Trả lời nhanh
“Tranh Đông Hồ – nét tinh hoa của văn hóa dân gian Việt Nam” là văn bản thông tin có sa-pô, nhan đề và đề mục rõ ràng. Bài giới thiệu giá trị của dòng tranh khắc gỗ ở làng Đông Hồ (Bắc Ninh), chất liệu màu tự nhiên, quy trình in tranh nhiều công đoạn. Qua đó, người viết thể hiện niềm trân trọng và mong muốn gìn giữ di sản này.
1. Tìm hiểu nhanh về văn bản
- Thể loại: văn bản thông tin (bài báo giới thiệu một di sản văn hóa), có xen yếu tố miêu tả và biểu cảm.
- Đề tài: nghề làm tranh dân gian Đông Hồ – từ giá trị nghệ thuật, chất liệu đến cách chế tác.
- Bố cục thông tin: nhan đề → sa-pô (đoạn in nghiêng) → các đề mục → đoạn kết nêu quan điểm của người viết.
- Thông tin chính: tranh Đông Hồ là sản phẩm tinh tế của người nông dân vùng Kinh Bắc, đậm bản sắc dân tộc, cần được bảo tồn và phát huy.
2. Trả lời câu hỏi trước khi đọc
Câu 1 (trang 82): Di sản văn hóa là gì? Nói về giá trị một di sản mà em quan tâm
Di sản văn hóa là những sản phẩm vật chất và tinh thần có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học, do cha ông tạo ra và truyền lại qua nhiều thế hệ. Di sản gồm hai loại: vật thể (di tích, danh lam, cổ vật…) và phi vật thể (lễ hội, nghề thủ công, dân ca, tiếng nói, chữ viết…).
Em có thể chọn một di sản gần gũi như Thành nhà Hồ (Thanh Hóa), Hoàng thành Thăng Long, Nhã nhạc cung đình Huế, hát xoan, quan họ… Cách viết gọn: nêu tên di sản → thuộc loại nào → giá trị (lịch sử, nghệ thuật, tinh thần) → vì sao em muốn giữ gìn.
Câu 2 (trang 82): Em biết gì về tranh Đông Hồ?
- Một số tranh quen thuộc: Đám cưới chuột, Lợn đàn, Đàn gà, Vinh hoa – Phú quý, Hứng dừa…
- Tranh in bằng ván khắc gỗ, màu lấy từ thiên nhiên, in trên giấy dó quét điệp (bột vỏ sò) nên nền óng ánh.
- Các bước chính: vẽ mẫu – khắc ván – làm giấy, quét điệp – pha màu – in từng màu – phơi tranh.
3. Trả lời câu hỏi trong khi đọc
Câu 1 (trang 83): Vai trò của đoạn in nghiêng
Đó là sa-pô. Nó tóm lược thông tin cốt lõi của cả bài, giúp người đọc nắm ngay nội dung chính và quyết định có đọc tiếp hay không. Đồng thời nó gợi sự tò mò để người đọc đi vào chi tiết ở các đề mục bên dưới.
Câu 2 (trang 84): Tranh “Lợn đàn” dùng những màu nào?
Em đối chiếu bức tranh minh họa trong SGK với danh sách màu mà bài đã nêu (đỏ, vàng, đen, xanh, trắng điệp). Tranh Lợn đàn dùng các mảng màu đen, đỏ, vàng, xanh trên nền giấy điệp ánh trắng, tiêu biểu cho lối “màu nguyên chất, không pha trộn nhiều”. Khi làm bài, hãy gọi tên màu theo đúng những gì văn bản liệt kê.
Câu 3 (trang 85): Tóm tắt các công đoạn chính
- Vẽ mẫu, rồi can mẫu lên giấy mỏng và chuyển vào ván gỗ để khắc (mỗi màu một ván).
- Chuẩn bị giấy dó quét điệp và pha màu từ nguyên liệu thiên nhiên.
- In: quét màu lên ván, úp ván lên giấy, xoa đều mặt sau cho màu thấm, bóc giấy ra.
- In lần lượt từng màu – số màu của tranh bằng số lần in; cuối cùng phơi tranh cho khô.
Câu 4 (trang 85): Đoạn cuối hé mở điều gì về quan điểm và cách đưa tin?
Đoạn cuối cho thấy người viết không chỉ đưa thông tin khách quan mà còn bày tỏ thái độ: trân trọng, tự hào về tranh Đông Hồ và lo lắng cho sự mai một của nghề. Cách đưa tin vì vậy kết hợp thông tin với đánh giá, gợi mở trách nhiệm gìn giữ ở người đọc.
4. Trả lời câu hỏi sau khi đọc
Câu 1: Các công đoạn chính của quá trình chế tác
Dựa vào phần tóm tắt ở trên, em trình bày theo trình tự thời gian: mẫu → ván khắc → giấy và màu → in → phơi. Nên dùng từ nối “đầu tiên, tiếp theo, sau đó, cuối cùng” cho mạch lạc.
Câu 2: Đề tài và yếu tố miêu tả, biểu cảm
- Đề tài: nghề làm tranh dân gian Đông Hồ và giá trị văn hóa của nó.
- Miêu tả: những chỗ tả màu sắc, đường nét, bố cục tranh hoặc thao tác in ván – giúp người đọc hình dung cụ thể.
- Biểu cảm: những lời khen ngợi, xúc động, lo lắng ở phần đầu và đoạn kết.
Câu 3: Các mục bổ sung thông tin cho nhau thế nào?
Mỗi mục khai thác một khía cạnh (giá trị và đặc điểm của tranh, chất liệu – màu sắc, kĩ thuật chế tác). Ghép lại, chúng làm rõ thông tin chính: tranh Đông Hồ vừa đẹp, vừa độc đáo, vừa là kết tinh trí tuệ dân gian. Em nêu tên từng mục trong SGK rồi chỉ ra ý riêng của mục đó.
Câu 4: Tác dụng của nhan đề, sa-pô, đề mục
| Yếu tố | Tác dụng |
|---|---|
| Nhan đề | Nêu đối tượng (tranh Đông Hồ) và đánh giá (nét tinh hoa), định hướng người đọc. |
| Sa-pô | Tóm tắt thông tin chính, thu hút người đọc. |
| Đề mục | Chia nội dung thành khối rõ ràng, dễ theo dõi, dễ tra cứu. |
Câu 5: Mục đích và quan điểm của người viết
Mục đích: giới thiệu tranh Đông Hồ, giúp người đọc hiểu giá trị và quy trình làm tranh, từ đó có ý thức giữ gìn. Quan điểm: tranh Đông Hồ là tinh hoa văn hóa dân gian cần được bảo tồn và phát huy. Em nêu đồng tình và lí do, ví dụ: tranh phản ánh đời sống, ước vọng bình dị của người Việt và là nét riêng giữa nhiều nền văn hóa.
Câu 6: Di sản ở địa phương và việc bảo tồn
Gợi ý đoạn viết: kể tên 2–3 di sản (đình làng, lễ hội, nghề truyền thống…), nêu giá trị, rồi đề xuất việc làm cụ thể như tham gia giới thiệu di sản, giữ gìn nơi di tích, học hỏi nghề truyền thống, quảng bá trên mạng xã hội một cách đúng đắn.
5. Mẹo nhớ và lỗi hay gặp
- Nhớ 5 màu: đỏ – vàng – đen – xanh – trắng; nguồn: gạch non/sỏi son, hoa hòe, than lá tre, lá chàm, vỏ sò điệp. Mẹo: “Đỏ Vàng Đen Xanh Trắng – Gạch Hòe Than Chàm Điệp”.
- Không nhầm giấy dó (nền giấy) với giấy điệp (giấy dó đã quét bột điệp).
- Đừng chỉ liệt kê thông tin; câu hỏi 4, 5 yêu cầu nhận ra quan điểm của người viết.
6. Luyện tập
- Vì sao mỗi màu cần một ván khắc riêng? Đáp án: tranh Đông Hồ in màu nguyên chất, mỗi lần in chỉ một màu nên cần ván riêng cho từng màu, in lần lượt rồi chồng khít lên nhau.
- Viết 3–4 câu nêu lí do cần bảo tồn nghề làm tranh Đông Hồ. Gợi ý: nghề mang giá trị thẩm mĩ, phản ánh đời sống dân gian, lưu giữ kĩ thuật thủ công, nguy cơ mai một vì ít người theo nghề.
7. Xem thêm
- Tranh Đông Hồ – nội dung, tác giả, tác phẩm
- Các mẫu tóm tắt Tranh Đông Hồ
- Soạn văn 10 – Chân trời sáng tạo
- Thực hành tiếng Việt trang 90
Câu hỏi thường gặp
Tranh Đông Hồ thuộc thể loại văn bản nào?
Đây là văn bản thông tin, có nhan đề, sa-pô, đề mục, kết hợp yếu tố miêu tả và biểu cảm để giới thiệu một di sản văn hóa.
Màu sắc trong tranh Đông Hồ lấy từ đâu?
Từ nguyên liệu thiên nhiên: đỏ từ gạch non hoặc sỏi son, vàng từ hoa hòe, đen từ than lá tre, xanh từ lá chàm, trắng từ bột vỏ sò điệp.
Sa-pô trong văn bản có tác dụng gì?
Sa-pô tóm tắt thông tin chính của bài, giúp người đọc nắm nhanh nội dung và hứng thú đọc tiếp các đề mục.
Làng tranh Đông Hồ thuộc tỉnh nào?
Làng Đông Hồ thuộc xã Song Hồ, huyện Thuận Thành, Bắc Ninh, thuộc vùng văn hóa Kinh Bắc.