Trả lời nhanh
Câu không phải là mệnh đề là câu không thể khẳng định được tính đúng hoặc sai: câu hỏi, câu cảm thán, câu mệnh lệnh, câu nêu cảm xúc chủ quan, hoặc câu có biến chưa gán giá trị như “x + 2 = 5”. Mệnh đề là câu khẳng định, và chỉ có thể đúng hoặc sai, không thể vừa đúng vừa sai.
Mệnh đề là gì?
Mệnh đề là một câu khẳng định đúng hoặc một câu khẳng định sai. Mỗi mệnh đề phải đúng hoặc sai, không thể vừa đúng vừa sai.
Vì vậy, khi gặp câu hỏi “Câu nào sau đây không phải là mệnh đề?”, ta chỉ cần tự hỏi hai điều:
- Câu này có phải là một lời khẳng định không?
- Có thể kết luận chắc chắn nó đúng hoặc sai không?
Nếu một trong hai câu trả lời là “không”, đó chính là phương án cần chọn.
Bảng phân loại nhanh
| Loại câu | Ví dụ | Có là mệnh đề? |
|---|---|---|
| Khẳng định đúng | Số 17 là số nguyên tố. | Có (đúng) |
| Khẳng định sai | Mọi số nguyên tố đều là số lẻ. | Có (sai, vì 2 là số nguyên tố chẵn) |
| Câu hỏi | Bạn đã làm bài tập chưa? | Không |
| Câu cảm thán | Trời hôm nay đẹp quá! | Không |
| Câu mệnh lệnh, đề nghị | Hãy giải phương trình này. | Không |
| Nhận xét chủ quan | Môn Toán thật thú vị. | Không |
| Câu chứa biến | x² − 4 = 0 | Không (là mệnh đề chứa biến) |
Ví dụ minh hoạ (đề tự đặt)
Lưu ý: các phương án dưới đây là ví dụ do chúng tôi tự đặt để bạn luyện cách làm. Bạn hãy đối chiếu với đề của mình theo đúng quy trình.
Câu nào sau đây không phải là mệnh đề?
- A. Hà Nội là thủ đô của Việt Nam.
- B. 2 + 3 = 6.
- C. Bạn có đi học vào ngày mai không?
- D. Căn bậc hai của 2 là số vô tỉ.
Đáp án: C.
- A là mệnh đề đúng.
- B là mệnh đề sai vì 2 + 3 = 5. Câu sai vẫn là mệnh đề.
- C là câu hỏi, không khẳng định gì nên không thể nói đúng hay sai. Đây là phương án cần chọn.
- D là mệnh đề đúng.
Mệnh đề chứa biến: dễ nhầm nhất
Câu “x + 2 = 5” chưa phải mệnh đề, vì chưa biết x bằng bao nhiêu. Với x = 3 ta được mệnh đề đúng, với x = 4 ta được mệnh đề sai. Loại câu này gọi là mệnh đề chứa biến.
Tuy nhiên, khi thêm lượng từ, câu lại trở thành mệnh đề:
- “Với mọi số thực x, x2 ≥ 0″ là mệnh đề đúng.
- “Tồn tại số thực x sao cho x2 − 4 = 0″ là mệnh đề đúng (x = 2).
- “Với mọi số thực x, x + 2 = 5” là mệnh đề sai.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm “câu sai” với “không phải mệnh đề”. Câu “2 + 3 = 6” sai nhưng vẫn là mệnh đề.
- Nhầm “chưa biết đúng sai” với “không có đúng sai”. Câu “Có sự sống ngoài Trái Đất” hiện chưa kiểm chứng được, nhưng bản chất nó chỉ đúng hoặc sai nên vẫn là mệnh đề.
- Bỏ sót dấu hiệu của biến. Các câu như “n chia hết cho 3” hay “x > 5” chưa phải mệnh đề.
- Bị đánh lừa bởi dấu chấm hỏi hoặc chấm than. Câu “Số 9 là số chính phương!” vẫn khẳng định một điều đúng, nhưng thông thường đề sẽ chọn câu cảm thán thật sự làm phương án nhiễu.
Mẹo nhớ: hỏi, cảm, lệnh, biến, chủ quan thì không là mệnh đề.
Bài luyện tập
Bài 1. Trong các câu sau, câu nào không phải là mệnh đề?
- a) Tổng ba góc của một tam giác bằng 180°.
- b) Hãy mở sách trang 10.
- c) Số 15 chia hết cho 4.
- d) n + 1 là số chẵn.
Đáp án: b và d. Câu b là mệnh lệnh. Câu d chứa biến n chưa xác định. Câu a là mệnh đề đúng, câu c là mệnh đề sai.
Bài 2. Xét tính đúng sai: “Tồn tại số nguyên n sao cho n2 = 49″.
Đáp án: đây là mệnh đề đúng, vì n = 7 (hoặc n = −7) thỏa mãn.
Bài 3. Câu “Hoa hồng là loài hoa đẹp nhất” có là mệnh đề không?
Đáp án: không, vì “đẹp nhất” là cảm nhận chủ quan, không có tiêu chí để kết luận đúng hay sai.
Câu hỏi thường gặp
Câu sai có phải là mệnh đề không?
Có. Mệnh đề là câu khẳng định chỉ có thể đúng hoặc sai. Câu như "2 + 3 = 6" là mệnh đề sai.
Câu hỏi và câu cảm thán có là mệnh đề không?
Không. Những câu này không khẳng định điều gì nên không thể xác định đúng hay sai.
Câu "x + 2 = 5" có phải mệnh đề không?
Không. Đây là mệnh đề chứa biến. Nó chỉ trở thành mệnh đề khi gán giá trị cho x hoặc thêm lượng từ "với mọi", "tồn tại".
Câu chưa biết đúng hay sai có phải mệnh đề không?
Vẫn là mệnh đề nếu về bản chất nó chỉ có thể đúng hoặc sai, dù hiện tại ta chưa kiểm chứng được.