Trả lời nhanh
Phương án A “không có kinh nghiệm sản xuất” là SAI. Nguồn lao động nước ta có nhiều kinh nghiệm sản xuất, nhất là nông – lâm – ngư nghiệp và thủ công nghiệp. Hạn chế thật sự là thể lực, trình độ chuyên môn và tay nghề chưa cao, thiếu tác phong công nghiệp, lao động qua đào tạo còn ít. Khi đề có phương án nói về các ý này, hãy chọn nó.
Hiểu đúng đề bài
Câu hỏi “Hạn chế của nguồn lao động nước ta là…” thuộc phần Địa lí dân cư – lao động (Địa lí 12). Đề thường cho một phương án nói về điểm mạnh, được “ngụy trang” thành điểm yếu, để kiểm tra bạn có phân biệt được thế mạnh và hạn chế không.
Vì vậy, trước khi chọn đáp án, hãy tự hỏi: ý này nói về ưu điểm hay nhược điểm của lao động Việt Nam?
Thế mạnh và hạn chế của nguồn lao động nước ta
| Thế mạnh | Hạn chế |
|---|---|
| Dồi dào, tăng nhanh, cơ cấu dân số trẻ | Thiếu lao động có trình độ chuyên môn kĩ thuật cao |
| Có nhiều kinh nghiệm sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp, nghề thủ công truyền thống | Thiếu tác phong công nghiệp, kỉ luật lao động chưa cao |
| Cần cù, sáng tạo, khả năng tiếp thu khoa học – kĩ thuật nhanh | Thể lực và năng suất lao động còn hạn chế so với nhiều nước |
| Chất lượng lao động ngày càng được nâng lên | Tỉ lệ lao động qua đào tạo có bằng cấp, chứng chỉ còn thấp; phân bố chưa hợp lí giữa các vùng, giữa thành thị và nông thôn |
Vì sao “không có kinh nghiệm sản xuất” là sai?
- Người Việt làm lúa nước, trồng cây công nghiệp, đánh bắt thuỷ sản, làm nghề thủ công hàng nghìn năm. Kinh nghiệm này là thế mạnh được sách giáo khoa nêu rõ.
- Nếu thiếu kinh nghiệm thì không thể có các vùng chuyên canh lúa, cà phê, cao su, hay các làng nghề nổi tiếng như hiện nay.
- Điều nước ta thiếu không phải là kinh nghiệm, mà là kĩ năng, kĩ thuật hiện đại và tác phong làm việc công nghiệp.
Cách chọn đáp án khi gặp câu tương tự
- Gạch chân từ khoá “hạn chế” – đây là câu hỏi về mặt yếu.
- Loại ngay các ý có từ tích cực: cần cù, sáng tạo, nhiều kinh nghiệm, tiếp thu nhanh, dồi dào.
- Giữ lại ý gắn với: tay nghề, trình độ chuyên môn, tác phong công nghiệp, năng suất, phân bố chưa hợp lí.
Mẹo nhớ: “Đông – trẻ – cần cù, nhưng chưa tinh – chưa giỏi – chưa có kỉ luật công nghiệp”.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm “lao động dồi dào” là hạn chế. Thực ra đó là thế mạnh, chỉ trở thành sức ép khi việc làm không đủ.
- Nhầm “thiếu kinh nghiệm” với “thiếu trình độ kĩ thuật”. Hai khái niệm này khác nhau.
- Quên rằng hạn chế còn gồm phân bố lao động chưa đều: đồng bằng đông, miền núi thiếu lao động.
Hệ quả của các hạn chế này
Lao động tay nghề thấp làm năng suất thấp, khó thu hút các ngành công nghệ cao. Thiếu tác phong công nghiệp khiến doanh nghiệp nước ngoài mất thêm chi phí đào tạo. Phân bố chưa hợp lí gây thất nghiệp, thiếu việc làm ở nông thôn và áp lực lên đô thị lớn.
Bài luyện tập
- Câu 1. Ý nào sau đây là thế mạnh, không phải hạn chế, của lao động nước ta? A. Thiếu tác phong công nghiệp. B. Khả năng tiếp thu khoa học – kĩ thuật nhanh. C. Lao động qua đào tạo còn ít. D. Năng suất lao động còn thấp.
Đáp án: B. Ba ý còn lại đều là mặt yếu. - Câu 2. Nêu hai biện pháp khắc phục hạn chế của nguồn lao động.
Gợi ý: Đẩy mạnh giáo dục – đào tạo nghề gắn với nhu cầu doanh nghiệp; phân bố lại lao động và dân cư hợp lí, tạo việc làm tại chỗ ở nông thôn, miền núi. - Câu 3. Vì sao nói lao động dồi dào chưa chắc là lợi thế nếu không nâng chất lượng?
Gợi ý: Số lượng lớn nhưng tay nghề thấp thì năng suất thấp, dễ thất nghiệp, thiếu việc làm, tạo sức ép lên kinh tế – xã hội.
Câu hỏi thường gặp
Hạn chế lớn nhất của nguồn lao động nước ta là gì?
Là trình độ chuyên môn kĩ thuật và tay nghề chưa cao, tỉ lệ lao động qua đào tạo còn thấp, cùng với thiếu tác phong công nghiệp và kỉ luật lao động.
Nước ta có thiếu kinh nghiệm sản xuất không?
Không. Người lao động Việt Nam có nhiều kinh nghiệm trong nông, lâm, ngư nghiệp và nghề thủ công truyền thống. Đây là thế mạnh, không phải hạn chế.
Lao động dồi dào có phải là hạn chế không?
Không hẳn. Đó là thế mạnh về nguồn lực, nhưng sẽ tạo sức ép về việc làm nếu chất lượng lao động thấp và nền kinh tế chưa tạo đủ việc làm.
Cần làm gì để khắc phục hạn chế của nguồn lao động?
Nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo nghề, rèn kĩ năng và tác phong công nghiệp, phân bố lại lao động hợp lí giữa các vùng và giữa thành thị với nông thôn.