Trả lời nhanh
Tồn tại chủ yếu trong học thuyết Đacuyn là chưa hiểu rõ nguyên nhân phát sinh biến dị và cơ chế di truyền các biến dị. Thời Đacuyn, di truyền học chưa ra đời: các quy luật Menđen chưa được biết đến, ADN và gen chưa được phát hiện. Vì vậy ông chỉ mô tả biến dị chứ chưa giải thích được nguồn gốc và cách chúng truyền lại cho đời sau.
Vì sao đây là tồn tại chủ yếu?
Học thuyết Đacuyn xoay quanh một chuỗi lập luận: sinh vật có biến dị, biến dị được di truyền, sinh sản vượt quá khả năng nuôi sống của môi trường nên có đấu tranh sinh tồn, cá thể thích nghi hơn sống sót và sinh sản nhiều hơn. Kết quả là chọn lọc tự nhiên dẫn đến thích nghi và hình thành loài mới.
Trong chuỗi đó, “biến dị” và “di truyền” là nguyên liệu và cơ chế duy trì kết quả chọn lọc. Đacuyn chấp nhận chúng như những sự kiện quan sát được, nhưng chưa trả lời được hai câu hỏi cốt lõi:
- Biến dị phát sinh do đâu (đột biến, tái tổ hợp… chưa được biết)?
- Biến dị được truyền lại cho thế hệ sau bằng cơ chế nào (gen, nhiễm sắc thể)?
Nếu không giải thích được hai điều này thì chưa thể nói chắc vì sao đặc điểm có lợi được giữ lại qua nhiều thế hệ.
Những biểu hiện cụ thể của hạn chế
- Chưa phân biệt rõ biến dị di truyền và biến dị không di truyền. Đacuyn gọi chung là “biến dị cá thể” và “biến dị xác định”, nên có lúc đánh giá chưa chính xác vai trò của từng loại đối với tiến hoá.
- Chưa biết nguồn nguyên liệu thật sự của tiến hoá là đột biến và biến dị tổ hợp (nằm ở mức phân tử và di truyền).
- Chưa nêu rõ quần thể là đơn vị tiến hoá nhỏ nhất; ông thường xét ở mức cá thể và loài.
- Chưa giải thích đầy đủ cơ chế hình thành loài ở mức di truyền, chẳng hạn vai trò của cách li sinh sản.
Thuyết tiến hoá tổng hợp hiện đại đã bổ sung gì?
| Vấn đề | Đacuyn | Tiến hoá tổng hợp hiện đại |
|---|---|---|
| Nguồn biến dị | Chưa rõ nguyên nhân | Đột biến, biến dị tổ hợp, di – nhập gen |
| Cơ chế di truyền | Chưa biết | Dựa trên gen, nhiễm sắc thể, ADN |
| Đơn vị tiến hoá | Chủ yếu cá thể, loài | Quần thể |
| Nhân tố tiến hoá | Chọn lọc tự nhiên (chính) | Đột biến, di – nhập gen, giao phối không ngẫu nhiên, yếu tố ngẫu nhiên, chọn lọc tự nhiên |
Những điều Đacuyn đã làm được (dễ nhầm với “tồn tại”)
Khi gặp câu hỏi dạng “chưa…”, em cần nhớ những thành tựu để loại trừ các phương án nói về chúng:
- Giải thích được sự thích nghi của sinh vật là kết quả của chọn lọc tự nhiên.
- Chứng minh các loài có nguồn gốc chung và phân li từ tổ tiên chung.
- Giải thích tính đa dạng và thống nhất của sinh giới ở mức khái quát.
- Đề xuất chọn lọc nhân tạo và chọn lọc tự nhiên là hai quá trình then chốt.
Vì thế, phương án nói Đacuyn “đã giải thích thành công” thích nghi hay nguồn gốc chung không thể là tồn tại; còn phương án nói “chưa hiểu rõ nguyên nhân biến dị và cơ chế di truyền” mới đúng.
Mẹo nhớ và lỗi sai thường gặp
- Mẹo nhớ: “Đacuyn biết biến dị có, chưa biết biến dị từ đâu ra và truyền thế nào” – gắn với việc ông sống trước thời Menđen được công nhận.
- Lỗi 1: chọn phương án về “chọn lọc tự nhiên” vì nghĩ ông chưa giải thích được; thực tế đó là phần cốt lõi ông làm tốt nhất.
- Lỗi 2: nhầm Đacuyn với Lamac. Lamac cho rằng ngoại cảnh trực tiếp gây biến đổi và các biến đổi đó di truyền được – một quan niệm không chính xác.
Bài luyện tập
- Vì sao nói Đacuyn chưa phân biệt được biến dị di truyền và biến dị không di truyền là hệ quả của hạn chế chính?
Đáp án: vì ông chưa biết cơ sở vật chất di truyền (gen, ADN), nên không có tiêu chí để phân biệt biến đổi nào truyền được cho đời sau. - Nêu hai nhân tố tiến hoá mà thuyết tiến hoá tổng hợp bổ sung so với Đacuyn.
Đáp án: ví dụ đột biến và di – nhập gen (hoặc phiêu bạt di truyền). - Đơn vị tiến hoá nhỏ nhất theo thuyết tiến hoá hiện đại là gì?
Đáp án: quần thể.
Câu hỏi thường gặp
Tồn tại chủ yếu trong học thuyết Đacuyn là chưa gì?
Là chưa hiểu rõ nguyên nhân phát sinh biến dị và cơ chế di truyền các biến dị, vì thời đó di truyền học chưa phát triển.
Vì sao Đacuyn chưa giải thích được cơ chế di truyền?
Vì các quy luật Menđen chưa được biết đến và khái niệm gen, ADN chưa xuất hiện vào thời của ông.
Thuyết tiến hoá tổng hợp hiện đại khắc phục hạn chế này thế nào?
Bằng cách dựa trên di truyền học quần thể, chỉ ra nguồn biến dị là đột biến và biến dị tổ hợp, đồng thời xem quần thể là đơn vị tiến hoá nhỏ.
Đacuyn khác Lamac ở điểm nào về biến dị?
Đacuyn nhấn mạnh biến dị cá thể được chọn lọc tự nhiên giữ lại; Lamac cho rằng ngoại cảnh trực tiếp gây biến đổi và các biến đổi đó di truyền được.