thời chỉ ra rằng nhân dân ta giành chính quyền từ tay Nhật chứ không phải từ tay Pháp. - Điền vào chỗ trống: “Cách mạng tháng Tám thành công, nhân dân ta từ thân phận ………… trở thành người làm chủ đất nước.”
Đáp án: nô lệ.
Ôn tiếp các phần khác của Bài 16
- Trắc nghiệm Lịch sử 12 Bài 16 – phần 1
- Trắc nghiệm Lịch sử 12 Bài 16 – phần 2
- Trắc nghiệm Lịch sử 12 Bài 16 – phần 3
- Trắc nghiệm nâng cao Chương 2: Việt Nam từ năm 1930 đến năm 1945
- Giải SGK Lịch sử 12 Bài 16
- Giải SBT Lịch sử 12 Bài 16
- Lý thuyết Lịch sử 12 Bài 15: Phong trào dân chủ 1936–1939
Cùng chuyên đề: Bài nằm trong mục lục Lý thuyết Sử 12 Bài 17: Nước VNDCCH từ sau 2-9-1945 đến trước 19-12-1946.
Câu hỏi thường gặp
Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời ngày nào?
Ngày 2-9-1945. Hôm đó, tại Quảng trường Ba Đình (Hà Nội), Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn độc lập, tuyên bố khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
Nguyên nhân quyết định thắng lợi của Cách mạng tháng Tám là gì?
Là sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng, đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh, cùng với truyền thống yêu nước và sự chuẩn bị suốt 15 năm. Việc Liên Xô và Đồng minh đánh bại phát xít chỉ là nguyên nhân khách quan, tạo ra thời cơ.
Cách mạng tháng Tám mở ra kỉ nguyên gì cho dân tộc?
Mở ra kỉ nguyên độc lập, tự do, kỉ nguyên nhân dân lao động nắm chính quyền, làm chủ đất nước, và kỉ nguyên giải phóng dân tộc gắn liền với giải phóng xã hội. Kỉ nguyên cả nước thống nhất đi lên chủ nghĩa xã hội thì bắt đầu từ năm 1975.
Vua Bảo Đại thoái vị khi nào?
Chiều 30-8-1945, tại Ngọ Môn (Huế), Bảo Đại thoái vị và trao ấn kiếm cho đại diện Chính phủ lâm thời. Sự kiện này chấm dứt chế độ quân chủ ở Việt Nam.