Trả lời nhanh
Ở Câu 4 trang 35 SBT Ngữ văn 6 tập 2 (Cánh diều), trạng ngữ của câu mở đầu là “Một lần” cùng cụm “khi được hỏi về thời gian sáng tác bài hát”, đều chỉ thời gian. Trạng ngữ của câu thứ hai là “trong hai tiếng cộng cả cuộc đời”. Tác giả không nêu ngày tháng cụ thể vì đoạn văn kể sự việc theo quan hệ nguyên nhân – kết quả, chứ không kể theo trình tự thời gian như văn bản lịch sử.
Yêu cầu của bài tập
Bài tập (liên hệ với Bài tập 3 trong sách giáo khoa) đưa ra một đoạn văn kể lại lời của nhạc sĩ khi được hỏi về thời gian ông sáng tác một ca khúc mừng chiến thắng. Em cần làm hai việc:
- Ý a: tìm trạng ngữ của câu đầu, rồi giải thích vì sao đoạn văn không cần ghi chính xác ngày tháng như các văn bản thuật lại sự kiện lịch sử đã học (ví dụ văn bản về Chiến dịch Điện Biên Phủ).
- Ý b: tìm trạng ngữ của câu thứ hai, cho biết các câu sau giải thích nội dung ấy ra sao, và nhận xét cách viết này có phù hợp với kiểu văn bản trình bày theo quan hệ nguyên nhân – kết quả hay không.
Ôn nhanh: trạng ngữ là gì?
Trạng ngữ là thành phần phụ của câu, bổ sung thông tin về thời gian, nơi chốn, nguyên nhân, mục đích, cách thức… cho sự việc nêu trong câu. Trạng ngữ thường đứng đầu câu và được ngăn với chủ ngữ bằng dấu phẩy, nhưng cũng có thể đứng giữa hoặc cuối câu. Muốn nhận ra trạng ngữ, em thử đặt câu hỏi “Khi nào?”, “Ở đâu?”, “Vì sao?”, “Để làm gì?” rồi xem phần nào trả lời được mà không phải là chủ ngữ hay vị ngữ.
Gợi ý làm ý a
- Tìm trạng ngữ. Câu mở đầu có hai bộ phận chỉ thời gian đứng trước chủ ngữ: “Một lần” và “khi được hỏi về thời gian sáng tác bài hát”. Cả hai trả lời cho câu hỏi “Khi nào ông nói như vậy?”.
- Giải thích vì sao không cần ngày tháng. Mục đích của đoạn văn không phải ghi lại một sự kiện lịch sử theo mốc thời gian, mà là cho thấy cảm xúc và lí do khiến bài hát ra đời nhanh nhưng sâu sắc. Chỉ cần biết đó là một dịp nhạc sĩ được hỏi chuyện là đủ.
- So sánh với văn bản lịch sử. Văn bản kể sự kiện lịch sử phải nêu rõ ngày, tháng, năm để người đọc theo dõi diễn biến theo trình tự thời gian. Đoạn văn này kể theo quan hệ nguyên nhân – kết quả nên mốc thời gian chính xác không quan trọng.
Gợi ý làm ý b
- Tìm trạng ngữ. Câu thứ hai là lời nhạc sĩ, có trạng ngữ “trong hai tiếng cộng cả cuộc đời”.
- Xem các câu sau giải thích thế nào. Nhạc sĩ nói “hai tiếng” là thời gian ngồi viết, còn “cả cuộc đời” là những tháng ngày gian khổ, khát vọng giải phóng dân tộc đã tích tụ trong ông. Hai câu tiếp theo chính là phần giải thích: có sống qua gian khổ thì cảm xúc ngày chiến thắng mới vỡ oà, và chiến thắng ấy phải đổi bằng máu và nước mắt.
- Nhận xét. Cách viết này vừa nêu kết quả (bài hát ra đời trong hai tiếng) vừa lí giải nguyên nhân (cả một đời trải nghiệm). Vì thế nó đúng với yêu cầu trình bày sự việc theo quan hệ nguyên nhân – kết quả.
Mẫu trình bày bài làm ngắn gọn
a) Trạng ngữ của câu 1: “Một lần” và “khi được hỏi về thời gian sáng tác bài hát”. Tác giả không cần ghi chính xác ngày tháng vì văn bản thuật lại sự việc theo quan hệ nguyên nhân – kết quả, khác với văn bản lịch sử cần nêu mốc thời gian cụ thể để theo dõi trình tự diễn biến.
b) Trạng ngữ của câu 2: “trong hai tiếng cộng cả cuộc đời”. Nội dung này được giải thích ở các câu sau: nhạc sĩ đã sống những ngày gian khổ, nuôi khát vọng giải phóng dân tộc, nên cảm xúc mới vỡ oà khi chiến thắng đến. Cách viết ấy phù hợp với việc thể hiện nguyên nhân – kết quả của sự việc.
Lỗi sai thường gặp
- Chỉ ghi “Một lần” mà bỏ sót cụm “khi được hỏi…”. Cụm chủ – vị này cũng làm trạng ngữ.
- Cho “Tôi” là trạng ngữ. Đó là chủ ngữ của câu thứ hai.
- Trả lời ý b mà chỉ nêu lại trạng ngữ, không nói rõ phần giải thích ở câu sau.
- Nhầm kiểu văn bản: gọi đoạn văn là văn bản kể sự kiện lịch sử theo thời gian.
Luyện tập thêm
Câu 1. Tìm trạng ngữ trong câu: “Sau trận mưa lớn, đường làng ngập nước.”
Đáp án: “Sau trận mưa lớn” (trạng ngữ chỉ thời gian).
Câu 2. Chuyển trạng ngữ về cuối câu: “Vì chăm chỉ luyện tập, Nam đã thắng giải.”
Đáp án: “Nam đã thắng giải vì chăm chỉ luyện tập.” Ý nghĩa không đổi.
Các câu khác trong bài tập tiếng Việt trang 35
Em có thể xem tiếp lời giải của các câu còn lại: Câu 1 về từ Hán Việt, Câu 2 về từ ngữ chuyên dùng trong bóng đá và Câu 3 về văn bản “Điều gì giúp bóng đá Việt Nam chiến thắng?”. Toàn bộ bài nằm trong Bài tập tiếng Việt trang 35 SBT Ngữ văn 6 Cánh diều.
Câu hỏi thường gặp
Trạng ngữ ở câu mở đầu của đoạn văn là gì?
Là “Một lần” và “khi được hỏi về thời gian sáng tác bài hát”, đều chỉ thời gian.
Vì sao đoạn văn không cần nêu ngày tháng cụ thể?
Vì đoạn văn trình bày sự việc theo quan hệ nguyên nhân - kết quả, không phải kể diễn biến theo trình tự thời gian như văn bản lịch sử.
Trạng ngữ của câu thứ hai được giải thích ở đâu?
Ở các câu sau: nhạc sĩ đã sống những ngày gian khổ, nuôi khát vọng giải phóng dân tộc nên cảm xúc mới vỡ oà khi chiến thắng.
Cách nhận biết trạng ngữ trong câu?
Đặt câu hỏi Khi nào, Ở đâu, Vì sao, Để làm gì; phần trả lời được và không phải chủ ngữ hay vị ngữ là trạng ngữ.