Trả lời nhanh
Cách mạng tư sản Pháp bùng nổ năm 1789 vì chế độ quân chủ chuyên chế khủng hoảng, xã hội chia ba đẳng cấp bất công, tư tưởng Ánh sáng lan rộng; ngòi nổ là Hội nghị ba đẳng cấp ngày 5/5/1789. Cách mạng xóa bỏ quân chủ, lập nền cộng hòa, đưa tư sản lên cầm quyền, và được coi là cuộc cách mạng tư sản triệt để nhất thế kỉ XVIII.
Bài 2 sách Lịch sử 8 (Kết nối tri thức) có hai mục kiến thức: tình hình nước Pháp trước cách mạng, và kết quả – ý nghĩa – tính chất – đặc điểm của cuộc cách mạng. Dưới đây là cách làm từng câu hỏi theo thứ tự trong sách, kèm mẹo ghi nhớ và bài luyện tập tự đặt để em ôn lại.
Mở đầu: Vì sao Cách mạng Pháp được ví như “cái chổi khổng lồ”?
Hình ảnh “cái chổi khổng lồ quét sạch rác rưởi của chế độ phong kiến châu Âu” nhấn mạnh sức tàn phá của cuộc cách mạng đối với trật tự cũ. Em có thể trả lời theo hai ý.
- Thông tin em biết: cách mạng nổ ra năm 1789, do giai cấp tư sản lãnh đạo, quần chúng nhân dân là lực lượng đông đảo nhất; ngày 14/7 (ngày nhân dân Pa-ri chiếm ngục Ba-xti) được chọn làm Quốc khánh Pháp từ năm 1880; lá cờ ba màu xanh – trắng – đỏ và khẩu hiệu “Tự do – Bình đẳng – Bác ái” đều có nguồn gốc từ cách mạng.
- Giải thích: cách mạng không chỉ đánh đổ vua và quý tộc ở Pháp mà còn gieo tư tưởng tự do, dân chủ ra khắp châu Âu, khiến các chế độ phong kiến chuyên chế ở nhiều nước bị lung lay trong thế kỉ XIX.
1. Tình hình nước Pháp trước cách mạng
Câu hỏi 1 (tr. 14): Nguyên nhân sâu xa và nguyên nhân trực tiếp
Em nên trình bày theo sơ đồ “bốn lĩnh vực + một ngòi nổ”. Mẹo nhớ: Kinh – Chính – Xã – Tư (kinh tế, chính trị, xã hội, tư tưởng).
| Lĩnh vực | Tình hình cuối thế kỉ XVIII | Hệ quả |
|---|---|---|
| Kinh tế | Nông nghiệp còn lạc hậu; công thương nghiệp có mầm mống tư bản nhưng bị luật lệ phường hội trói buộc | Giai cấp tư sản muốn xóa bỏ rào cản để làm ăn tự do |
| Chính trị | Quân chủ chuyên chế của vua Lu-i XVI lâm vào khủng hoảng; quan lại tham nhũng, quan liêu | Bất bình trong nhân dân tăng cao |
| Xã hội | Ba đẳng cấp: Tăng lữ, Quý tộc (có đặc quyền, miễn thuế) và Đẳng cấp thứ ba (không có quyền, gánh nặng thuế) | Mâu thuẫn giữa Đẳng cấp thứ ba với hai đẳng cấp trên ngày càng gay gắt |
| Tư tưởng | Triết học Ánh sáng phê phán chế độ phong kiến và Giáo hội, đề cao tự do, bình đẳng | Chuẩn bị về mặt tư tưởng cho cách mạng |
Nguyên nhân trực tiếp: ngày 5/5/1789, vua Lu-i XVI triệu tập Hội nghị ba đẳng cấp để thông qua việc tăng thuế cũ, đặt thuế mới nhằm cứu ngân khố cạn kiệt. Đẳng cấp thứ ba không chấp nhận, mâu thuẫn với chính quyền chuyên chế bùng lên.
Vì sao Hội nghị lại thành ngòi nổ? Biểu quyết được tính theo từng đẳng cấp, mỗi đẳng cấp một phiếu. Tăng lữ và Quý tộc thường bỏ phiếu giống nhau nên Đẳng cấp thứ ba luôn thua 2/3. Thấy vậy, đại biểu Đẳng cấp thứ ba đòi tính phiếu theo đầu người, rồi tự tuyên bố lập Quốc hội. Nhà vua điều quân về Pa-ri, nhân dân nổi dậy.
Câu hỏi 2 (tr. 14): Xác định địa điểm diễn ra cách mạng trên lược đồ
Em chỉ trên lược đồ châu Âu (tr. 7): nước Pháp nằm ở Tây Âu, giáp Đại Tây Dương, biển Măng-sơ và Địa Trung Hải. Trung tâm của cách mạng là thủ đô Pa-ri; ngục Ba-xti và các sự kiện lớn đều diễn ra ở đây hoặc vùng phụ cận (Véc-xai, nơi họp Hội nghị ba đẳng cấp). Khi chỉ lược đồ, em nhớ nêu cả tên nước lẫn thành phố để câu trả lời đầy đủ.
Những mốc chính của cách mạng
Sách chỉ yêu cầu khái quát, nhưng nắm trục thời gian sẽ giúp em làm tốt câu hỏi vận dụng và trắc nghiệm.
- 14/7/1789: nhân dân Pa-ri tấn công và chiếm ngục Ba-xti – biểu tượng của chế độ chuyên chế; cách mạng bùng nổ.
- 26/8/1789: Quốc hội thông qua Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền, khẳng định quyền tự do và bình đẳng của công dân.
- 10/8/1792: nhân dân Pa-ri lật đổ ngai vàng của Lu-i XVI.
- 21/9/1792: nền cộng hòa được tuyên bố ở Pháp.
- 21/1/1793: vua Lu-i XVI bị đưa ra xử tử; sau đó phái Gia-cô-banh lên nắm quyền và tổ chức chống thù trong giặc ngoài.
2. Kết quả, ý nghĩa, tính chất và đặc điểm chính
Câu hỏi 1 (tr. 14): Kết quả của cách mạng
- Lật đổ chế độ quân chủ chuyên chế, thiết lập nền cộng hòa, đưa giai cấp tư sản lên nắm chính quyền.
- Xóa bỏ nhiều đặc quyền phong kiến, khẳng định các quyền tự do dân chủ của công dân.
Câu hỏi 2 (tr. 14): Ý nghĩa, tính chất, đặc điểm chính
| Nội dung | Trả lời gợi ý |
|---|---|
| Ý nghĩa | Mở đường cho chủ nghĩa tư bản phát triển ở Pháp; thúc đẩy phong trào chống phong kiến ở châu Âu; truyền bá tư tưởng tự do, bình đẳng, dân chủ ra thế giới |
| Tính chất | Cách mạng tư sản, nhưng triệt để nhất so với cách mạng Anh và Chiến tranh giành độc lập của 13 thuộc địa Anh |
| Đặc điểm chính | Do giai cấp tư sản lãnh đạo; quần chúng nhân dân là động lực chủ yếu; hình thức là nội chiến cách mạng kết hợp chiến tranh bảo vệ tổ quốc (chống sự can thiệp của các nước phong kiến châu Âu) |
Vì sao gọi là “triệt để nhất”? Cách mạng Anh vẫn giữ vua (quân chủ lập hiến) và liên minh với quý tộc mới. Cách mạng Pháp đánh đổ hẳn ngai vàng, lập cộng hòa, xóa phần lớn đặc quyền phong kiến. Tuy vậy, cuộc cách mạng này vẫn là cách mạng tư sản nên quyền lợi của nhân dân lao động chưa được giải quyết thỏa đáng.
Luyện tập 1: Bảng so sánh ba cuộc cách mạng
Đề yêu cầu lập bảng so sánh điểm giống và khác nhau giữa Cách mạng tư sản Anh, Chiến tranh giành độc lập của 13 thuộc địa Anh ở Bắc Mỹ và Cách mạng tư sản Pháp.
| Tiêu chí | Cách mạng Anh | 13 thuộc địa Anh | Cách mạng Pháp |
|---|---|---|---|
| Thời gian | Giữa thế kỉ XVII đến cuối thế kỉ XVII | Từ 1775 đến 1783 | Từ 1789 |
| Nhiệm vụ chính | Lật đổ chế độ quân chủ chuyên chế | Giành độc lập dân tộc, mở đường cho tư bản phát triển | Lật đổ quân chủ chuyên chế, xóa bỏ đặc quyền phong kiến |
| Lãnh đạo | Tư sản và quý tộc mới | Tư sản, chủ nô | Tư sản |
| Hình thức | Nội chiến | Chiến tranh giải phóng dân tộc | Nội chiến kết hợp chiến tranh bảo vệ tổ quốc |
| Kết quả | Thiết lập quân chủ lập hiến | Ra đời Hợp chúng quốc Hoa Kì, chính thể cộng hòa liên bang | Thiết lập cộng hòa, tư sản cầm quyền |
| Mức độ triệt để | Không triệt để | Còn hạn chế (chế độ nô lệ vẫn tồn tại) | Triệt để nhất |
Điểm giống: đều là cách mạng tư sản, do tư sản (và liên minh với lực lượng khác) lãnh đạo; đều lật đổ hoặc loại bỏ sự thống trị của phong kiến/thực dân, tạo điều kiện cho chủ nghĩa tư bản phát triển; đều ban hành văn kiện khẳng định quyền công dân. Em có thể xem lại phần so sánh ở Bài 1 qua trang Bài 1: Cách mạng tư sản Anh và chiến tranh giành độc lập của 13 thuộc địa.
Luyện tập 2: “Cách mạng Pháp là một cuộc đại cách mạng” – em có đồng ý không?
Nên trả lời đồng ý và lập luận theo ba ý:
- Quy mô: lôi cuốn đông đảo quần chúng ở cả thành thị và nông thôn, kéo dài nhiều năm, trải qua nhiều giai đoạn đấu tranh.
- Mức độ thay đổi: xóa bỏ quân chủ chuyên chế và đặc quyền đẳng cấp, lập nền cộng hòa, ban hành Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền.
- Ảnh hưởng: tác động mạnh đến lịch sử châu Âu và thế giới, các giá trị tự do – bình đẳng – bác ái vẫn còn ý nghĩa đến nay.
Em có thể thêm một câu thừa nhận hạn chế (quyền lợi nhân dân lao động chưa trọn vẹn) để bài viết cân bằng, nhưng kết luận vẫn là đồng ý.
Vận dụng: Đoạn văn 5–7 dòng giới thiệu một sự kiện, nhân vật hoặc di sản
Đề cho em tự chọn. Dưới đây là một đoạn mẫu về sự kiện chiếm ngục Ba-xti; em nên chọn đề tài khác nếu muốn bài riêng của mình.
Ngày 14/7/1789, hàng nghìn người dân Pa-ri kéo đến tấn công ngục Ba-xti, nhà tù tượng trưng cho sự chuyên chế của nhà vua. Họ lo sợ quân đội nhà vua sẽ đàn áp Quốc hội nên đã tìm vũ khí tự vệ. Việc chiếm được pháo đài kiên cố này cho thấy sức mạnh của quần chúng và đánh dấu cách mạng bùng nổ. Từ đó, quyền lực dần chuyển từ tay nhà vua sang Quốc hội. Ngày 14/7 sau này được chọn làm Quốc khánh nước Pháp, nhắc người Pháp nhớ về khát vọng tự do. Qua sự kiện này, em hiểu rằng khi nhân dân đoàn kết thì có thể thay đổi lịch sử.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm 5/5/1789 (họp Hội nghị ba đẳng cấp – nguyên nhân trực tiếp) với 14/7/1789 (chiếm ngục Ba-xti – cách mạng bùng nổ).
- Xếp Đẳng cấp thứ ba là giai cấp tư sản. Thực tế Đẳng cấp thứ ba gồm tư sản, nông dân, thợ thủ công và bình dân thành thị.
- Nhầm Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền (Pháp, 1789) với Tuyên ngôn độc lập (Mĩ, 1776).
- Viết “nguyên nhân sâu xa” chỉ có một ý. Đề yêu cầu bao quát kinh tế, chính trị, xã hội, tư tưởng.
Bài luyện tập tự kiểm tra
- Sắp xếp theo thứ tự thời gian: (a) Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền; (b) Hội nghị ba đẳng cấp; (c) tuyên bố nền cộng hòa; (d) chiếm ngục Ba-xti.
Đáp án: b → d → a → c. - Vì sao Đẳng cấp thứ ba không chấp nhận tăng thuế?
Đáp án: vì họ đã gánh phần lớn thuế, trong khi Quý tộc và Tăng lữ được miễn; tăng thuế nghĩa là bất công càng nặng thêm. - Điền khuyết: Cách mạng Pháp diễn ra dưới sự lãnh đạo của giai cấp …, động lực chủ yếu là …
Đáp án: tư sản; quần chúng nhân dân.
Tài liệu học cùng bài này
- Lý thuyết Lịch sử 8 Bài 2
- Sách bài tập Lịch sử 8 Bài 2
- 15 câu trắc nghiệm Lịch sử 8 Bài 2
- Bài 3: Cách mạng công nghiệp
- Giải SGK Lịch sử và Địa lí 8 Kết nối tri thức
Câu hỏi thường gặp
Nguyên nhân trực tiếp dẫn đến Cách mạng tư sản Pháp là gì?
Là việc vua Lu-i XVI triệu tập Hội nghị ba đẳng cấp ngày 5/5/1789 để tăng thuế cũ và đặt thuế mới. Đẳng cấp thứ ba phản đối, mâu thuẫn với chính quyền chuyên chế lên cao và dẫn tới khởi nghĩa.
Cách mạng tư sản Pháp bùng nổ vào ngày nào?
Ngày 14/7/1789, khi nhân dân Pa-ri tấn công và chiếm ngục Ba-xti. Ngày này sau đó được công nhận là Quốc khánh nước Pháp.
Vì sao Cách mạng Pháp được coi là cuộc cách mạng tư sản triệt để nhất?
Vì cách mạng lật đổ hoàn toàn chế độ quân chủ, thiết lập cộng hòa, xóa bỏ nhiều đặc quyền phong kiến và có sự tham gia mạnh mẽ của quần chúng, trong khi cách mạng Anh vẫn giữ vua.
Đặc điểm chính của Cách mạng tư sản Pháp là gì?
Do giai cấp tư sản lãnh đạo, quần chúng nhân dân là động lực chủ yếu, diễn ra dưới hình thức nội chiến cách mạng kết hợp chiến tranh bảo vệ tổ quốc.