Dãy gồm các phân tử đều có liên kết ion là: cách nhận biết

Trả lời nhanh

Dãy cần chọn là dãy mà mọi chất đều là hợp chất ion, tức là được tạo từ kim loại điển hình (nhóm IA, IIA) với phi kim điển hình (halogen, oxi) như NaCl, MgO, CaF₂, K₂O. Chỉ cần trong dãy có một chất như HCl, H₂O, CO₂ hay N₂ thì dãy đó bị loại, vì các chất này chỉ chứa liên kết cộng hóa trị.

Liên kết ion hình thành thế nào?

Liên kết ion là liên kết tạo bởi lực hút tĩnh điện giữa ion dương và ion âm. Nguyên tử kim loại nhường electron thành cation, nguyên tử phi kim nhận electron thành anion. Ví dụ Na nhường 1 electron thành Na⁺, Cl nhận 1 electron thành Cl⁻, hai ion trái dấu hút nhau tạo NaCl.

Hợp chất ion thường là chất rắn ở điều kiện thường, nhiệt độ nóng chảy cao, tan trong nước tạo dung dịch dẫn điện.

Ba cách nhận biết nhanh

Nhìn thành phần: kim loại điển hình + phi kim điển hình (Cl, F, Br, O) thì thường là liên kết ion.
Dùng hiệu độ âm điện (Δχ): Δχ ≥ 1,7 là liên kết ion; từ 0,4 đến dưới 1,7 là cộng hóa trị phân cực; dưới 0,4 là cộng hóa trị không phân cực.
Kiểm tra gốc muối: muối chứa ion như NH₄⁺, SO₄²⁻, NO₃⁻ luôn có liên kết ion giữa cation và anion.

Bảng phân loại một số chất hay gặp

Có liên kết ion	Chỉ có liên kết cộng hóa trị
NaCl, KCl, MgCl₂, CaCl₂	HCl, HF, H₂O, H₂S
MgO, CaO, Na₂O, K₂O	CO₂, SO₂, NH₃, CH₄
NaF, CaF₂, NaBr	O₂, N₂, Cl₂, H₂
NaOH, KOH, NH₄Cl, Na₂SO₄	AlCl₃, BeCl₂ (Δχ nhỏ hơn 1,7)

Vì sao lại như vậy?

Lấy MgCl₂: độ âm điện của Mg là 1,31 và của Cl là 3,16, hiệu bằng 1,85, lớn hơn 1,7 nên là liên kết ion. Còn trong HCl, hiệu 3,16 − 2,20 = 0,96, thuộc khoảng cộng hóa trị phân cực. Chính vì hidro là phi kim nên các chất dạng H–X không thể có liên kết ion.

Trường hợp AlCl₃ dễ nhầm: nhôm là kim loại nhưng Δχ = 3,16 − 1,61 = 1,55, nhỏ hơn 1,7 nên theo tiêu chí sách giáo khoa đây là liên kết cộng hóa trị phân cực.

Mẹo làm bài trắc nghiệm

Gạch ngay những dãy có chất chỉ gồm các phi kim như H, C, N, O, S, Cl với nhau.
Giữ lại dãy nào toàn là “kim loại + halogen/oxi”.
Gặp bazơ và muối amoni thì nhớ: NaOH vừa có liên kết ion (Na⁺ và OH⁻) vừa có liên kết cộng hóa trị O–H.

Lỗi sai thường gặp

Cho rằng cứ có kim loại là liên kết ion. Hãy kiểm tra Δχ với trường hợp nhôm, beri.
Quên rằng muối amoni như NH₄Cl cũng là hợp chất ion.
Nhầm “phân tử” với “hợp chất ion”. Hợp chất ion không tồn tại phân tử riêng lẻ mà là mạng tinh thể ion, đề bài dùng chữ “phân tử” theo cách nói quen.

Luyện tập

Câu 1. Dãy nào chỉ gồm hợp chất ion: (a) NaCl, HCl, KBr; (b) MgO, CaF₂, K₂O; (c) H₂O, NaF, CO₂? Đáp án: dãy (b), vì ở (a) có HCl và ở (c) có H₂O, CO₂ là hợp chất cộng hóa trị.
Câu 2. Liên kết trong KF là loại gì, biết độ âm điện K = 0,82 và F = 3,98? Đáp án: Δχ = 3,16, lớn hơn 1,7 nên là liên kết ion.
Câu 3. NH₄Cl có liên kết ion không? Đáp án: có, giữa ion NH₄⁺ và Cl⁻; bên trong ion NH₄⁺ là liên kết cộng hóa trị.

Câu hỏi thường gặp

Liên kết ion thường có ở những hợp chất nào?

Thường có ở oxit và muối của kim loại điển hình như NaCl, MgO, CaF2, K2O, cùng bazơ mạnh và muối amoni.

Hiệu độ âm điện bằng bao nhiêu thì là liên kết ion?

Theo cách phân loại quen dùng ở lớp 10, Δχ từ 1,7 trở lên là liên kết ion.

HCl có liên kết ion không?

Không. HCl chỉ có liên kết cộng hóa trị phân cực vì Δχ khoảng 0,96, nhỏ hơn 1,7.

NaOH có liên kết ion không?

Có, giữa Na+ và OH−. Trong ion OH− còn có liên kết cộng hóa trị giữa O và H.