Trả lời nhanh
Đây là bài toán về tỉ số phần trăm giữa kết quả thực tế và kế hoạch, trong đó kế hoạch là 20 ha ngô (tức 100%). Muốn biết thôn đạt hay vượt bao nhiêu phần trăm, em lấy diện tích thực tế chia cho 20 rồi nhân với 100. Số liệu thực tế ở mỗi đề khác nhau, nên bên dưới có ví dụ tự đặt để em làm theo.
Nhận dạng đề bài
Câu mở đầu “Theo kế hoạch, năm vừa qua thôn Hòa An phải trồng 20 ha ngô” cho biết mức kế hoạch. Phần sau của đề thường cho thêm diện tích thực tế hoặc tỉ lệ vượt mức, rồi hỏi một đại lượng còn lại.
Lưu ý: trang này giải theo phương pháp chung. Số liệu thực tế (thôn đã trồng bao nhiêu ha, vượt bao nhiêu phần trăm) trong ví dụ dưới đây do chúng tôi tự đặt. Em hãy thay bằng số trong đề của mình.
Điều cần nhớ
- Mức kế hoạch luôn là 100%. Đây là đại lượng dùng để so sánh.
- Tỉ số phần trăm thực hiện = (thực tế : kế hoạch) × 100%.
- Nếu kết quả lớn hơn 100% thì vượt kế hoạch. Số phần trăm vượt = tỉ số đó − 100%.
- Nếu kết quả nhỏ hơn 100% thì chưa đạt kế hoạch. Số phần trăm chưa đạt = 100% − tỉ số đó.
Dạng 1: Biết thực tế, tìm số phần trăm đạt hoặc vượt
Ví dụ (số liệu tự đặt). Theo kế hoạch, thôn phải trồng 20 ha ngô. Thực tế thôn trồng được 23 ha. Hỏi thôn đã thực hiện bao nhiêu phần trăm kế hoạch và vượt kế hoạch bao nhiêu phần trăm?
Giải:
- Tỉ số phần trăm diện tích thực tế so với kế hoạch: 23 : 20 = 1,15 = 115%.
- Thôn thực hiện được 115% kế hoạch.
- Số phần trăm vượt kế hoạch: 115% − 100% = 15%.
Đáp số: 115%; vượt 15%.
Dạng 2: Biết tỉ lệ vượt mức, tìm diện tích thực tế
Ví dụ (số liệu tự đặt). Theo kế hoạch, thôn phải trồng 20 ha ngô. Thôn đã trồng vượt kế hoạch 20%. Hỏi thôn trồng được bao nhiêu ha ngô?
Cách 1: Vượt 20% tức là đạt 100% + 20% = 120% kế hoạch.
Diện tích thực tế: 20 × 120 : 100 = 24 (ha).
Cách 2: Diện tích vượt: 20 × 20 : 100 = 4 (ha). Diện tích thực tế: 20 + 4 = 24 (ha).
Đáp số: 24 ha.
Dạng 3: Biết thực tế và tỉ lệ vượt, tìm kế hoạch
Dạng này hay bị làm sai nhất. Giả sử đề cho: “Thôn trồng được 24 ha ngô, vượt 20% so với kế hoạch. Hỏi kế hoạch là bao nhiêu ha?”
- 24 ha ứng với 120% kế hoạch.
- Kế hoạch (100%) là: 24 : 120 × 100 = 20 (ha).
Đáp số: 20 ha.
Kết quả này khớp với dạng 2, nên em có thể dùng nó để kiểm tra lại bài.
Lỗi sai thường gặp
| Lỗi | Vì sao sai | Cách sửa |
|---|---|---|
| Lấy 23 : 100 để tính phần trăm | Đã chọn nhầm đại lượng so sánh | Luôn chia cho mức kế hoạch (20 ha) |
| Trả lời “thực hiện 115%” khi đề hỏi “vượt bao nhiêu %” | Chưa trừ phần 100% | Lấy 115% − 100% = 15% |
| Dạng 3: lấy 24 − 20% × 24 | 20% là so với kế hoạch, không phải so với 24 ha | Coi 24 ha là 120% rồi chia cho 120 |
| Quên đơn vị ha | Mất điểm trình bày | Ghi đơn vị trong từng phép tính và đáp số |
Mẹo nhớ
Em nhớ câu: “Kế hoạch là gốc, gốc luôn bằng 100%.” Đề hỏi gì thì so với gốc đó. Nếu đề cho thực tế và hỏi kế hoạch, em lấy thực tế chia cho số phần trăm rồi nhân 100.
Bài luyện tập (số liệu tự đặt)
- Kế hoạch trồng 50 ha lúa, thực tế thôn trồng được 45 ha. Thôn thực hiện bao nhiêu phần trăm kế hoạch và còn thiếu bao nhiêu phần trăm?
- Kế hoạch trồng 30 ha khoai, thôn trồng vượt 10%. Hỏi thôn trồng được bao nhiêu ha khoai?
- Thôn trồng được 55 ha đậu, vượt 10% so với kế hoạch. Hỏi kế hoạch là bao nhiêu ha?
Đáp án:
- 45 : 50 = 0,9 = 90%. Thôn thực hiện 90% kế hoạch, còn thiếu 100% − 90% = 10%.
- 30 × 110 : 100 = 33 (ha).
- 55 : 110 × 100 = 50 (ha).
Cách trình bày bài giải
Em nên viết lời giải ngắn cho từng bước, ví dụ “Tỉ số phần trăm diện tích thực tế so với kế hoạch là…”. Sau đó em viết phép tính, kết quả có đơn vị và đáp số. Cuối cùng, em thử đổi chiều (nhân ngược hoặc chia ngược) để chắc chắn kết quả hợp lí.
Câu hỏi thường gặp
Tại sao mức kế hoạch là 100%?
Vì kế hoạch là đại lượng dùng để so sánh. Mọi kết quả thực tế được quy về phần trăm của nó, nên kế hoạch ứng với 100%.
Vượt kế hoạch 20% khác gì đạt 20% kế hoạch?
Vượt 20% nghĩa là đạt 120% kế hoạch. Đạt 20% nghĩa là mới làm được một phần năm kế hoạch.
Nếu đề cho thực tế và tỉ lệ vượt mà hỏi kế hoạch thì làm thế nào?
Em coi thực tế ứng với (100% + tỉ lệ vượt) của kế hoạch. Sau đó lấy thực tế chia cho số phần trăm đó rồi nhân 100. Ví dụ 24 ha ứng với 120% thì kế hoạch là 24 : 120 × 100 = 20 ha.
Số liệu trong trang này có phải của đề gốc không?
Đề gốc chỉ cho biết kế hoạch là 20 ha ngô. Các số thực tế trong ví dụ là số tự đặt để minh hoạ phương pháp, em thay bằng số trong đề của mình.