Trả lời nhanh
Sự phân hóa thiên nhiên theo độ cao ở nước ta biểu hiện rõ qua ba thành phần: khí hậu, đất và sinh vật (thảm thực vật). Càng lên cao nhiệt độ càng giảm nên hình thành ba đai: nhiệt đới gió mùa chân núi, cận nhiệt đới gió mùa trên núi và ôn đới gió mùa trên núi. Mỗi đai có loại khí hậu, loại đất và kiểu rừng riêng.
Vì sao có sự phân hóa theo độ cao?
Nước ta có ba phần tư diện tích là đồi núi, trong đó có những đỉnh cao trên 3000 m. Theo quy luật vật lí, cứ lên cao 100 m thì nhiệt độ không khí giảm khoảng 0,6 °C. Nhiệt độ thay đổi kéo theo độ ẩm, lượng mưa, loại đất và loài cây cũng thay đổi, nên thiên nhiên chia thành các “tầng” từ chân núi lên đỉnh núi.
Ba đai cao ở nước ta
| Đai | Độ cao | Khí hậu | Đất | Sinh vật |
|---|---|---|---|---|
| Nhiệt đới gió mùa chân núi | Miền Bắc dưới 600–700 m; miền Nam dưới 900–1000 m | Nóng, mùa hạ nóng ẩm, nhiệt độ trung bình tháng mùa hạ trên 25 °C | Đất phù sa ở đồng bằng, đất feralit vùng đồi núi thấp | Rừng nhiệt đới ẩm thường xanh, rừng nhiệt đới gió mùa, hệ sinh thái nhiệt đới phong phú |
| Cận nhiệt đới gió mùa trên núi | Từ 600–700 m (miền Bắc) hoặc 900–1000 m (miền Nam) đến 2600 m | Mát mẻ, mưa nhiều, không có tháng nào trên 25 °C | Đất feralit có mùn; càng lên cao càng xuất hiện đất mùn | Rừng cận nhiệt lá rộng và lá kim, xuất hiện các loài chim, thú cận nhiệt phương Bắc |
| Ôn đới gió mùa trên núi | Từ 2600 m trở lên (chỉ có ở Hoàng Liên Sơn) | Lạnh quanh năm, mùa đông xuống dưới 5 °C | Đất mùn thô | Thực vật ôn đới như đỗ quyên, lãnh sam, thiết sam |
Vì sao không chọn các thành phần khác?
Địa hình, nguồn nước hay con người cũng có thể khác nhau theo độ cao, nhưng sự thay đổi rõ ràng, có quy luật và thể hiện thành các “đai” chỉ là ở ba thành phần: khí hậu, đất và sinh vật. Cần lưu ý rằng địa hình là nguyên nhân gốc tạo ra sự phân hóa chứ không phải thành phần bị phân hóa. Còn sông ngòi hay khoáng sản không biến đổi thành từng đai theo độ cao.
Mẹo nhớ
- Nhớ “KĐS”: Khí hậu – Đất – Sinh vật.
- Nhớ ba con số 600–700 (hoặc 900–1000), 2600 và 3143 (đỉnh Phan-xi-păng, nơi đai ôn đới trên núi xuất hiện).
- Nhớ rằng đai ôn đới gió mùa trên núi ở nước ta chỉ có ở một nơi: Hoàng Liên Sơn.
Lỗi sai thường gặp
- Cho rằng miền Nam có đai chân núi thấp hơn miền Bắc. Thực tế ở miền Nam, nền nhiệt cao hơn nên ranh giới đai nhiệt đới chân núi nâng lên đến 900–1000 m.
- Nhầm “phân hóa theo độ cao” với “phân hóa Bắc – Nam” hoặc “Đông – Tây”. Ba kiểu phân hóa này do các nguyên nhân khác nhau: vĩ độ, hướng gió và địa hình, độ cao.
- Quên rằng đai cận nhiệt đới gió mùa trên núi vẫn còn mưa nhiều, độ ẩm lớn chứ không khô.
Luyện tập
- Vì sao ở Sa Pa có thể trồng rau ôn đới và hoa lê, hoa đào quanh năm? Đáp án gợi ý: Sa Pa nằm ở độ cao hơn 1500 m, thuộc đai cận nhiệt đới gió mùa trên núi nên khí hậu mát mẻ.
- Đai nào có đất mùn thô và rừng đỗ quyên? Đáp án: đai ôn đới gió mùa trên núi.
- Một địa phương ở miền Bắc độ cao 400 m thuộc đai nào? Đáp án: đai nhiệt đới gió mùa chân núi.
Câu hỏi thường gặp
Sự phân hóa thiên nhiên theo độ cao ở nước ta biểu hiện rõ ở thành phần nào?
Biểu hiện rõ ở khí hậu, đất và sinh vật, tạo thành ba đai cao khác nhau.
Nước ta có mấy đai cao?
Có ba đai: nhiệt đới gió mùa chân núi, cận nhiệt đới gió mùa trên núi và ôn đới gió mùa trên núi.
Đai ôn đới gió mùa trên núi ở nước ta có ở đâu?
Chỉ có ở độ cao từ 2600 m trở lên trên dãy Hoàng Liên Sơn, tiêu biểu là khu vực quanh đỉnh Phan-xi-păng.
Cứ lên cao 100 m thì nhiệt độ thay đổi thế nào?
Nhiệt độ không khí giảm trung bình khoảng 0,6 °C.