Trả lời nhanh
Phrăng băn khoăn điều gì về những con chim bồ câu. Nghe tiếng chim bồ câu gù khẽ trên mái nhà trường, cậu bé Phrăng băn khoăn tự hỏi: “Liệu người ta có bắt cả chúng nó cũng phải hót bằng tiếng Đức không nhỉ?”. Câu hỏi ngây thơ, có phần hài hước ấy cho thấy lệnh bắt học tiếng Đức của kẻ chiếm đóng phi lí đến mức nào. Nó cũng cho thấy Phrăng đã thật sự thấm thía nỗi đau mất tiếng mẹ đẻ và tình yêu tiếng Pháp trong em đã thức tỉnh.
Câu hỏi thuộc bài nào? Bối cảnh của truyện
Đây là một câu hỏi theo dõi trong khi đọc văn bản Buổi học cuối cùng, Ngữ văn 7 tập 1, bộ Cánh diều. Tác giả là nhà văn Pháp An-phông-xơ Đô-đê (1840 – 1897). Truyện được in trong tập Truyện kể ngày thứ Hai.
Truyện lấy bối cảnh sau cuộc chiến tranh Pháp – Phổ (1870 – 1871). Nước Pháp thua trận, hai vùng An-dát và Lo-ren bị cắt cho Phổ. Có lệnh từ Béc-lin rằng các trường ở hai vùng này chỉ được dạy tiếng Đức. Vì vậy, buổi học tiếng Pháp do thầy Ha-men dạy hôm ấy là buổi học cuối cùng. Người kể chuyện là Phrăng, một cậu bé ham chơi, lười học, xưng “tôi” để kể lại buổi sáng đặc biệt đó.
Chi tiết chim bồ câu xuất hiện lúc nào?
Chi tiết này nằm ở phần cuối buổi học, trong giờ tập viết. Thầy Ha-men phát cho học trò những tờ mẫu mới, trên đó viết hai chữ “Pháp” và “An-dát”. Các tờ mẫu treo ở đầu bàn trông như những lá cờ nhỏ bay phấp phới khắp lớp. Cả lớp chăm chú đến mức chỉ còn nghe tiếng ngòi bút sột soạt trên giấy, có con bọ dừa bay vào cũng chẳng ai để ý. Giữa sự im lặng ấy, Phrăng nghe thấy tiếng chim bồ câu gù khẽ trên mái nhà và tự hỏi liệu chúng có bị bắt phải hót bằng tiếng Đức hay không.
Đặt chi tiết vào đúng hoàn cảnh này, em sẽ thấy nó không phải một ý nghĩ vu vơ. Đó là lúc Phrăng đang viết chính tên đất nước và quê hương mình lần cuối bằng tiếng mẹ đẻ, nên mọi âm thanh xung quanh đều khiến em nghĩ đến chuyện ngôn ngữ.
Ý nghĩa điều băn khoăn của Phrăng
1. Nét ngây thơ, hồn nhiên của tuổi thơ
Chỉ một đứa trẻ mới nghĩ đến chuyện bắt chim bồ câu đổi “tiếng hót”. Câu hỏi giữ đúng giọng kể của một cậu bé, khiến chi tiết vừa đáng yêu vừa chân thật. Nhà văn không cần bình luận mà để suy nghĩ trẻ con tự nói lên vấn đề.
2. Vạch ra sự phi lí của lệnh cấm dạy tiếng Pháp
Tiếng chim là âm thanh tự nhiên, không ai có thể bắt nó thay đổi. Khi Phrăng đặt tiếng chim cạnh lệnh bắt học tiếng Đức, người đọc nhận ra một điều: cưỡng ép một dân tộc từ bỏ tiếng nói của mình cũng vô lí như bắt chim bồ câu hót bằng tiếng nước khác. Đằng sau nụ cười là sự phê phán chính sách đồng hóa của kẻ chiếm đóng.
3. Nỗi xót xa và tình yêu tiếng mẹ đẻ đã thức tỉnh
Câu hỏi cho thấy Phrăng đang lo sợ: sự áp đặt có thể lan đến mọi thứ quanh em, đến cả loài chim trên mái trường. Đầu buổi sáng, Phrăng còn định trốn học để đi chơi. Đến giờ tập viết, em lại quan tâm đến số phận của tiếng Pháp và thấy tiếc nuối từng chữ viết. Chi tiết chim bồ câu là một dấu mốc cho thấy em đã trưởng thành hơn chỉ sau một buổi học.
4. Hình ảnh chim bồ câu gợi tự do, hòa bình
Chim bồ câu thường gợi đến sự bình yên và tự do. Đặt hình ảnh ấy cạnh không khí nặng nề của lớp học khiến người đọc càng cảm nhận rõ quê hương Phrăng đang mất tự do. Tiếng chim “gù thật khẽ” cũng như hòa vào nỗi buồn lặng lẽ của cả lớp.
5. Nghệ thuật của chi tiết
- Câu hỏi tu từ: không cần câu trả lời mà bộc lộ cảm xúc và thái độ.
- Ngôi kể thứ nhất: suy nghĩ được kể trực tiếp từ nội tâm Phrăng nên chân thật, gần gũi.
- Giọng văn vừa hài hước vừa chua xót: tiếng cười nhẹ nhàng làm nỗi đau mất tiếng mẹ đẻ càng thấm thía.
Sự thay đổi của Phrăng trong buổi học cuối cùng
| Thời điểm | Suy nghĩ, hành động của Phrăng |
|---|---|
| Trên đường đến trường | Sợ bị hỏi bài, có ý định trốn học đi chơi ngoài đồng; đi qua bảng cáo thị đông người, chỉ thoáng thắc mắc rồi vội chạy đến lớp. |
| Khi vào lớp | Ngạc nhiên vì lớp học im lặng khác thường, thầy Ha-men mặc trang phục trang trọng, dân làng ngồi ở cuối lớp. |
| Khi biết đây là buổi học tiếng Pháp cuối cùng | Choáng váng, ân hận vì đã bỏ phí thời gian; thấy những cuốn sách trước đây chán ngán bỗng trở thành người bạn cũ. |
| Khi không thuộc bài | Xấu hổ, tự trách mình, thấm thía lời thầy nói về việc cứ hẹn lần học sang ngày mai. |
| Giờ tập viết | Chăm chú viết, nghe tiếng chim bồ câu và băn khoăn liệu chúng có bị bắt hót bằng tiếng Đức. |
Từ một cậu bé ham chơi, Phrăng đã hiểu tiếng Pháp quý giá thế nào khi sắp mất nó. Điều băn khoăn về chim bồ câu là lúc tình cảm ấy được bộc lộ rõ nhất, bằng chính ngôn ngữ trẻ thơ của em.
Liên hệ với lời thầy Ha-men về tiếng nói dân tộc
Trong buổi học, thầy Ha-men nói rằng tiếng Pháp là ngôn ngữ hay nhất thế giới và dặn học trò phải giữ gìn nó. Thầy khẳng định: khi một dân tộc rơi vào vòng nô lệ, chừng nào họ vẫn giữ vững tiếng nói của mình thì chẳng khác gì nắm được chìa khóa chốn lao tù. Điều băn khoăn ngây thơ của Phrăng chính là câu trả lời của một học trò đã hiểu bài học ấy: tiếng nói là một phần linh hồn của dân tộc, không thể bị tước đoạt bằng một tờ lệnh.
Liên hệ với chúng ta, tiếng Việt cũng từng trải qua nhiều thời kì bị chèn ép dưới ách đô hộ nhưng vẫn được ông cha giữ gìn và phát triển. Giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt, nói và viết đúng, không lạm dụng tiếng nước ngoài là cách học sinh hôm nay thể hiện tình yêu đất nước.
Đoạn văn mẫu: cảm nhận về chi tiết chim bồ câu
Trong truyện “Buổi học cuối cùng”, em ấn tượng nhất với chi tiết Phrăng nghe tiếng chim bồ câu gù trên mái trường và tự hỏi liệu người ta có bắt cả chúng hót bằng tiếng Đức không. Thoạt đọc, em bật cười vì ý nghĩ thật trẻ con: làm sao bắt được loài chim đổi tiếng kêu! Nhưng ngẫm kĩ, em thấy nụ cười ấy thật cay đắng. Lệnh chỉ được dạy tiếng Đức ở An-dát và Lo-ren vô lí chẳng khác gì việc bắt chim bồ câu hót bằng tiếng nước khác. Câu hỏi cũng cho thấy Phrăng đã thay đổi: cậu bé từng muốn trốn học nay lại lo lắng cho số phận tiếng mẹ đẻ. Qua chi tiết nhỏ ấy, nhà văn Đô-đê nhắn gửi rằng tiếng nói là tài sản thiêng liêng của mỗi dân tộc, và em càng thêm trân trọng tiếng Việt mà mình được học mỗi ngày.
Lưu ý khi trả lời câu hỏi này
- Nêu đúng điều băn khoăn bằng cách trích câu hỏi của Phrăng hoặc diễn đạt lại sát ý.
- Nên bổ sung một đến hai câu về ý nghĩa: sự phi lí của lệnh cấm và tình yêu tiếng Pháp của Phrăng. Trả lời thiếu phần này thường chưa đủ ý.
- Không nhầm bối cảnh: truyện viết về thời kì sau chiến tranh Pháp – Phổ năm 1870 – 1871, không phải thời Chiến tranh thế giới.
Câu hỏi thường gặp
Phrăng nghe thấy tiếng chim bồ câu vào lúc nào?
Trong giờ tập viết ở cuối buổi học, khi cả lớp im lặng chăm chú viết những tờ mẫu có chữ “Pháp” và “An-dát”.
Câu hỏi của Phrăng về chim bồ câu có ý nghĩa gì?
Câu hỏi ngây thơ ấy cho thấy lệnh bắt học tiếng Đức phi lí, đồng thời bộc lộ nỗi xót xa và tình yêu tiếng Pháp của Phrăng.
Buổi học cuối cùng là của tác giả nào?
Truyện của nhà văn Pháp An-phông-xơ Đô-đê (1840 – 1897), in trong tập Truyện kể ngày thứ Hai.
Vì sao đó là buổi học tiếng Pháp cuối cùng?
Sau chiến tranh Pháp – Phổ, vùng An-dát và Lo-ren bị cắt cho Phổ, có lệnh chỉ được dạy tiếng Đức ở các trường thuộc hai vùng này.