Trả lời nhanh
Phương án đúng là phương án nói về lĩnh vực khác, không thuộc sản xuất thủ công: thường là khai hoang, đắp đê, mở rộng ruộng đất (nông nghiệp) hoặc buôn bán, lập chợ, phát triển đô thị cảng (thương nghiệp). Biểu hiện của thủ công nghiệp phải gắn với nghề làm ra sản phẩm: làng nghề, thợ giỏi, xưởng, kĩ thuật, mặt hàng.
Lưu ý: đề gốc có thể kèm 4 phương án cụ thể tuỳ giai đoạn lịch sử mà bài đang học. Vì vậy thầy không đoán chữ cái A, B, C hay D, mà hướng dẫn cách loại trừ để em tự chọn chính xác ở bất kì đề nào.
Thủ công nghiệp phát triển được thể hiện ở những điểm nào?
Khi sách giáo khoa viết “thủ công nghiệp phát triển”, ý đó thường được chứng minh bằng bốn nhóm biểu hiện sau:
- Tổ chức sản xuất: nhà nước lập xưởng thủ công (như Cục bách tác thời Trần), xuất hiện làng nghề, phường thợ chuyên làm một nghề.
- Ngành nghề đa dạng: gốm sứ, dệt lụa, đúc đồng, rèn sắt, làm giấy, khai thác mỏ, đóng thuyền, chế tạo vũ khí.
- Kĩ thuật tiến bộ: men gốm tinh xảo, hoa văn đẹp, kĩ thuật đúc súng, đóng thuyền lớn.
- Sản phẩm: phục vụ triều đình, nhân dân và được đem trao đổi, buôn bán.
Ví dụ quen thuộc: gốm Bát Tràng, gốm Thổ Hà, gốm Chu Đậu, lụa Hà Đông, đúc đồng Phước Kiều.
Bảng phân loại để loại trừ phương án
| Nội dung trong phương án | Thuộc lĩnh vực | Có phải biểu hiện thủ công nghiệp? |
|---|---|---|
| Làng nghề, phường thợ, quan xưởng | Thủ công nghiệp | Có |
| Gốm, dệt, đúc đồng, rèn, làm giấy | Thủ công nghiệp | Có |
| Khai thác mỏ, đóng thuyền, đúc vũ khí | Thủ công nghiệp (khai khoáng, chế tạo) | Có |
| Khai hoang, đắp đê, thuỷ lợi, tăng năng suất lúa | Nông nghiệp | Không |
| Chợ, thương cảng, đô thị buôn bán sầm uất | Thương nghiệp | Không |
| Ban hành luật, tổ chức bộ máy nhà nước | Chính trị – pháp luật | Không |
| Xây chùa, đền, đình; sáng tác văn thơ | Văn hoá | Không |
Ba bước làm câu “không phải”
- Gạch chân từ phủ định “không phải”. Em cần tìm phương án sai, không phải phương án đúng.
- Gọi tên lĩnh vực của từng phương án bằng một từ: nông nghiệp, thủ công, thương nghiệp, chính trị hay văn hoá.
- Chọn phương án lạc lĩnh vực. Ba phương án còn lại thường cùng nói về nghề thủ công.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm thương nghiệp với thủ công nghiệp. Hai ngành liên quan nhau (sản phẩm thủ công được đem bán), nhưng “chợ, đô thị, thương cảng đông đúc” là biểu hiện của buôn bán.
- Thấy chữ “xưởng”, “nghề” là chọn ngay. Em cần đọc hết câu. “Nghề nông” vẫn là nông nghiệp.
- Quên rằng khai thác mỏ thuộc khâu thủ công. Trong sách giáo khoa, khai mỏ thường được xếp chung với thủ công nghiệp.
Mẹo nhớ: thủ công nghiệp là “làm ra đồ vật bằng tay nghề”. Nếu phương án nói về “trồng, đắp, mua, bán, cai trị”, thì đó không phải thủ công.
Luyện tập (bài do thầy tự đặt)
Câu 1. Nội dung nào sau đây không phải biểu hiện của sự phát triển thủ công nghiệp ở Đại Việt thế kỉ XVI – XVIII?
- Nhiều làng nghề chuyên làm gốm, dệt, đúc đồng xuất hiện.
- Gốm Bát Tràng, Thổ Hà nổi tiếng trong nước.
- Các đô thị như Phố Hiến, Hội An buôn bán sầm uất.
- Việc khai thác mỏ được đẩy mạnh.
Đáp án: C. Đô thị buôn bán sầm uất là biểu hiện của thương nghiệp. A, B, D đều nói về nghề thủ công và khai khoáng.
Câu 2. Nội dung nào sau đây không phải biểu hiện của sự phát triển thủ công nghiệp thời Trần?
- Nhà nước lập các xưởng thủ công như Cục bách tác.
- Nghề gốm men ngọc, men hoa nâu có kĩ thuật tinh xảo.
- Nhà nước đặt chức quan chuyên trách việc đắp đê.
- Nghề dệt, đúc đồng, rèn sắt phát triển ở nhiều nơi.
Đáp án: C. Đắp đê và đặt quan trông coi đê là chính sách phát triển nông nghiệp, phòng chống lũ lụt.
Câu 3 (điền khuyết). Hãy kể hai biểu hiện cho thấy thủ công nghiệp phát triển và một nội dung không thuộc thủ công nghiệp.
Gợi ý: xuất hiện làng nghề chuyên nghiệp; kĩ thuật làm gốm, đúc đồng tiến bộ. Nội dung không thuộc: mở rộng diện tích ruộng đất nhờ khai hoang.
Em hãy đối chiếu bốn phương án trong đề của mình với bảng phân loại ở trên. Phương án nào “lạc lĩnh vực” chính là đáp án.
Câu hỏi thường gặp
Câu hỏi 'không phải biểu hiện' khác gì câu hỏi 'biểu hiện'?
Câu 'không phải' yêu cầu tìm phương án sai, thường là phương án thuộc lĩnh vực khác. Em cần loại ba phương án đúng cùng chủ đề trước.
Buôn bán sầm uất có phải biểu hiện của thủ công nghiệp phát triển không?
Không. Đó là biểu hiện của thương nghiệp. Hai ngành có liên quan, nhưng biểu hiện thủ công nghiệp phải nói về nghề, thợ, xưởng, kĩ thuật hoặc sản phẩm.
Khai thác mỏ thuộc ngành nào trong sách Lịch sử?
Sách Lịch sử thường xếp khai thác mỏ cùng thủ công nghiệp, vì sản phẩm mỏ (đồng, sắt, bạc) là nguyên liệu cho đúc tiền, vũ khí và đồ dùng.
Làm sao nhớ nhanh các biểu hiện của thủ công nghiệp?
Nhớ bốn chữ: tổ chức (làng nghề, quan xưởng), ngành nghề (gốm, dệt, đúc), kĩ thuật (men, đúc súng, đóng thuyền) và sản phẩm (đem trao đổi).