Trả lời nhanh
Đặc điểm cấu tạo của mạch rây là (1) gồm các tế bào sống và (5) được cấu tạo bởi ống rây và các tế bào kèm. Ba đặc điểm còn lại – (2) tế bào chết, (3) thành mạch được lignin hóa, (4) cấu tạo bởi quản bào và mạch ống – đều thuộc về mạch gỗ, vì mạch gỗ là các ống rỗng của tế bào đã chết.
Đề bài
Cho các đặc điểm sau:
- Gồm các tế bào sống.
- Gồm các tế bào chết.
- Thành mạch được lignin hóa.
- Được cấu tạo bởi quản bào và mạch ống.
- Được cấu tạo bởi ống rây và các tế bào kèm.
Những đặc điểm nào là đặc điểm cấu tạo của dòng mạch rây?
Đề thường cho dưới dạng chọn tổ hợp các số. Với dữ kiện trên, tổ hợp đúng là (1) và (5).
Giải thích từng đặc điểm
- (1) Đúng. Mạch rây là mô dẫn gồm các tế bào còn sống. Ống rây tuy mất nhân và có ít bào quan nhưng vẫn là tế bào sống, còn hoạt động nhờ tế bào kèm.
- (2) Sai. Tế bào chết là đặc điểm của mạch gỗ. Khi trưởng thành, tế bào mạch gỗ mất chất nguyên sinh, chỉ còn vách, tạo thành ống rỗng cho nước đi qua.
- (3) Sai. Lignin hóa làm vách mạch gỗ dày và cứng, giúp ống không bị xẹp khi chịu lực hút của quá trình thoát hơi nước. Vách ống rây là vách xenlulôzơ mỏng, không lignin hóa.
- (4) Sai. Quản bào và mạch ống là hai loại tế bào cấu tạo nên mạch gỗ.
- (5) Đúng. Ống rây (các tế bào xếp nối nhau, đầu có bản rây) và tế bào kèm (có nhân, nhiều ti thể) là hai thành phần của mạch rây.
So sánh mạch rây và mạch gỗ
| Tiêu chí | Mạch gỗ | Mạch rây |
|---|---|---|
| Thành phần tế bào | Quản bào, mạch ống | Ống rây, tế bào kèm |
| Trạng thái tế bào | Chết | Sống |
| Vách tế bào | Dày, lignin hóa | Mỏng, xenlulôzơ |
| Chất vận chuyển | Nước, ion khoáng (dịch mạch gỗ) | Saccarôzơ, axit amin, vitamin, hoocmôn… (dịch mạch rây) |
| Hướng vận chuyển | Từ rễ lên lá | Từ cơ quan nguồn (lá) đến cơ quan chứa (rễ, quả, hạt, củ…) |
Mẹo nhớ
- Gỗ = chết, cứng như gỗ: (2), (3), (4).
- Rây = sống, có “tế bào kèm” đi cùng: (1), (5).
- Cách nhớ nhanh: ống rây “không thể sống một mình”, cần tế bào kèm cấp năng lượng và protein.
Lỗi sai thường gặp
- Cho rằng ống rây là tế bào chết vì không có nhân. Thực tế ống rây vẫn sống, chỉ là rất đơn giản hóa về cấu trúc.
- Nhầm “mạch ống” với “ống rây” do cùng có chữ “ống”. Mạch ống thuộc mạch gỗ, ống rây thuộc mạch rây.
- Nhầm chiều vận chuyển: mạch gỗ dẫn lên, mạch rây dẫn từ lá đi nuôi các cơ quan.
Luyện tập
- Đặc điểm (2), (3), (4) là của loại mạch nào?
Đáp án: mạch gỗ. - Vì sao ống rây là tế bào sống nhưng vẫn không có nhân?
Đáp án: ống rây mất nhân để thông dòng dịch dễ hơn; hoạt động sống được tế bào kèm (có nhân) hỗ trợ qua các sợi liên bào. - Dịch mạch rây chủ yếu chứa chất gì?
Đáp án: saccarôzơ (sản phẩm quang hợp), cùng axit amin, vitamin, hoocmôn thực vật và một số ion khoáng.
Câu hỏi thường gặp
Mạch rây gồm những loại tế bào nào?
Mạch rây gồm ống rây và các tế bào kèm. Cả hai đều là tế bào sống.
Vì sao thành mạch gỗ được lignin hóa còn mạch rây thì không?
Mạch gỗ chịu áp suất âm do lực hút thoát hơi nước nên cần vách dày, cứng nhờ lignin để không bị xẹp. Mạch rây vận chuyển nhờ chênh lệch áp suất thẩm thấu giữa nguồn và nơi chứa, vách mỏng vẫn đủ.
Mạch rây vận chuyển chất gì và theo chiều nào?
Mạch rây vận chuyển saccarôzơ, axit amin, vitamin, hoocmôn… từ cơ quan nguồn như lá đến cơ quan chứa như rễ, củ, quả, hạt.
Đặc điểm nào của mạch gỗ trong đề này?
Các đặc điểm (2) gồm tế bào chết, (3) thành mạch được lignin hóa và (4) cấu tạo bởi quản bào, mạch ống là của mạch gỗ.