Trả lời nhanh
Tập san sinh học của dự án lớp 10 là tập bài ngắn, có ảnh hoặc sơ đồ tự vẽ và có nguồn, giới thiệu sản phẩm do vi sinh vật tạo ra. Mỗi bài cần tên sản phẩm, loài hoặc nhóm vi sinh vật, nguyên lí khoa học và ích lợi. Tập đạt thường có ít nhất bốn sản phẩm, rải ở nông nghiệp, thực phẩm, y tế và môi trường. Penicillin do nấm tạo ra, không phải do vi khuẩn.
Dự án yêu cầu sản phẩm gì
Ở Sinh học 10, sách Chân trời sáng tạo giao thực hiện dự án tìm hiểu sản phẩm công nghệ vi sinh vật rồi làm tập san gồm bài viết và tranh ảnh. Sách Kết nối tri thức cũng có việc làm tập san, và thêm phần thực hành lên men. Trang này đi theo yêu cầu tập san: em chọn sản phẩm, kiểm tra sự thật khoa học, dàn trang và nói được trong vài phút.
Làm theo sáu bước. Một, chia nhóm và chọn bốn sản phẩm khác lĩnh vực, tránh cả nhóm cùng làm sữa chua. Hai, với mỗi sản phẩm, ghi tên thông dụng, tên khoa học của sinh vật, nguyên lí, các bước chính và một hạn chế. Ba, đối chiếu xem sinh vật là vi khuẩn, nấm hay vi sinh vật kị khí. Bốn, vẽ sơ đồ quy trình, không chỉ dán ảnh. Năm, xếp thành tập san có bìa, mục lục, bài và trang nguồn. Sáu, thuyết trình một sản phẩm: ích lợi gì, hạn chế gì, vì sao không nên nói quá.
Bốn sản phẩm nên có, với sự thật đã kiểm
Bảng dưới là khung để em khỏi chọn bốn món cùng một kiểu. Số liệu cơ chế là phần phải giữ đúng khi viết bài. Phần quy trình chỉ nêu các bước lớn, đủ cho một trang tập san.
| Nhóm | Sản phẩm | Sinh vật | Điều cần viết cho đúng |
|---|---|---|---|
| Nông nghiệp | Chế phẩm Bt | Vi khuẩn Bacillus thuringiensis | Protein tinh thể Cry, độc với một số ấu trùng sâu, không diệt mọi côn trùng |
| Thực phẩm | Sữa chua | Streptococcus thermophilus và Lactobacillus bulgaricus | Lactose thành axit lactic, sữa đông, cả hai đều là vi khuẩn |
| Y tế | Penicillin | Nấm Penicillium chrysogenum | Ức chế enzyme nối peptidoglycan, không phải vi khuẩn |
| Môi trường | Phân ủ | Vi khuẩn và nấm hiếu khí | Chất hữu cơ thành mùn khi đủ ẩm và có không khí |
Chế phẩm Bt. Bacillus thuringiensis là vi khuẩn Gram dương. Khi hình thành bào tử, nó tạo protein tinh thể gọi là Cry. Protein này được hoạt hóa trong ruột kiềm của một số ấu trùng côn trùng mẫn cảm, thường là sâu thuộc bộ cánh vẩy. Tùy chủng, có chế phẩm hướng tới ấu trùng cánh cứng hoặc bọ gậy. Bt không phải thuốc diệt mọi sâu, ong, kiến hay côn trùng có ích. Bài tập san phải ghi đúng đối tượng của chủng em tìm được. Nếu không rõ chủng, em viết là tác động chọn lọc lên một số ấu trùng, không viết là diệt hết côn trùng.
Sữa chua. Hai vi khuẩn thường dùng là Streptococcus thermophilus và Lactobacillus delbrueckii subsp. bulgaricus. Sách hay ghi gọn Lactobacillus bulgaricus. Cả hai là vi khuẩn lactic, không phải nấm men. Chúng dùng lactose, tạo axit lactic, pH hạ, casein trong sữa đông lại. Các bước để viết trong báo cáo: đun sữa khoảng 90 độ C để giảm vi sinh vật lạ, làm nguội tới khoảng 42 đến 45 độ C, cấy giống, ủ vài giờ cho đến khi đông, rồi làm lạnh để chậm quá trình lên men. Đây là mô tả nguyên lí của thực phẩm, không phải lời khuyên chữa bệnh.
Penicillin. Penicillium chrysogenum là nấm sợi, không phải vi khuẩn. Nhầm điểm này là lỗi nặng nhất của nhiều tập san. Penicillin ức chế enzyme nối các mạch peptidoglycan ở vi khuẩn đang sinh trưởng, nên thành tế bào không được gia cố. Bài chỉ nên nói nguồn gốc, cơ chế mức đại cương và việc kháng sinh phải do thầy thuốc chỉ định. Không ghi liều dùng, không hướng dẫn tự chữa.
Phân ủ. Rác hữu cơ, lá và phụ phẩm bếp được vi khuẩn cùng nấm hiếu khí phân giải thành mùn, khí cacbonic, nước và nhiệt. Đống ủ cần ẩm nhưng không ngập nước, và cần được đảo để có oxi. Sản phẩm trả chất hữu cơ về đất. Nếu nhóm chọn khí sinh học thay cho phân ủ, em đổi sang nhóm vi sinh vật kị khí, trong đó có nhóm sinh metan. Đừng vừa gọi là hiếu khí vừa viết rằng đống ủ kín hoàn toàn.
Một sản phẩm phụ nếu nhóm còn chỗ: rượu etylic từ nấm men Saccharomyces cerevisiae. Phương trình lên men rượu từ glucozơ là C6H12O6 cho ra 2 C2H5OH và 2 CO2. Đếm nguyên tử: cacbon 6 = 4 + 2, hiđro 12 = 12, oxi 6 = 2 + 4. Nấm men là nấm, khác hai vi khuẩn của sữa chua.
Cách dàn một tập san
Tập giấy hoặc tệp trình chiếu đều được, miễn là người đọc đi được từ bìa tới nguồn. Bìa có tên tập san, lớp, tên nhóm và một hình liên quan đến vi sinh vật. Trang sau là mục lục, mỗi sản phẩm một dòng. Mỗi bài chiếm khoảng một trang: tên, nhóm lĩnh vực, sinh vật kèm tên khoa học, nguyên lí trong năm đến tám dòng, quy trình bốn bước, một ích lợi, một hạn chế, một sơ đồ. Trang cuối liệt kê sách và trang em đã đọc, ghi rõ nhóm đã kiểm lại chỗ nào.
Ảnh chụp sản phẩm thật, như hũ sữa chua nhóm làm, tốt hơn ảnh lấy tràn lan. Sơ đồ tự vẽ quan trọng hơn ảnh, vì giáo viên chấm xem em có hiểu thứ tự bước hay không. Chữ có dấu. Không chép nguyên một đoạn dài từ một trang mạng.
Mẫu một trang bài về sữa chua
Em dùng mẫu này để thấy độ dài và các mục, rồi tự viết bài của nhóm. Đừng nộp nguyên văn.
Sữa chua thuộc nhóm thực phẩm lên men. Sinh vật chính là hai vi khuẩn Streptococcus thermophilus và Lactobacillus bulgaricus. Chúng chuyển lactose thành axit lactic. Axit làm pH sữa giảm, protein casein kết tụ, sữa từ dạng lỏng thành dạng đông. Quy trình khái quát có năm bước: đun sữa khoảng 90 độ C, làm nguội về khoảng 43 độ C, cấy giống, ủ đến khi đông, rồi giữ lạnh. Ích lợi là tạo thực phẩm từ sữa và kéo dài thời gian dùng so với sữa tươi để ngoài. Hạn chế là nhiệt độ ủ phải ổn định. Quá nóng thì vi khuẩn lactic chết, quá nguội thì sữa lâu đông và dễ bị nhiễm tạp. Trang này không dùng sữa chua như thuốc.
Đoạn mẫu đã có đủ bốn ý: tên, loài, nguyên lí, hạn chế. Bài Bt của nhóm em phải thêm câu về tính chọn lọc của protein Cry. Bài penicillin phải có câu nấm chứ không phải vi khuẩn, và câu không hướng dẫn dùng thuốc. Bài phân ủ phải nói hiếu khí và việc đảo đống.
Tiêu chí chấm và lỗi cần tránh
| Tiêu chí | Mức đạt |
|---|---|
| Số sản phẩm | Ít nhất bốn, đủ nông nghiệp, thực phẩm, y tế, môi trường |
| Đúng khoa học | Đúng nấm hay vi khuẩn, đúng nguyên lí chính, không nói quá công dụng |
| Trình bày | Có bìa, mục lục, sơ đồ hoặc ảnh, trang nguồn |
| Nói trước nhóm | Nêu được một ích lợi và một hạn chế trong vài phút |
Năm lỗi bị trừ nhiều. Gọi Penicillium là vi khuẩn. Viết Bt diệt mọi côn trùng. Tập san chỉ toàn ảnh, không có nguyên lí. Không ghi nguồn. Biến trang y tế thành tờ hướng dẫn uống thuốc. Sửa năm lỗi ấy trước khi nộp thì bài đã khác một tập ảnh sưu tầm.
Câu hỏi thường gặp
Tập san cần có những phần nào?
Bìa, mục lục, ít nhất bốn bài sản phẩm và trang nguồn. Mỗi bài có tên, loài vi sinh vật, nguyên lí, quy trình và một hạn chế.
Penicillin do sinh vật nào tạo ra?
Do nấm Penicillium chrysogenum, không phải vi khuẩn. Thuốc ức chế enzyme nối peptidoglycan của vi khuẩn.
Sữa chua dùng những vi khuẩn nào?
Streptococcus thermophilus và Lactobacillus bulgaricus. Chúng chuyển lactose thành axit lactic làm sữa đông.
Chế phẩm Bt có diệt mọi côn trùng không?
Không. Protein Cry của Bacillus thuringiensis tác động chọn lọc lên một số ấu trùng, tùy chủng.
Bài penicillin trong tập san có được ghi liều thuốc không?
Không. Trang chỉ giải thích nguồn gốc và cơ chế. Việc dùng kháng sinh do thầy thuốc quyết định.