Trả lời nhanh
Thời Tiền Lê, bộ máy nhà nước gồm hai cấp. Ở trung ương, vua đứng đầu, nắm cả quyền dân sự lẫn quân sự; dưới vua là các quan đại thần (quan văn, quan võ) và ban tăng quan, đạo sĩ. Ở địa phương, nước được chia thành các đơn vị hành chính là lộ, phủ, châu. Bộ máy còn đơn giản, mang tính quân chủ sơ khai.
Đề bài (Câu hỏi trang 44, Lịch sử 7 Cánh diều)
Đọc thông tin và quan sát sơ đồ 13.2, hãy mô tả tổ chức chính quyền thời Tiền Lê.
Cách đọc sơ đồ 13.2
Sơ đồ tổ chức chính quyền luôn đọc từ trên xuống dưới, và từ trung ương xuống địa phương. Em chỉ cần làm ba bước:
- Tìm ô nằm trên cùng: đó là người đứng đầu nhà nước (vua).
- Nhìn các ô ngay dưới vua: đó là bộ phận giúp vua cai quản ở trung ương.
- Nhìn các ô dưới cùng: đó là các đơn vị hành chính địa phương.
Mũi tên hoặc đường nối cho biết ai chịu sự quản lí của ai. Vì vậy khi mô tả, em nên dùng từ nối như “đứng đầu”, “dưới vua”, “ở địa phương”.
Mô tả tổ chức chính quyền thời Tiền Lê
1. Ở trung ương
- Vua đứng đầu nhà nước, trực tiếp nắm mọi quyền hành, cả việc dân sự (cai trị, xét xử, thu thuế) lẫn việc quân sự (chỉ huy quân đội, đánh giặc). Người sáng lập là Lê Hoàn, lên ngôi năm 980, đóng đô ở Hoa Lư, giữ quốc hiệu Đại Cồ Việt.
- Quan đại thần giúp vua, chia thành quan văn và quan võ. Hầu hết là những người có công phò tá nhà vua lên ngôi và có công trong kháng chiến.
- Ban tăng quan và đạo sĩ: các nhà sư, đạo sĩ có đạo đức, học vấn cũng được trọng dụng, tham gia việc triều chính và ngoại giao. Điều này cho thấy Phật giáo, Đạo giáo có vai trò đáng kể trong đời sống chính trị lúc bấy giờ.
2. Ở địa phương
- Nước được chia thành các đơn vị hành chính lộ, phủ, châu. Đây là cấp chính quyền trực tiếp thi hành mệnh lệnh của triều đình. (Một số tư liệu còn nhắc việc chia nước thành 10 đạo; khi làm bài theo SGK, em bám sơ đồ: lộ, phủ, châu.)
Đoạn trả lời mẫu để chép vào vở
Thời Tiền Lê, bộ máy nhà nước được tổ chức thành hai cấp. Ở trung ương, vua đứng đầu, nắm quyền cả về dân sự và quân sự. Giúp việc cho vua có các quan đại thần gồm quan văn, quan võ, phần lớn là người có công phò tá nhà vua; bên cạnh đó còn có ban tăng quan và đạo sĩ do các vị cao tăng, đạo sĩ có uy tín đảm nhiệm. Ở địa phương, đất nước chia thành các lộ, phủ, châu.
Vì sao bộ máy còn đơn giản?
- Nhà nước vừa mới độc lập sau hơn 1000 năm Bắc thuộc, chưa có điều kiện xây dựng hệ thống quan lại, luật pháp, thi cử đồ sộ.
- Nhiệm vụ trước mắt là giữ nước: Lê Hoàn chỉ huy cuộc kháng chiến chống Tống năm 981, nên quyền lực tập trung vào vua và các tướng lĩnh.
- Chưa có chế độ thi cử tuyển quan; người giúp vua chủ yếu là công thần và người có học trong giới tăng sĩ.
So sánh nhanh các triều đại trước Lý
| Triều | Người đứng đầu | Kinh đô | Điểm nổi bật về chính quyền |
|---|---|---|---|
| Ngô (939–965) | Ngô Quyền xưng vương | Cổ Loa | Bắt đầu xây dựng chính quyền độc lập, còn sơ sài. |
| Đinh (968–979) | Đinh Tiên Hoàng xưng đế | Hoa Lư | Đặt quốc hiệu Đại Cồ Việt, dần hoàn thiện bộ máy. |
| Tiền Lê (980–1009) | Lê Hoàn | Hoa Lư | Kế thừa, tổ chức rõ hơn: quan văn võ, tăng quan; lộ, phủ, châu. |
Lỗi sai thường gặp
- Chỉ kể trung ương, bỏ địa phương (hoặc ngược lại). Đề yêu cầu “tổ chức chính quyền” nên phải đủ hai cấp.
- Quên ban tăng quan, đạo sĩ – chi tiết riêng của thời kì này, thường được hỏi trong kiểm tra.
- Nhầm với thời Lý, Trần: thời Tiền Lê chưa có các bộ, chưa có chế độ khoa cử.
- Nhầm triều đại: kinh đô Hoa Lư thuộc thời Đinh – Tiền Lê, còn Thăng Long là kinh đô từ thời Lý (1010).
Mẹo nhớ: “Vua – Văn Võ – Tăng Đạo” ở trên, “Lộ – Phủ – Châu” ở dưới.
Luyện tập
- Câu hỏi: Vì sao vua thời Tiền Lê nắm cả quyền dân sự lẫn quân sự?
Gợi ý đáp án: Nhà nước mới được xây dựng, bộ máy chưa phân chia chức năng rõ ràng; lại thường xuyên phải đối phó với nguy cơ ngoại xâm nên quyền lực tập trung vào tay vua. - Câu hỏi: Nêu hai thành phần giúp vua cai quản ở trung ương ngoài quan văn, quan võ.
Đáp án: Ban tăng quan và đạo sĩ (các vị sư, đạo sĩ có đức độ, học vấn). - Câu hỏi: Điền vào chỗ trống: “Ở địa phương, nước được chia thành các …, …, …”.
Đáp án: lộ, phủ, châu.
Xem thêm các bài cùng Bài 13
- Giải SGK Lịch sử 7 Bài 13 (Cánh diều)
- Lý thuyết Lịch sử 7 Bài 13
- Câu hỏi trang 42: những nét chính về thời Ngô
- Câu hỏi trang 46: kháng chiến chống Tống của nhà Tiền Lê năm 981
- 15 câu trắc nghiệm Lịch sử 7 Bài 13
Câu hỏi thường gặp
Bộ máy nhà nước thời Tiền Lê gồm những cấp nào?
Gồm hai cấp: trung ương (vua, quan đại thần văn – võ, ban tăng quan và đạo sĩ) và địa phương (các lộ, phủ, châu).
Ai đứng đầu nhà nước thời Tiền Lê và nắm quyền gì?
Vua (Lê Hoàn là người sáng lập triều đại) đứng đầu, nắm mọi quyền hành cả dân sự lẫn quân sự.
Ban tăng quan, đạo sĩ thời Tiền Lê là gì?
Là các nhà sư, đạo sĩ có đức độ và học vấn, được triều đình trọng dụng, tham gia giúp vua trong công việc triều chính và ngoại giao.
Vì sao bộ máy nhà nước thời Tiền Lê còn đơn giản?
Vì nhà nước độc lập mới được xây dựng, phải tập trung giữ nước (kháng chiến chống Tống năm 981), chưa có chế độ thi cử và hệ thống quan lại hoàn chỉnh.