Trả lời nhanh
Địa hình cacxtơ KHÔNG phải địa hình nhân tạo. Đây là địa hình tự nhiên, hình thành khi nước mưa, nước ngầm hoà tan đá vôi qua thời gian dài. Địa hình nhân tạo là do con người tạo ra hoặc cải tạo, như ruộng bậc thang, đê, đập, hồ chứa, kênh đào, moong khai thác mỏ. Gặp câu hỏi này, em chọn phương án do con người làm nên.
Địa hình nhân tạo là gì?
Địa hình nhân tạo là những dạng bề mặt đất do hoạt động xây dựng, sản xuất của con người tạo nên hoặc làm biến đổi rõ rệt. Điểm mấu chốt là có bàn tay con người can thiệp trực tiếp, không phải kết quả thuần tuý của nội lực (núi lửa, uốn nếp, đứt gãy) hay ngoại lực (nước, gió, băng hà, sóng biển).
Các ví dụ thường gặp ở Việt Nam:
- Ruộng bậc thang ở Mù Cang Chải, Hoàng Su Phì: con người san đồi núi thành từng bậc để trồng lúa.
- Đê sông, đê biển, đập thuỷ điện, hồ chứa nước: tạo bờ cao và vùng trũng chứa nước.
- Kênh đào, kênh mương thuỷ lợi ở đồng bằng sông Cửu Long.
- Moong khai thác than lộ thiên, bãi thải mỏ, hầm lò.
- Nền đường, đường hầm, nền đô thị được san lấp, đồi đất đắp.
Vì sao địa hình cacxtơ không phải địa hình nhân tạo?
Cacxtơ hình thành ở vùng đá vôi theo phản ứng hoà tan: CaCO3 + CO2 + H2O ⇌ Ca(HCO3)2. Nước có hoà tan khí CO2 khoét dần đá vôi, tạo hang động, thung lũng, núi đá tai mèo, suối ngầm. Quá trình này diễn ra qua hàng nghìn đến hàng triệu năm, hoàn toàn do tự nhiên.
Ví dụ tiêu biểu: vịnh Hạ Long, Phong Nha – Kẻ Bàng, cao nguyên đá Đồng Văn. Con người chỉ khai thác du lịch, không tạo ra các dạng địa hình này.
Bảng phân biệt nhanh
| Dạng địa hình | Nguồn gốc | Loại |
|---|---|---|
| Cacxtơ (hang động, núi đá vôi) | Nước hoà tan đá vôi | Tự nhiên |
| Đồng bằng châu thổ | Phù sa sông bồi tụ | Tự nhiên |
| Đụn cát, cồn cát ven biển | Gió, sóng biển | Tự nhiên |
| Ruộng bậc thang | Con người san đất, đắp bờ | Nhân tạo |
| Đê, đập, hồ chứa | Con người xây dựng | Nhân tạo |
| Moong than lộ thiên | Con người khai thác | Nhân tạo |
Mẹo làm bài và lỗi hay gặp
- Mẹo “ai làm ra?”: nếu nghe tên đã thấy gắn với công trình (đê, đập, kênh, hầm, bậc thang) thì là nhân tạo; nếu gắn với đá, nước, gió, sóng, núi lửa thì là tự nhiên.
- Lỗi 1: thấy hang động có đèn, lối đi du lịch rồi cho là nhân tạo. Hang vẫn là địa hình tự nhiên, chỉ có công trình phụ trợ.
- Lỗi 2: nhầm đồng bằng được con người cải tạo (đào kênh, đắp đê) thành “địa hình nhân tạo”. Đồng bằng vẫn là địa hình tự nhiên, chỉ có công trình nhân tạo trên đó.
- Lỗi 3: xem “nhân tạo” là tác động của ngoại lực. Ngoại lực là tác nhân tự nhiên; con người là một nhân tố riêng.
Luyện tập (đề tự đặt)
- Địa hình nào sau đây là địa hình nhân tạo? A. Núi lửa. B. Đê sông. C. Đồng bằng phù sa. D. Hang động đá vôi.
Đáp án: B. Đê sông do con người đắp; ba phương án còn lại hình thành tự nhiên. - Địa hình nào sau đây KHÔNG phải do con người tạo ra? A. Ruộng bậc thang. B. Moong khai thác than. C. Địa hình cacxtơ. D. Kênh đào.
Đáp án: C. Cacxtơ là sản phẩm của nước hoà tan đá vôi. - Điền khuyết: Ruộng bậc thang là địa hình ……… vì ………
Gợi ý đáp án: nhân tạo; vì do con người san đất, đắp bờ để canh tác trên sườn dốc.
Lưu ý: đề gốc của câu này có thể có bộ phương án khác với các ví dụ trên. Em chỉ cần áp dụng nguyên tắc: loại cacxtơ và các dạng do nước, gió, sóng, núi lửa tạo ra; chọn dạng do con người làm nên.
Câu hỏi thường gặp
Địa hình cacxtơ có phải địa hình nhân tạo không?
Không. Cacxtơ là địa hình tự nhiên, hình thành do nước hoà tan đá vôi trong thời gian rất dài, tạo ra hang động, thung lũng, núi đá tai mèo.
Cho ví dụ địa hình nhân tạo ở Việt Nam?
Ruộng bậc thang ở Mù Cang Chải, Hoàng Su Phì; đê sông Hồng, đê biển; hồ chứa và đập thuỷ điện; kênh đào ở đồng bằng sông Cửu Long; moong khai thác than lộ thiên.
Làm sao phân biệt địa hình nhân tạo và tự nhiên nhanh nhất?
Hỏi xem dạng địa hình đó do ai tạo ra. Nếu là công trình, hoạt động xây dựng hay khai thác của con người thì là nhân tạo. Nếu do nội lực hoặc ngoại lực như nước, gió, sóng thì là tự nhiên.