Trả lời nhanh
Đáp án A: sợi cơ bản, đường kính 11 nm. Ở sinh vật nhân thực, phân tử ADN mạch kép (đường kính 2 nm) quấn quanh các khối cầu histon tạo chuỗi nuclêôxôm. Chuỗi này chính là sợi cơ bản, đường kính 11 nm, và được gọi là mức cấu trúc xoắn đầu tiên của NST.
Đề bài và cách hiểu đúng
Câu hỏi thường gặp: “Mức xoắn 1 của NST là: A. sợi cơ bản, đường kính 11 nm; B. sợi chất nhiễm sắc, đường kính 30 nm; …”. Hai phương án đầu ghi rõ tên cấu trúc kèm kích thước. Các phương án còn lại thường là các mức cao hơn (siêu xoắn 300 nm, crômatit 700 nm). Muốn chọn đúng, bạn chỉ cần nhớ thứ tự các mức từ nhỏ đến lớn.
Vì sao sợi cơ bản là mức xoắn 1?
ADN trong nhân tế bào rất dài, không thể nằm “trải thẳng” trong nhân. Tế bào phải gói gọn ADN theo từng bậc, và bậc đầu tiên là quấn quanh protein histon.
- Một khối cầu gồm 8 phân tử histon là lõi của một nuclêôxôm.
- Đoạn ADN khoảng 146 cặp nuclêôtit quấn quanh lõi đó khoảng 1¾ vòng.
- Nhiều nuclêôxôm nối với nhau bằng đoạn ADN nối, tạo chuỗi giống “chuỗi hạt”. Chuỗi này là sợi cơ bản, đường kính 11 nm.
Trước mức này, ADN chỉ là chuỗi xoắn kép trần (2 nm) nên chưa tính là mức xoắn của NST. Vì vậy sợi cơ bản mới là mức đầu tiên.
Bảng các mức cấu trúc của NST (nhân thực)
| Mức | Tên cấu trúc | Đường kính |
|---|---|---|
| Phân tử ADN | Chuỗi xoắn kép | 2 nm |
| Mức 1 | Sợi cơ bản (chuỗi nuclêôxôm) | 11 nm |
| Mức 2 | Sợi chất nhiễm sắc | 30 nm |
| Mức 3 | Siêu xoắn (vùng xếp cuộn) | 300 nm |
| Mức 4 | Crômatit (NST kì giữa) | 700 nm |
Loại trừ các phương án sai
- Sợi chất nhiễm sắc, 30 nm: đây là mức xoắn 2, do sợi cơ bản tiếp tục xoắn lại. Sai thứ tự nên không chọn.
- Siêu xoắn, 300 nm: là mức xoắn 3, đã qua hai lần cuộn.
- Crômatit, 700 nm: là mức cao nhất, thấy rõ ở kì giữa của phân bào.
Mẹo nhớ
Nhớ dãy số 2 – 11 – 30 – 300 – 700. Mỗi số lớn hơn số trước, tương ứng ADN → sợi cơ bản → sợi nhiễm sắc → siêu xoắn → crômatit. Câu hỏi hỏi “mức xoắn 1” thì lấy số đứng sau 2 nm, tức là 11 nm.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm “sợi cơ bản” với “sợi nhiễm sắc”. Hai tên này khác nhau: 11 nm và 30 nm.
- Cho rằng ADN 2 nm là mức xoắn 1. Thực ra 2 nm là chính phân tử ADN.
- Nhầm 700 nm là đường kính của cả NST. Con số này là của mỗi crômatit.
Ý nghĩa của việc xoắn nhiều bậc
Xoắn nhiều bậc làm chiều dài ADN rút ngắn hàng nghìn lần. Nhờ vậy NST gọn gàng, dễ phân li đồng đều về hai cực tế bào khi phân bào mà không bị đứt hay rối.
Bài luyện tập
- Mức xoắn 2 của NST có tên là gì và đường kính bao nhiêu?
Đáp án: sợi chất nhiễm sắc, 30 nm. - Một nuclêôxôm gồm những thành phần nào?
Đáp án: lõi 8 phân tử histon và đoạn ADN khoảng 146 cặp nuclêôtit quấn quanh 1¾ vòng. - Sắp xếp theo thứ tự tăng dần đường kính: siêu xoắn, ADN, crômatit, sợi cơ bản.
Đáp án: ADN (2 nm) → sợi cơ bản (11 nm) → siêu xoắn (300 nm) → crômatit (700 nm).
Câu hỏi thường gặp
Mức xoắn 1 của NST là gì?
Là sợi cơ bản, gồm chuỗi nuclêôxôm, có đường kính 11 nm.
Một nuclêôxôm gồm những gì?
Gồm lõi 8 phân tử histon và đoạn ADN khoảng 146 cặp nuclêôtit quấn quanh khoảng 1¾ vòng.
Sợi chất nhiễm sắc có đường kính bao nhiêu?
30 nm. Đây là mức xoắn 2, hình thành khi sợi cơ bản tiếp tục xoắn lại.
Vì sao NST phải xoắn nhiều bậc?
Để rút ngắn chiều dài ADN hàng nghìn lần, giúp NST gọn và phân li đồng đều trong phân bào.