Trả lời nhanh
Đáp án là cá (ví dụ cá chép, cá mè, cá mập). Cá có hệ tuần hoàn kín, tim hai ngăn (1 tâm nhĩ, 1 tâm thất), máu đi qua tim chỉ một lần trong mỗi vòng: tim → mang → động mạch lưng → các cơ quan → tĩnh mạch → tim. Vì vậy cá thuộc kiểu tuần hoàn đơn.
Đề bài này thường xuất hiện trong chương “Tuần hoàn” của Sinh học 11. Mình không có sẵn bốn phương án gốc của đề, nên bài viết đưa ra cách làm chung: nhớ quy tắc, rồi áp dụng cho bất kỳ bộ phương án nào mà đề cho.
Hệ tuần hoàn kín, một vòng tuần hoàn là gì?
- Kín: máu luôn chảy trong mạch (động mạch → mao mạch → tĩnh mạch), không tràn ra khoang cơ thể.
- Một vòng tuần hoàn (tuần hoàn đơn): mỗi lần máu đi hết một vòng chỉ qua tim một lần.
Đường đi của máu ở cá
Tim cá có hai ngăn. Tâm thất co đẩy máu nghèo O2 lên mang để trao đổi khí. Máu giàu O2 từ mang đổ vào động mạch lưng, rồi đi nuôi các cơ quan. Máu trở về tim qua tĩnh mạch.
Máu qua hai lớp mao mạch (mang rồi cơ quan) nên áp lực giảm nhiều, tốc độ máu chảy chậm. Điều này phù hợp với đời sống dưới nước, nhu cầu năng lượng không quá lớn.
Cách loại trừ các nhóm động vật khác
| Nhóm | Kiểu tuần hoàn | Tim |
|---|---|---|
| Cá | Kín, đơn (1 vòng) | 2 ngăn |
| Lưỡng cư (ếch, nhái) | Kín, kép (2 vòng) | 3 ngăn |
| Bò sát (thằn lằn, rắn) | Kín, kép | 3 ngăn, vách hụt ở tâm thất |
| Cá sấu | Kín, kép | 4 ngăn (có lỗ Panizza) |
| Chim, thú | Kín, kép | 4 ngăn |
| Côn trùng (châu chấu, ong), tôm, ốc sên | Hở | Tim và hệ mạch hở |
Như vậy, nếu đề cho các lựa chọn gồm cá, ếch, thằn lằn, chim hay thú, chỉ có cá là tuần hoàn đơn. Nếu lựa chọn là côn trùng, tôm, cua thì đó là hệ tuần hoàn hở, nên loại.
Mẹo nhớ
- Số ngăn tim tăng dần: cá 2 → lưỡng cư 3 → bò sát 3 (hụt) → chim, thú 4.
- Tuần hoàn đơn gắn với tim 2 ngăn và hô hấp bằng mang.
- Từ lưỡng cư trở lên có phổi, nên có thêm vòng tuần hoàn phổi, tức là tuần hoàn kép.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm “kín” với “kép”. Kín chỉ nói máu chảy trong mạch. Kép hay đơn mới nói số vòng tuần hoàn.
- Cho rằng động vật không xương sống đều có tuần hoàn hở. Thực tế giun đất, mực ống, bạch tuộc có hệ tuần hoàn kín. Nếu đề chỉ hỏi về động vật có xương sống, đáp án vẫn là cá.
- Nghĩ cá sấu có tuần hoàn đơn vì là “bò sát sống dưới nước”. Cá sấu có tim 4 ngăn và tuần hoàn kép.
Bài luyện tập
- Ở cá, máu đi từ mang đến cơ quan được chứa trong loại mạch nào trước tiên? Đáp án: động mạch lưng.
- Vì sao nói máu ở cá chảy với áp lực thấp? Đáp án: máu phải qua hai hệ mao mạch liên tiếp (ở mang và ở cơ quan) mà chỉ được tim bơm một lần, nên áp lực giảm dần.
- Châu chấu có hệ tuần hoàn kín một vòng không? Đáp án: Không, châu chấu có hệ tuần hoàn hở.
Câu hỏi thường gặp
Hệ tuần hoàn đơn có ở những động vật nào?
Trong động vật có xương sống, tuần hoàn đơn có ở cá. Một số động vật không xương sống như giun đất, mực ống, bạch tuộc cũng có hệ tuần hoàn kín, trong đó máu đi một vòng.
Tim của cá có mấy ngăn?
Tim cá có hai ngăn: một tâm nhĩ và một tâm thất. Máu trong tim là máu nghèo O2.
Hệ tuần hoàn kín khác hệ tuần hoàn hở ở điểm nào?
Ở hệ tuần hoàn kín, máu chảy liên tục trong mạch kín, áp lực khá cao. Ở hệ tuần hoàn hở, máu ra khoang cơ thể và trộn với dịch mô, áp lực thấp, tốc độ chậm.
Lưỡng cư có tuần hoàn đơn không?
Không. Lưỡng cư có tim ba ngăn và hai vòng tuần hoàn (vòng nhỏ qua phổi, da và vòng lớn), nên thuộc tuần hoàn kép.