Trả lời nhanh
Văn bản mèo ăn chay được kể ở ngôi thứ ba và thuộc thể loại truyện ngụ ngôn. Người kể không xưng tôi, chỉ gọi mèo già, nó và đàn chuột. Truyện ngắn, nhân vật là loài vật, kết lại bằng lời cảnh báo đừng tin kẻ độc ác giả nhân giả nghĩa.
Đề bài và các phương án
Đọc câu chuyện về một con mèo già không còn bắt được chuột, bèn giả cách tu hành để lừa cả đàn, rồi xác định ngôi kể và thể loại.
- A. Ngôi thứ nhất, truyện cổ tích
- B. Ngôi thứ ba, truyện ngụ ngôn
- C. Ngôi thứ hai, truyện cười
- D. Ngôi thứ nhất, truyện ngụ ngôn
Lưu ý: thứ tự phương án có thể khác trong đề của em. Đáp án đúng là ngôi thứ ba và truyện ngụ ngôn.
Người kể đứng ngoài khung chuyện. Bên trong chỉ có mèo và chuột. Đó là dấu hiệu của ngôi thứ ba, chưa cần thuộc lòng cả văn bản.
Vì sao là ngôi thứ ba và truyện ngụ ngôn
Cốt truyện, kể bằng lời của em, diễn ra như sau. Mèo già chậm chân, mắt kém, không vồ được chuột nữa. Nó đeo tràng hạt, gõ mõ, tuyên bố từ nay tu hành, kiêng thịt, kiêng sát sinh, và chỉ ăn rau. Đàn chuột lúc đầu nửa tin nửa ngờ. Thấy mèo ngồi niệm và không vồ con nào lại gần, chúng tin hẳn, đi lại trước mặt mèo. Một buổi tối, cả đàn xếp hàng vào hang. Mèo để những con đầu chui vào, rồi nuốt con đi cuối. Hôm sau thiếu một con, chuột đầu đàn nghi, tự xếp xuống cuối hàng để thử. Nó bị vồ nhưng kịp kêu. Từ đó lũ chuột nhắc nhau chớ tin kẻ ác đội lốt hiền.
Ngôi kể là ngôi thứ ba vì người kể không có mặt trong truyện với tư cách nhân vật. Không có lời xưng tôi, ta, mình của người đang kể. Mèo được gọi là mèo già, là nó. Chuột được gọi là đàn chuột, con chuột đầu đàn. Người kể biết mưu của mèo và cả nỗi nghi của chuột, tức là nhìn từ bên ngoài, không bị kẹt trong mắt của một con vật.
Thể loại là truyện ngụ ngôn vì đủ ba dấu hiệu. Nhân vật là loài vật nhưng cách xử sự chỉ con người: giả nhân giả nghĩa, cả tin, cảnh giác. Cốt truyện rất ngắn, một mưu và một cái bẫy, không có tên riêng, không có đời sống dài. Kết truyện rút ra bài học ứng xử: đừng tin lời hay của kẻ vốn độc ác khi chưa có bằng chứng đủ lâu.
Vì sao ba phương án kia sai
Không phải ngôi thứ nhất. Ngôi thứ nhất phải có người kể xưng tôi và nằm trong câu chuyện. Nếu mèo tự kể, câu sẽ thành kiểu tôi đeo tràng hạt, tôi nuốt con chuột cuối. Văn bản không viết như vậy. Thấy từ nó rồi cho là ngôi thứ nhất cũng sai: nó là từ để gọi người hoặc vật khác, thuộc ngôi thứ ba.
Không phải ngôi thứ hai. Ngôi thứ hai là lời kể gọi thẳng người nghe bằng bạn, các em, ngươi, và lấy người ấy làm đối tượng của câu chuyện. Ở đây người kể không trò chuyện với chuột hay với người đọc. Lời khuyên cuối vẫn là lời kể về điều lũ chuột đã rút ra, không phải một bài diễn văn xưng hô ngôi hai.
Không phải truyện cổ tích. Cổ tích thường có người, có yếu tố kì ảo như phép tiên, và có công lí thưởng phạt theo kiểu ở hiền gặp lành. Mèo ăn chay không có phép thuật. Mèo thắng nhờ mưu, chuột mất mạng vì cả tin. Kết không ban thưởng cho ai.
Không phải truyện cười. Tình huống có chỗ bất ngờ, nhưng mục đích không phải để gây cười rồi dừng. Câu cuối là lời răn. Truyện cười chốt ở cái mấu buồn cười. Truyện ngụ ngôn chốt ở bài học. Nhầm hai thể loại này là lỗi hay gặp khi truyện có con vật và có một pha hố.
Dấu hiệu cần nhớ và ba bài luyện
Khi gặp một văn bản ngắn trong đề đọc hiểu, em soi hai câu hỏi tách riêng, đừng gộp một ý. Câu hỏi ngôi kể chỉ nhìn đại từ và vị trí người kể. Câu hỏi thể loại nhìn nhân vật, độ dài, có phép thuật hay không, và câu chuyện muốn người đọc cười, mơ ước hay rút ra bài học.
Bảng dưới gom chỗ dễ lẫn:
| Dấu hiệu trong bài | Kết luận | Dễ nhầm thành |
|---|---|---|
| Gọi mèo, nó, chuột, không có tôi | Ngôi thứ ba | Ngôi thứ nhất vì có từ nó |
| Loài vật, truyện ngắn, có lời răn | Ngụ ngôn | Cổ tích vì có con vật |
| Mèo giở mặt ở cuối | Bài học về sự cả tin | Truyện cười vì có cú lừa |
Luyện 1. Truyện Thỏ và Rùa gọi tên hai con vật, không ai xưng tôi, kết lại bằng ý chậm mà bền thì tới đích. Ngôi kể và thể loại là gì?
Đáp án: Ngôi thứ ba, truyện ngụ ngôn. Có loài vật, có bài học, không có phép tiên.
Luyện 2. Một đoạn mở bằng câu Mình đã trót tin lời hứa của mèo, do chính chuột kể. Ngôi kể đổi thành gì?
Đáp án: Ngôi thứ nhất. Từ mình ở đây là chuột tự xưng. Thể loại vẫn có thể là ngụ ngôn nếu bài học còn, nhưng ngôi đã khác văn bản gốc.
Luyện 3. Tấm Cám có người, có phép của Bụt, người hiền được thưởng. Có phải ngụ ngôn không?
Đáp án: Không. Đó là truyện cổ tích. Ngôi kể vẫn có thể là ngôi thứ ba, nhưng thể loại không đi theo ngôi kể. Đừng thấy ngôi thứ ba là kết luận luôn ngụ ngôn.
Câu hỏi thường gặp
Văn bản Mèo ăn chay thuộc thể loại nào?
Truyện ngụ ngôn, vì nhân vật là loài vật, truyện ngắn và rút ra bài học về kẻ giả nhân giả nghĩa.
Mèo ăn chay được kể theo ngôi thứ mấy?
Ngôi thứ ba. Người kể không xưng tôi, chỉ gọi mèo già, nó và đàn chuột.
Vì sao không phải truyện cổ tích?
Truyện không có phép tiên, không có người được thưởng theo kiểu ở hiền gặp lành.
Từ nó trong truyện thuộc ngôi nào?
Ngôi thứ ba. Ngôi thứ hai mới gọi người nghe bằng bạn, các em hoặc ngươi.
Bài học của truyện là gì?
Đừng tin kẻ vốn độc ác chỉ vì họ tạm nói lời hiền và làm ra vẻ đã sửa mình.