Trả lời nhanh
Vật liệu cao su có các tính chất chính: tính đàn hồi tốt, cách điện và cách nhiệt tốt, chịu mài mòn, không thấm nước và khí, ít bị hóa chất thông thường ăn mòn. Ngược lại, cao su không dẫn điện, không cứng và giòn như thủy tinh, đồng thời kém bền khi gặp nhiệt độ cao hoặc dầu mỡ.
Đề bài và cách hiểu câu hỏi
Câu hỏi “Vật liệu cao su có các tính chất nào sau đây?” thường gặp trong môn Công nghệ (phần vật liệu cơ khí, chất dẻo – cao su) và cả phần polime của Hóa học. Đề cho nhiều phương án, em cần chọn phương án nêu đúng và đủ đặc điểm của cao su.
Vì các phương án có thể được diễn đạt khác nhau tùy sách, bài này không chép lại từng lựa chọn. Em hãy dùng bảng tính chất bên dưới để đối chiếu với đề của mình.
Các tính chất đặc trưng của cao su
| Tính chất | Biểu hiện thực tế |
|---|---|
| Đàn hồi cao | Kéo dãn rồi thả ra thì trở về hình dạng ban đầu (dây chun, lốp xe). |
| Cách điện tốt | Làm vỏ bọc dây điện, găng tay cách điện, ủng cao su. |
| Cách nhiệt tốt | Dẫn nhiệt kém nên dùng làm tay cầm, đệm lót. |
| Chịu mài mòn | Dùng làm lốp xe, đế giày, băng tải. |
| Không thấm nước, khí | Làm săm xe, gioăng đệm, ống dẫn nước. |
| Giảm chấn, chống rung | Làm đệm giảm xóc, chân đế máy. |
Vì sao cao su lại đàn hồi?
Cao su là polime có các mạch phân tử dài, cuộn lại và xoắn rối với nhau. Khi kéo, các mạch duỗi thẳng ra; khi thôi kéo, chúng co về trạng thái cuộn ban đầu nên vật trở lại hình dạng cũ.
Cao su thiên nhiên (lấy từ mủ cây cao su) có thành phần chính là polisopren. Để tăng độ bền, độ đàn hồi và khả năng chịu nhiệt, người ta lưu hóa cao su, tức là đun nóng cao su với một lượng nhỏ lưu huỳnh để tạo các cầu nối giữa các mạch.
Nhược điểm cần nhớ
- Chịu nhiệt độ cao kém: nóng thì mềm, dính; lạnh quá thì cứng.
- Bị lão hóa theo thời gian khi tiếp xúc ánh nắng, ôzôn: nứt, mất đàn hồi.
- Cao su thông thường dễ bị dầu mỡ, dung môi hữu cơ làm trương phồng.
Cách loại phương án sai
- Phương án có “dẫn điện tốt”: sai, vì cao su là chất cách điện.
- Phương án có “cứng, giòn”: sai, đó là đặc điểm của gang, thủy tinh; cao su mềm và dẻo dai.
- Phương án có “dẫn nhiệt tốt”: sai, kim loại mới dẫn nhiệt tốt, cao su cách nhiệt.
- Phương án có “thấm nước”: sai, cao su dùng làm săm, ủng, gioăng vì không thấm nước.
- Chọn phương án nhắc đến đàn hồi cùng cách điện/cách nhiệt/chịu mài mòn.
Mẹo nhớ: nghĩ đến chiếc lốp xe và đôi găng tay cách điện. Lốp xe cho em “đàn hồi – chịu mài mòn – không thấm khí”, găng tay cho em “cách điện – cách nhiệt”.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm cao su với chất dẻo nhiệt rắn (như bakelit), loại này cứng và không đàn hồi.
- Cho rằng cao su chịu nhiệt tốt vì dùng làm gioăng. Thực ra gioăng chỉ chịu được trong khoảng nhiệt độ nhất định.
- Quên rằng “không thấm nước” khác với “bền với mọi hóa chất”.
Bài luyện tập
- Vì sao vỏ dây điện thường làm bằng cao su hoặc nhựa?
Đáp án: vì các vật liệu này cách điện tốt, giúp an toàn khi chạm vào dây. - Đồ vật nào dưới đây chủ yếu dựa vào tính đàn hồi của cao su: dây chun, thìa inox, cốc thủy tinh?
Đáp án: dây chun. - Lưu hóa cao su là gì và có tác dụng gì?
Đáp án: là đun nóng cao su với lưu huỳnh; cao su sau lưu hóa bền hơn, đàn hồi tốt hơn và chịu nhiệt tốt hơn.
Câu hỏi thường gặp
Cao su có dẫn điện không?
Không. Cao su là chất cách điện tốt nên được dùng làm vỏ bọc dây điện, găng tay và ủng cách điện.
Tính chất nổi bật nhất của cao su là gì?
Là tính đàn hồi cao: bị kéo hoặc nén thì biến dạng, hết lực tác dụng thì trở về hình dạng ban đầu.
Lưu hóa cao su để làm gì?
Đun nóng cao su với lưu huỳnh tạo cầu nối giữa các mạch polime, giúp cao su bền, đàn hồi tốt và chịu nhiệt tốt hơn.
Cao su có chịu được nhiệt độ cao không?
Chịu nhiệt kém: ở nhiệt độ cao cao su mềm, dính và nhanh lão hóa, nên cần chọn loại cao su phù hợp với điều kiện làm việc.