Trả lời nhanh
Nguyên tử là hạt vô cùng nhỏ và trung hòa về điện, là đơn vị cấu tạo nên các chất. Nguyên tử gồm hạt nhân mang điện tích dương (chứa proton và neutron) và vỏ nguyên tử gồm các electron mang điện tích âm chuyển động xung quanh. Số proton luôn bằng số electron nên nguyên tử không mang điện.
Nguyên tử là gì?
Mọi chất quanh ta, từ hạt muối, giọt nước đến thanh sắt, đều được tạo nên từ những hạt cực nhỏ. Hạt nhỏ đó, khi tham gia phản ứng hóa học vẫn giữ nguyên bản chất, chính là nguyên tử.
Nguyên tử nhỏ đến mức nếu xếp liền nhau, cần khoảng mười triệu nguyên tử mới dài được 1 mm. Đường kính nguyên tử cỡ 10-10 m, bằng mắt thường hay kính lúp đều không thấy được.
Cấu tạo của nguyên tử
Nguyên tử gồm hai phần:
- Hạt nhân nằm ở tâm, mang điện tích dương. Hạt nhân được tạo bởi proton (p, mang điện dương) và neutron (n, không mang điện).
- Vỏ nguyên tử gồm các electron (e, mang điện âm) chuyển động rất nhanh xung quanh hạt nhân và sắp xếp thành từng lớp.
Hình trên là mô hình nguyên tử carbon: hạt nhân có 6 proton và 6 neutron, 6 electron xếp thành 2 lớp (lớp trong 2 e, lớp ngoài 4 e).
Đặc điểm của ba loại hạt
| Hạt | Kí hiệu | Điện tích | Khối lượng (xấp xỉ) | Vị trí |
|---|---|---|---|---|
| Proton | p | +1 | 1 amu | Hạt nhân |
| Neutron | n | 0 | 1 amu | Hạt nhân |
| Electron | e | −1 | rất nhỏ (khoảng 1/1840 amu) | Vỏ nguyên tử |
Hai điều cần nhớ từ bảng này:
- Khối lượng electron quá nhỏ so với proton và neutron, nên khối lượng nguyên tử tập trung gần như toàn bộ ở hạt nhân.
- Nguyên tử trung hòa về điện vì tổng điện tích dương của các proton bằng tổng điện tích âm của các electron: số p = số e.
Vì sao nguyên tử trung hòa về điện?
Mỗi proton mang điện +1, mỗi electron mang điện −1. Khi số proton bằng số electron, các điện tích cân bằng nhau và tổng điện tích bằng 0. Neutron không mang điện nên không ảnh hưởng đến sự cân bằng này.
Ví dụ: nguyên tử sodium có 11 proton và 11 electron, tổng điện tích là (+11) + (−11) = 0.
Ví dụ về cấu tạo một số nguyên tử
| Nguyên tử | Số proton | Số electron | Số lớp electron |
|---|---|---|---|
| Hydrogen | 1 | 1 | 1 (1 e) |
| Helium | 2 | 2 | 1 (2 e) |
| Carbon | 6 | 6 | 2 (2 e, 4 e) |
| Oxygen | 8 | 8 | 2 (2 e, 6 e) |
| Sodium | 11 | 11 | 3 (2 e, 8 e, 1 e) |
Mẹo nhớ: lớp trong cùng chứa tối đa 2 electron, lớp thứ hai chứa tối đa 8 electron. Electron điền vào lớp gần hạt nhân trước, đầy lớp rồi mới sang lớp ngoài.
Lỗi sai thường gặp
- Cho rằng nguyên tử mang điện. Sai, nguyên tử trung hòa. Chỉ khi nhường hoặc nhận electron, nó mới thành ion mang điện.
- Cho rằng neutron mang điện âm. Sai, neutron không mang điện. Điện tích âm là của electron.
- Nghĩ electron chiếm phần lớn khối lượng. Ngược lại, electron nhẹ nhất, khối lượng nằm ở hạt nhân.
- Nhầm hạt nhân với cả nguyên tử. Hạt nhân chỉ là phần rất nhỏ ở tâm, vỏ electron mới quyết định kích thước nguyên tử.
Bài luyện tập có đáp án
- Một nguyên tử có 9 electron. Hạt nhân của nó có bao nhiêu proton, điện tích hạt nhân là bao nhiêu?
Đáp án: Số proton bằng số electron nên có 9 proton, điện tích hạt nhân là +9. - Nguyên tử X có 17 proton và 18 neutron. Tính số electron và tổng số hạt cấu tạo nên X.
Đáp án: Số e = số p = 17. Tổng số hạt = 17 + 18 + 17 = 52. - Vì sao có thể coi khối lượng nguyên tử xấp xỉ khối lượng hạt nhân?
Đáp án: Khối lượng electron chỉ bằng khoảng 1/1840 khối lượng một proton hoặc neutron, nên rất nhỏ và bỏ qua được.
Tóm tắt
- Nguyên tử: hạt vô cùng nhỏ, trung hòa về điện.
- Cấu tạo: hạt nhân (proton +, neutron không mang điện) và vỏ electron (−).
- Số proton = số electron; khối lượng tập trung ở hạt nhân.
Câu hỏi thường gặp
Nguyên tử là gì? Trả lời ngắn gọn.
Nguyên tử là hạt vô cùng nhỏ, trung hòa về điện, gồm hạt nhân mang điện dương (proton, neutron) và vỏ electron mang điện âm.
Vì sao nguyên tử không mang điện?
Vì số proton (điện tích dương) trong hạt nhân bằng số electron (điện tích âm) ở vỏ, nên tổng điện tích bằng 0. Neutron không mang điện.
Hạt nào trong nguyên tử có khối lượng nhỏ nhất?
Electron. Khối lượng của nó chỉ khoảng 1/1840 khối lượng proton hoặc neutron nên khối lượng nguyên tử tập trung ở hạt nhân.
Lớp electron ngoài cùng và lớp trong cùng chứa tối đa bao nhiêu electron?
Ở chương trình lớp 7, lớp thứ nhất chứa tối đa 2 electron và lớp thứ hai chứa tối đa 8 electron.