Trả lời nhanh
Vị trí nước ta nằm trong vùng nội chí tuyến nên có nền nhiệt độ cao, tổng bức xạ lớn và cán cân bức xạ dương quanh năm. Lí do là Mặt Trời luôn chiếu sáng với góc nhập xạ lớn và lên thiên đỉnh hai lần mỗi năm ở hầu hết các địa phương, nên thiên nhiên mang tính chất nhiệt đới rõ rệt.
Vùng nội chí tuyến là gì?
Vùng nội chí tuyến là khu vực nằm giữa chí tuyến Bắc và chí tuyến Nam, hay còn gọi là vùng nhiệt đới. Nước ta trải dài từ khoảng vĩ độ 8°34′ B đến 23°23′ B, vì thế toàn bộ phần đất liền nằm gọn trong vùng này.
Điểm đặc biệt của vùng nội chí tuyến là trong năm Mặt Trời có thời điểm lên thiên đỉnh, tức tia sáng chiếu thẳng góc với mặt đất. Ngoài vùng này, Mặt Trời không bao giờ lên thiên đỉnh.
Hệ quả của vị trí nội chí tuyến
| Đặc điểm | Giải thích |
| Nền nhiệt độ cao | Góc chiếu của tia sáng lớn quanh năm nên mặt đất nhận nhiều nhiệt; nhiệt độ trung bình năm phần lớn các nơi trên 21°C. |
| Tổng bức xạ lớn | Số giờ nắng nhiều, khoảng từ 1400 đến 3000 giờ mỗi năm tuỳ nơi. |
| Cán cân bức xạ dương quanh năm | Lượng bức xạ nhận vào luôn lớn hơn lượng bức xạ mất đi. |
| Mặt Trời lên thiên đỉnh hai lần | Ở các địa phương nằm giữa hai chí tuyến, thời điểm khác nhau theo vĩ độ. |
| Thiên nhiên nhiệt đới | Sinh vật, đất, sông ngòi đều mang tính chất nhiệt đới ẩm. |
Vì sao không phải khí hậu hoàn toàn nhiệt đới khô?
Nếu chỉ dựa vào vị trí nội chí tuyến, nước ta dễ có khí hậu khô như nhiều nơi cùng vĩ độ ở Tây Á hay Bắc Phi. Tuy nhiên, nước ta gần biển Đông và chịu ảnh hưởng của gió mùa, nên mưa nhiều và độ ẩm cao. Vì vậy ta gọi đây là khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa.
Nói cách khác, vị trí nội chí tuyến quyết định phần nhiệt, còn vị trí gần biển và gió mùa quyết định phần ẩm. Học sinh cần phân biệt hai nhóm yếu tố này khi làm bài.
Ý nghĩa với đời sống và sản xuất
- Nhiệt và ánh sáng dồi dào, thuận lợi cho cây trồng phát triển quanh năm, có thể trồng hai đến ba vụ lúa ở nhiều nơi.
- Điều kiện thuận lợi để phát triển năng lượng mặt trời, đặc biệt ở các tỉnh nhiều nắng.
- Tuy nhiên, nắng nóng kéo dài dễ gây hạn hán, và nền nhiệt cao làm dịch bệnh phát triển mạnh nếu thiếu phòng ngừa.
Cách làm nhanh câu hỏi này
- Nhìn từ khoá nội chí tuyến, hãy nghĩ ngay đến nhiệt và bức xạ.
- Loại các phương án nói về mưa nhiều, gió mùa, địa hình vì chúng không bắt nguồn từ vị trí nội chí tuyến.
- Chọn phương án có các cụm nhiệt độ cao, bức xạ lớn, cán cân bức xạ dương, thiên đỉnh.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm với hệ quả của vị trí gần biển: lượng mưa lớn, độ ẩm cao.
- Nhầm với hệ quả của gió mùa: sự phân mùa mưa khô, mùa đông lạnh ở miền Bắc.
- Cho rằng nội chí tuyến nghĩa là nóng như nhau ở mọi nơi, trong khi miền Bắc có mùa đông lạnh do gió mùa Đông Bắc.
Mẹo nhớ
Em nhớ cụm: nội chí tuyến thì nhiều nắng, nắng nhiều thì nóng, nóng quanh năm. Còn mưa nhiều là nhờ biển, phân mùa là nhờ gió mùa.
Bài luyện tập
- Giải thích vì sao cán cân bức xạ ở nước ta luôn dương. Đáp án: Vì quanh năm Mặt Trời chiếu với góc lớn, lượng bức xạ nhận được lớn hơn lượng bức xạ bị mất đi.
- Nêu hai ảnh hưởng của vị trí nội chí tuyến tới nông nghiệp. Đáp án: Cây trồng sinh trưởng quanh năm, có thể tăng vụ; đa dạng cây nhiệt đới.
- Vì sao Hà Nội có mùa đông lạnh dù nằm trong vùng nội chí tuyến? Đáp án: Do gió mùa Đông Bắc từ vùng áp cao phương Bắc thổi xuống làm giảm nhiệt độ.
Câu hỏi thường gặp
Nước ta nằm trong khoảng vĩ độ nào?
Phần đất liền nước ta trải từ khoảng 8°34' B đến 23°23' B, nằm trọn trong vùng nội chí tuyến Bắc bán cầu.
Vùng nội chí tuyến có đặc điểm gì nổi bật?
Là nơi Mặt Trời có thể lên thiên đỉnh, nhận nhiều bức xạ, nhiệt độ cao quanh năm.
Nội chí tuyến có phải là lí do khiến nước ta mưa nhiều không?
Không. Mưa nhiều chủ yếu do vị trí gần biển Đông và ảnh hưởng của gió mùa.
Cán cân bức xạ dương nghĩa là gì?
Nghĩa là lượng bức xạ mặt đất nhận vào lớn hơn lượng bức xạ mất đi, nên nhiệt tích luỹ lại.