Trả lời nhanh
Theo Đacuyn, đối tượng của chọn lọc tự nhiên là các cá thể, nhưng kết quả của chọn lọc lại tạo nên quần thể (loài) sinh vật có các đặc điểm thích nghi với môi trường. Vì sao? Mỗi cá thể mang biến dị riêng, cá thể nào thích nghi hơn thì sống sót và sinh sản nhiều hơn, tích luỹ dần qua nhiều thế hệ thành đặc điểm chung của cả quần thể.
Hiểu đúng câu hỏi
Đề bài thường có dạng: “Theo Đacuyn, đối tượng của chọn lọc tự nhiên là …, nhưng kết quả của chọn lọc tự nhiên lại …”. Hai vế của câu đối lập nhau: vế đầu nói chọn lọc tác động lên ai, vế sau nói chọn lọc để lại hệ quả ở cấp độ nào.
Bạn có thể ghi nhớ theo công thức điền khuyết:
- Đối tượng tác động (theo Đacuyn): cá thể.
- Kết quả: quần thể sinh vật (và loài) có các đặc điểm thích nghi với môi trường sống.
Lưu ý: vì mình không có sẵn bốn phương án gốc của đề, bạn hãy đối chiếu theo hai “khoá” trên. Phương án nào ghi đối tượng là “quần thể” ở vế đầu (theo Đacuyn) thì sai; phương án nào ghi đúng cặp “cá thể – quần thể/loài thích nghi” thì chọn.
Giải thích: vì sao đối tượng là cá thể?
Đacuyn quan sát thấy trong một loài, các cá thể không giống hệt nhau mà có nhiều biến dị cá thể. Cuộc đấu tranh sinh tồn diễn ra giữa từng cá thể với môi trường và với nhau, nên ngay lập tức “người thắng” là cá thể có biến dị có lợi.
- Sinh vật sinh sản với số lượng lớn, nguồn sống có hạn, nên xảy ra đấu tranh sinh tồn.
- Các cá thể có biến dị khác nhau; cá thể mang biến dị có lợi sống sót và để lại nhiều con hơn.
- Biến dị có lợi được di truyền, tích luỹ qua nhiều thế hệ.
- Kết quả: quần thể ngày càng có nhiều cá thể mang đặc điểm thích nghi; khi khác biệt đủ lớn, loài mới xuất hiện.
Kết quả của chọn lọc tự nhiên theo Đacuyn
Kết quả không dừng ở một cá thể: tập hợp các đặc điểm thích nghi được giữ lại làm cho quần thể thích nghi hơn, và từ nhiều quần thể phân hoá theo hướng khác nhau (phân li tính trạng) hình thành các loài mới. Đây là nội dung giải thích tính đa dạng và tính thích nghi của sinh giới.
So sánh với quan niệm tiến hoá hiện đại
| Nội dung | Theo Đacuyn | Theo thuyết tiến hoá tổng hợp hiện đại |
|---|---|---|
| Đối tượng tác động của chọn lọc | Cá thể (chủ yếu), có nhắc đến quần thể ở kết quả | Cá thể và quần thể; trong đó quần thể là đơn vị tiến hoá cơ sở |
| Nguyên liệu | Biến dị cá thể (chưa rõ cơ chế di truyền) | Đột biến, biến dị tổ hợp (biến dị di truyền) |
| Kết quả | Hình thành loài thích nghi, đa dạng | Làm thay đổi tần số alen, thành phần kiểu gen của quần thể |
Do đó, nếu đề hỏi “theo quan niệm hiện đại, đơn vị tiến hoá cơ sở là gì?” thì đáp án là quần thể; còn câu hỏi này gắn với tên “Đacuyn” nên phải trả lời “cá thể”.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm “đối tượng” với “kết quả”: cá thể là nơi chọn lọc tác động, quần thể là nơi kết quả được ghi nhận.
- Nhầm Đacuyn với thuyết hiện đại: thấy chữ “quần thể” quen thuộc nên chọn ngay, dù đề ghi “theo Đacuyn”.
- Cho rằng chọn lọc tạo ra biến dị: chọn lọc chỉ sàng lọc biến dị có sẵn, không tạo ra chúng.
Mẹo nhớ: “Đacuyn nhìn từng con, tiến hoá thấy cả đàn” – chọn lọc “chấm điểm” từng cá thể, nhưng “bảng thành tích” là quần thể.
Bài luyện tập
- Điền vào chỗ trống: “Theo Đacuyn, chọn lọc tự nhiên tác động lên … nhưng kết quả là hình thành … có đặc điểm thích nghi.”
Đáp án: cá thể; quần thể (loài). - Một đàn hươu có cá thể cổ dài hơn ăn được lá cao và sống sót nhiều hơn. Chọn lọc đang tác động lên ai, và sau nhiều thế hệ quần thể thay đổi thế nào?
Đáp án: tác động lên từng cá thể có cổ dài; quần thể có tỉ lệ cá thể cổ dài tăng dần. - Đúng hay sai: “Chọn lọc tự nhiên tạo ra các biến dị có lợi cho sinh vật.”
Đáp án: Sai, vì chọn lọc chỉ giữ lại biến dị có lợi đã có sẵn.
Câu hỏi thường gặp
Theo Đacuyn, đối tượng của chọn lọc tự nhiên là gì?
Là các cá thể sinh vật. Cá thể mang biến dị có lợi sống sót và sinh sản nhiều hơn các cá thể còn lại.
Kết quả của chọn lọc tự nhiên theo Đacuyn là gì?
Kết quả là hình thành các quần thể, loài sinh vật có các đặc điểm thích nghi với môi trường, đồng thời tạo nên sự đa dạng của sinh giới.
Theo thuyết tiến hoá hiện đại, chọn lọc tự nhiên tác động lên đối tượng nào?
Chọn lọc tác động trực tiếp lên kiểu hình của cá thể, nhưng làm thay đổi tần số alen và thành phần kiểu gen của quần thể, nên quần thể được coi là đơn vị tiến hoá cơ sở.
Chọn lọc tự nhiên có tạo ra biến dị mới không?
Không. Chọn lọc chỉ sàng lọc, giữ lại các biến dị có lợi đã tồn tại; biến dị phát sinh từ đột biến và biến dị tổ hợp.