Nguyên nhân chính gây nên mùa khô ở Nam Bộ và Tây Nguyên là do

Đề bài và cách hiểu đúng câu hỏi

Câu hỏi quen thuộc: “Nguyên nhân chính gây nên mùa khô ở Nam Bộ và Tây Nguyên là do …”. Chỗ cần điền là tên một hệ thống gió hoặc khối khí. Vì chưa có đủ bốn phương án gốc, bài này trả lời theo dạng điền khuyết và phân tích những đáp án hay xuất hiện nhất.

Từ khoá của đề là “mùa khô” và “chủ yếu”. Em cần tìm yếu tố làm cho khí quyển ở đây khô và ổn định trong nửa đầu năm, chứ không phải yếu tố mang mưa.

Giải thích vì sao có mùa khô

1. Tín phong bán cầu Bắc hoạt động mạnh. Vào mùa đông của bán cầu Bắc, áp cao cận chí tuyến bán cầu Bắc mạnh lên. Gió Tín phong thổi theo hướng đông bắc, bản chất khô, nhiệt độ cao, không có nhiều hơi nước nên ít gây mưa. Nam Bộ và Tây Nguyên nằm ở vĩ độ thấp nên chịu tác động rõ nhất.
2. Gió mùa Đông Bắc suy yếu và biến tính. Từ Bắc vào Nam, khối khí lạnh bị yếu dần, nhiệt độ tăng. Khi tới Nam Bộ, nó gần như chỉ còn là dòng đông bắc khô, hoà vào Tín phong.
3. Vị trí khuất gió của Tây Nguyên. Gió đông bắc đem mưa cho sườn đông Trường Sơn (Duyên hải Nam Trung Bộ có mưa thu đông). Khi vượt núi sang Tây Nguyên, không khí đã mất ẩm nên khô hơn.
4. Dải hội tụ nhiệt đới lùi xuống phía nam xích đạo. Vùng thường gây mưa này không nằm ở nước ta trong mùa đông, nên Nam Bộ thiếu nguồn mưa.

Mùa mưa thì sao?

Từ khoảng tháng 5 đến tháng 10, gió mùa Tây Nam (từ Ấn Độ Dương, vịnh Bengan) mang nhiều hơi ẩm và dải hội tụ nhiệt đới hoạt động trên vùng này. Kết quả là mưa nhiều, thường tập trung 80–90% lượng mưa cả năm. Vì vậy khí hậu cận xích đạo gió mùa ở Nam Bộ và Tây Nguyên chia hai mùa mưa – khô rõ rệt.

Loại trừ các đáp án dễ nhầm

Nếu đề có đáp án “gió mùa Đông Bắc”, em cần đọc kỹ: nó mạnh ở miền Bắc, còn ở Nam Bộ đã suy yếu. Khi đề hỏi nguyên nhân chính ở Nam Bộ – Tây Nguyên thì ưu tiên Tín phong.

Mẹo nhớ

• Phía Bắc: gió mùa Đông Bắc lạnh, có frông. Phía Nam: Tín phong khô.
• Gió gây mưa = “ẩm” (Tây Nam, dải hội tụ, bão). Gió làm khô = “Tín phong”.
• Câu nhớ: “Vào Nam gió lạnh hết đà, Tín phong thổi mãi, khô là mùa đông.”

Lỗi sai thường gặp

• Nhầm “gió mùa Tây Nam gây mùa khô” vì thấy Tây Nguyên có gió Tây Nam – thực ra nó gây mưa.
• Cho rằng mùa khô do không có bão – bão chỉ là một nguồn mưa phụ, không phải nguyên nhân chính.
• Quên hiệu ứng khuất gió của Tây Nguyên so với Duyên hải Nam Trung Bộ.

Luyện tập

1. Vì sao Duyên hải Nam Trung Bộ mưa nhiều vào thu đông còn Tây Nguyên lại khô?
   Đáp án: Gió đông bắc đem ẩm từ biển vào, gặp sườn đông Trường Sơn gây mưa; sang Tây Nguyên là sườn khuất gió, không khí đã mất ẩm.
2. Nêu hai nhân tố gây mưa mùa hạ ở Nam Bộ.
   Đáp án: Gió mùa Tây Nam và dải hội tụ nhiệt đới (có thể thêm bão, áp thấp).
3. Điền khuyết: “Mùa khô ở Nam Bộ kéo dài khoảng từ tháng … đến tháng … do tác động của gió …”
   Đáp án: tháng 11 – tháng 4; Tín phong bán cầu Bắc.