Trả lời nhanh
Động đất và núi lửa xảy ra nhiều nhất ở vành đai lửa Thái Bình Dương, tức các vùng ven rìa Thái Bình Dương. Lý do: đây là nơi mảng Thái Bình Dương và nhiều mảng khác tiếp xúc, va chạm hoặc chui xuống nhau, vỏ Trái Đất rất không ổn định nên magma dễ trào lên và năng lượng dễ giải phóng thành chấn động.
Đề bài thường cho bốn khu vực để chọn. Dù phương án được viết thế nào, bạn hãy chọn phương án nói về vùng ven Thái Bình Dương (vành đai lửa Thái Bình Dương). Phần dưới giúp bạn hiểu để không phải học thuộc máy móc.
Vì sao vành đai lửa Thái Bình Dương có nhiều động đất, núi lửa nhất?
Lớp vỏ Trái Đất không liền một khối mà gồm nhiều mảng kiến tạo lớn nhỏ, luôn di chuyển rất chậm trên lớp man-ti quánh dẻo. Chỗ hai mảng tiếp xúc là nơi vỏ Trái Đất kém ổn định nhất.
- Mảng chui xuống nhau (hút chìm): mảng nặng như mảng Thái Bình Dương chui xuống dưới mảng nhẹ hơn. Đá bị nóng chảy thành magma, trào lên tạo núi lửa.
- Mảng nén ép, cọ xát: đá bị dồn nén tích năng lượng, đến lúc đứt gãy thì giải phóng đột ngột, gây động đất.
- Quy mô lớn: vành đai này kéo dài khoảng 40 000 km quanh Thái Bình Dương, chứa phần lớn núi lửa đang hoạt động và phần lớn các trận động đất trên thế giới.
Vành đai lửa đi qua những nơi nào?
| Khu vực | Ví dụ |
|---|---|
| Ven bờ tây châu Mỹ | dãy Andes (Chi-lê, Pê-ru), Alaska, California |
| Ven bờ tây Thái Bình Dương | Nhật Bản (núi Phú Sĩ), Phi-líp-pin, quần đảo In-đô-nê-xi-a |
| Phía tây nam Thái Bình Dương | Niu Di-lân, các đảo Nam Thái Bình Dương |
Vì thế Nhật Bản, Phi-líp-pin, In-đô-nê-xi-a, Chi-lê là những nước thường xuyên có động đất và núi lửa phun.
Loại trừ các khu vực dễ nhầm
- Vùng giữa lục địa, xa ranh giới mảng (như nội địa Bắc Phi, trung tâm Ô-xtrây-li-a): nền đá cổ, ổn định, hiếm động đất và gần như không có núi lửa.
- Vùng đồng bằng rộng lớn: là vùng nền vững, ít bị biến động kiến tạo.
- Vành đai Địa Trung Hải – In-đô-nê-xi-a và sống núi giữa Đại Tây Dương: cũng có động đất, núi lửa (Ý, Thổ Nhĩ Kỳ, Ai-xơ-len), nhưng mức độ tập trung vẫn không bằng vành đai Thái Bình Dương. Nếu đề có cả hai, hãy chọn “nhiều nhất” là Thái Bình Dương.
Lỗi sai thường gặp và mẹo nhớ
- Nhầm “vành đai lửa” với một vùng chỉ có núi lửa. Thực tế nó có cả động đất lẫn núi lửa.
- Cho rằng nơi nóng nhất (xích đạo, sa mạc) thì có núi lửa. Núi lửa liên quan đến ranh giới mảng, không liên quan đến khí hậu.
- Mẹo nhớ: “Đâu có mảng va chạm, đó có lửa và rung”. Hãy nhìn bản đồ: các chấm núi lửa tạo thành vòng cung bao quanh Thái Bình Dương.
Bài luyện tập
- Vì sao Nhật Bản có nhiều động đất và núi lửa?
Đáp án: Nước này nằm trên vành đai lửa Thái Bình Dương, nơi mảng Thái Bình Dương và mảng Philippines chui xuống dưới các mảng lân cận, nên vỏ Trái Đất rất không ổn định. - Điền vào chỗ trống: “Các mảng kiến tạo tiếp xúc nhau là nơi dễ xảy ra ……… và ………”.
Đáp án: động đất; núi lửa. - Vành đai lửa Thái Bình Dương có phải là nơi duy nhất xảy ra động đất không? Giải thích.
Đáp án: Không. Động đất còn xảy ra ở vành đai Địa Trung Hải – In-đô-nê-xi-a và dọc các sống núi ngầm đại dương, nhưng Thái Bình Dương là nơi xảy ra nhiều nhất.
Câu hỏi thường gặp
Vành đai lửa Thái Bình Dương là gì?
Là dải đất ven rìa Thái Bình Dương dài khoảng 40 000 km, nơi các mảng kiến tạo tiếp xúc nhau nên tập trung phần lớn núi lửa đang hoạt động và nhiều trận động đất nhất thế giới.
Vì sao núi lửa thường nằm ở ranh giới các mảng kiến tạo?
Ở đó mảng này chui xuống mảng kia, đá nóng chảy thành magma và theo các đứt gãy trào lên mặt đất tạo núi lửa.
Việt Nam có nằm trên vành đai lửa Thái Bình Dương không?
Không. Việt Nam nằm xa ranh giới mảng lớn nên động đất mạnh và núi lửa hoạt động hiện nay rất hiếm so với Nhật Bản hay In-đô-nê-xi-a.
Ngoài Thái Bình Dương, nơi nào còn nhiều động đất và núi lửa?
Vành đai Địa Trung Hải – In-đô-nê-xi-a và các sống núi giữa đại dương như sống núi giữa Đại Tây Dương, nhưng mức tập trung thấp hơn vành đai Thái Bình Dương.