Trả lời nhanh
Câu “Tần số dao động càng cao thì âm nghe càng trầm” là sai. Đúng phải là: tần số dao động càng cao thì âm nghe càng bổng (cao); tần số càng thấp thì âm nghe càng trầm. Lí do: tần số là số dao động trong 1 giây, vật dao động càng nhanh thì âm phát ra càng cao.
Tần số và độ cao của âm
Tần số là số dao động mà vật thực hiện được trong một giây, đơn vị là héc (kí hiệu Hz). Độ cao (độ bổng – trầm) của âm phụ thuộc vào tần số này.
- Vật dao động nhanh → tần số lớn → âm cao (bổng).
- Vật dao động chậm → tần số nhỏ → âm thấp (trầm).
Mẹo nhớ: “Nhanh – nhiều – bổng; chậm – ít – trầm”. Hãy nghĩ đến tiếng muỗi vo ve (cánh vỗ rất nhanh, âm the thé) so với tiếng trống lớn hay tiếng sấm (rung chậm, âm ồm ồm).
Vì sao câu “càng cao thì càng trầm” sai?
Hai từ “cao” và “trầm” mang nghĩa trái ngược nhau trong cùng một thang đo độ cao của âm. Tần số tăng thì âm đi lên phía “bổng”, không thể đi về phía “trầm”. Nếu câu nói là “tần số càng thấp thì âm nghe càng trầm” thì câu đó mới đúng.
| Tần số dao động | Âm nghe được | Ví dụ |
|---|---|---|
| Thấp (vài chục đến vài trăm Hz) | Trầm | Tiếng trống cái, dây đàn to và dài |
| Cao (vài nghìn Hz) | Bổng | Tiếng sáo, tiếng muỗi vo ve, dây đàn nhỏ và ngắn |
Ví dụ quan sát được
- Đàn ghi-ta: dây nhỏ, căng, ngắn dao động nhanh nên kêu bổng; dây to, chùng, dài dao động chậm nên kêu trầm.
- Thước nhựa kẹp ở mép bàn: phần thước nhô ra càng ngắn, gảy lên rung càng nhanh và tiếng “pằng” càng cao.
- Cốc nước: gõ vào cốc nhiều nước thì âm trầm hơn cốc ít nước, vì cốc đầy dao động chậm hơn.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm độ cao với độ to: độ to phụ thuộc biên độ dao động (đơn vị dB), còn độ cao phụ thuộc tần số (Hz). Gảy mạnh dây đàn làm âm to hơn chứ không làm âm bổng hơn.
- Hiểu “cao” là “to”: tiếng thì thầm the thé vẫn là âm cao nhưng nhỏ.
- Quên giới hạn nghe: tai người bình thường nghe được khoảng từ 20 Hz đến 20 000 Hz. Dưới 20 Hz là hạ âm, trên 20 000 Hz là siêu âm, đều không nghe được.
Bài luyện tập
Bài 1. Một dây đàn thực hiện 1200 dao động trong 6 giây. Tính tần số.
Đáp án: f = 1200 : 6 = 200 Hz.
Bài 2. Vật A dao động 300 Hz, vật B dao động 700 Hz. Vật nào phát ra âm trầm hơn?
Đáp án: Vật A, vì tần số thấp hơn.
Bài 3. Cánh của một con côn trùng vỗ 30 lần trong 10 giây. Tai người có nghe được âm do cánh phát ra không?
Đáp án: Tần số = 30 : 10 = 3 Hz, nhỏ hơn 20 Hz (hạ âm) nên tai người không nghe thấy.
Ghi nhớ
Tần số cao → âm bổng; tần số thấp → âm trầm. Còn biên độ lớn → âm to; biên độ nhỏ → âm nhỏ.
Câu hỏi thường gặp
Tần số dao động càng cao thì âm nghe càng gì?
Âm nghe càng bổng (cao). Tần số càng thấp thì âm nghe càng trầm.
Độ cao của âm phụ thuộc vào đại lượng nào?
Độ cao của âm phụ thuộc vào tần số dao động của nguồn âm, tính bằng héc (Hz).
Độ to của âm khác độ cao của âm thế nào?
Độ to phụ thuộc biên độ dao động, còn độ cao phụ thuộc tần số. Hai đặc trưng này độc lập với nhau.
Tai người nghe được âm có tần số trong khoảng nào?
Khoảng từ 20 Hz đến 20 000 Hz. Dưới 20 Hz là hạ âm, trên 20 000 Hz là siêu âm.