Trả lời nhanh
Đặc điểm đúng của hệ tuần hoàn kín: máu lưu thông liên tục trong mạch kín (tim → động mạch → mao mạch → tĩnh mạch → tim), áp lực cao hoặc trung bình, tốc độ máu chảy nhanh. Máu không chảy ra khỏi hệ mạch để trộn với dịch mô. Vì vậy phương án nói “máu chảy ra khỏi hệ mạch” là SAI, đó là đặc điểm của hệ tuần hoàn hở.
Hệ tuần hoàn kín là gì?
Hệ tuần hoàn kín là hệ mà máu đi từ tim, qua các mạch máu nối liền nhau rồi quay về tim. Máu luôn nằm bên trong lòng mạch, trao đổi chất với tế bào qua thành mao mạch chứ không đổ thẳng vào khoang cơ thể.
Hệ này gặp ở mực ống, bạch tuộc, giun đốt (như giun đất) và toàn bộ động vật có xương sống (cá, lưỡng cư, bò sát, chim, thú).
Các đặc điểm của hệ tuần hoàn kín
- Máu chảy trong mạch kín: không rời khỏi hệ mạch, không hoà lẫn với dịch mô.
- Áp lực máu cao hoặc trung bình: nhờ tim co bóp mạnh và thành động mạch có tính đàn hồi.
- Tốc độ máu chảy nhanh: máu đến cơ quan nhanh, mang O2 và chất dinh dưỡng kịp thời.
- Điều hoà, phân phối máu hiệu quả: co hoặc giãn mạch để đưa nhiều máu hơn đến cơ quan đang hoạt động mạnh.
- Có thể là tuần hoàn đơn (cá: một vòng) hoặc tuần hoàn kép (lưỡng cư, bò sát, chim, thú: hai vòng).
Bảng so sánh hệ tuần hoàn kín và hệ tuần hoàn hở
| Tiêu chí | Hệ tuần hoàn kín | Hệ tuần hoàn hở |
|---|---|---|
| Đường đi của máu | Luôn trong mạch kín | Máu ra khỏi mạch, tràn vào khoang cơ thể |
| Dịch tuần hoàn | Máu, tách biệt với dịch mô | Hỗn hợp máu – dịch mô (hemolimph) |
| Áp lực máu | Cao hoặc trung bình | Thấp |
| Tốc độ máu | Nhanh | Chậm |
| Trao đổi chất | Qua thành mao mạch | Máu tiếp xúc trực tiếp với tế bào |
| Đại diện | Mực ống, bạch tuộc, giun đốt, động vật có xương sống | Côn trùng, tôm, đa số thân mềm (như ốc, trai) |
Cách làm dạng câu hỏi này
Đề thường đưa 4 phát biểu, trong đó có một phát biểu “mượn” đặc điểm của hệ hở. Hãy nhớ một mẹo: kín thì không “ra”, hở thì “ra”.
Dưới đây là cách phân loại các phát biểu hay gặp (đây là các mệnh đề thường xuất hiện trong dạng bài này):
| Phát biểu | Đúng với hệ kín? | Lý do |
|---|---|---|
| Máu chảy ra khỏi hệ mạch, trộn với dịch mô | Sai | Là đặc điểm hệ hở |
| Máu chảy trong động mạch với áp lực thấp, tốc độ chậm | Sai | Hệ kín có áp lực cao hoặc trung bình, tốc độ nhanh |
| Máu chảy trong động mạch với áp lực cao hoặc trung bình, tốc độ nhanh | Đúng | Đặc trưng của hệ kín |
| Máu trao đổi chất với tế bào qua thành mao mạch | Đúng | Máu không tiếp xúc trực tiếp với tế bào |
Lỗi sai thường gặp
- Cho rằng mực ống, bạch tuộc có hệ hở vì là thân mềm. Thực tế đây là ngoại lệ: nhóm chân đầu có hệ tuần hoàn kín.
- Đồng nhất “kín” với “tuần hoàn kép”. Cá có hệ tuần hoàn kín nhưng là tuần hoàn đơn.
- Nhầm áp lực: hệ hở có áp lực thấp, hệ kín mới cao hoặc trung bình.
Bài luyện tập
- Động vật nào sau đây có hệ tuần hoàn kín: châu chấu, mực ống, tôm sông, ốc sên?
Đáp án: mực ống (nhóm chân đầu); ba loài còn lại có hệ hở. - Vì sao tốc độ máu trong hệ kín nhanh hơn hệ hở?
Đáp án: máu được tim bơm với áp lực cao hơn và đi trong mạch có thành đàn hồi, không bị tràn vào khoang cơ thể nên không mất áp lực. - Giun đất có hệ tuần hoàn thuộc loại nào? Máu có chảy ra khỏi mạch không?
Đáp án: hệ tuần hoàn kín; máu không chảy ra khỏi mạch.
Câu hỏi thường gặp
Hệ tuần hoàn kín có máu chảy ra khỏi hệ mạch không?
Không. Trong hệ tuần hoàn kín, máu luôn chảy trong lòng mạch và trao đổi chất với tế bào qua thành mao mạch. Máu chảy ra khỏi mạch là đặc điểm của hệ tuần hoàn hở.
Hệ tuần hoàn kín có áp lực máu như thế nào?
Áp lực máu cao hoặc trung bình, tốc độ máu chảy nhanh, cao hơn so với hệ tuần hoàn hở có áp lực thấp và tốc độ chậm.
Những động vật nào có hệ tuần hoàn kín?
Mực ống, bạch tuộc, giun đốt và toàn bộ động vật có xương sống như cá, lưỡng cư, bò sát, chim, thú.
Hệ tuần hoàn kín có phải luôn là tuần hoàn kép không?
Không. Cá có hệ tuần hoàn kín nhưng là tuần hoàn đơn (một vòng). Từ lưỡng cư trở lên là tuần hoàn kép với hai vòng.