Trả lời nhanh
Vợ chồng A Phủ là truyện ngắn của nhà văn Tô Hoài (1920–2014), viết năm 1952 sau chuyến đi Tây Bắc cùng bộ đội, in trong tập Truyện Tây Bắc. Tác phẩm kể về Mị và A Phủ – hai người dân nghèo bị cường quyền, thần quyền áp bức – và hành trình tự giải thoát. Giá trị lớn nhất là tinh thần nhân đạo: tin vào sức sống tiềm tàng của con người.
Tô Hoài – con người và sự nghiệp
Tô Hoài tên thật là Nguyễn Sen, sinh năm 1920, mất năm 2014. Ông sinh ra trong một gia đình thợ thủ công, quê ngoại ở làng Nghĩa Đô (xưa thuộc phủ Hoài Đức, tỉnh Hà Đông, nay thuộc Hà Nội). Cái tên Tô Hoài ghép từ sông Tô Lịch và phủ Hoài Đức – hai địa danh gắn với tuổi thơ của ông.
Gia đình không khá giả nên ông sớm đi làm nhiều nghề: bán hàng, dạy học tư, kế toán… Chính vốn sống phong phú ấy giúp ông viết rất chân thực về đời thường. Ban đầu ông làm thơ, sau nhận ra sở trường của mình nên chuyển hẳn sang văn xuôi.
- Trước Cách mạng: Dế Mèn phiêu lưu kí (1941) – tác phẩm dành cho thiếu nhi nổi tiếng nhất của ông.
- Sau Cách mạng: Truyện Tây Bắc, Mười năm, Miền Tây, cùng nhiều tập ký, hồi ký như Cát bụi chân ai.
- Ghi nhận: ông được tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật (đợt 1996).
Phong cách: óc quan sát tinh tế, vốn hiểu biết sâu về phong tục, ngôn ngữ; giọng kể hóm hỉnh nhưng giàu chất thơ; thích miêu tả tỉ mỉ đời sống thường ngày. Đây là ý hay được hỏi trong phần “nhận xét phong cách”.
Hoàn cảnh sáng tác Vợ chồng A Phủ
Năm 1952, Tô Hoài theo bộ đội vào giải phóng Tây Bắc và sống cùng đồng bào các dân tộc thiểu số khoảng tám tháng. Những gì mắt thấy tai nghe – cảnh áp bức của chúa đất, thân phận người con dâu gạt nợ, tiếng sáo gọi bạn – trở thành chất liệu cho truyện.
Vợ chồng A Phủ cùng với Mường Giơn và Cứu đất cứu Mường hợp thành tập Truyện Tây Bắc (xuất bản 1953). Tập truyện được trao giải Nhất của Hội Văn nghệ Việt Nam giai đoạn 1954–1955 và được coi là thành tựu tiêu biểu của văn xuôi kháng chiến viết về miền núi.
Mẹo nhớ: “1952 – tám tháng – ba truyện”: năm viết, thời gian đi thực tế, số truyện trong tập.
Bố cục và phương thức biểu đạt
Văn bản trong sách giáo khoa là đoạn trích đã lược bớt, thường chia làm ba phần. Phương thức biểu đạt chính là tự sự, xen miêu tả và biểu cảm.
| Phần | Phạm vi | Nội dung chính |
|---|---|---|
| 1 | Từ đầu đến đoạn biết chuyện A Sử bị đánh vỡ đầu | Cuộc đời Mị: làm con dâu gạt nợ, bị đày đọa, dần sống như cái xác không hồn; sức sống vẫn âm ỉ trong đêm tình mùa xuân. |
| 2 | Từ đoạn A Sử vào làng đến đoạn A Phủ vẫn bị trói | Lai lịch A Phủ, vì sao anh bị phạt vạ thành kẻ ở nợ, rồi bị trói đứng khi để hổ bắt bò. |
| 3 | Phần còn lại | Mị chuyển biến từ thờ ơ đến thương người, cắt dây trói cứu A Phủ rồi cùng chạy trốn. |
Ngoài ra, nhiều thầy cô chia theo mạch nhân vật: số phận Mị – số phận A Phủ – cuộc giải thoát. Cách chia nào cũng được, miễn nêu rõ ranh giới và ý chính từng phần.
Tóm tắt cốt truyện
Mị là cô gái Mông xinh đẹp, thổi sáo hay, chăm chỉ. Vì món nợ của cha mẹ với nhà thống lí Pá Tra ở Hồng Ngài, Mị bị bắt về làm con dâu gạt nợ. Từ đó cô quần quật ngày đêm, bị coi như con trâu, con ngựa, ít nói và dần quen với nỗi khổ.
Mùa xuân đến, tiếng sáo gọi bạn làm lòng Mị sống lại; cô lén uống rượu, muốn đi chơi nhưng bị A Sử trói đứng vào cột. Trong lúc ấy, A Phủ – chàng trai nghèo khỏe mạnh, lao động giỏi – đánh A Sử vì bất bình trong ngày hội nên bị làng xử vạ, phải làm kẻ ở không công cho nhà thống lí.
Một lần, A Phủ để hổ bắt mất bò nên bị trói đứng chờ chết. Nhìn dòng nước mắt lăn trên má người bị trói, Mị nhớ lại nỗi đau của chính mình, thương người và liều lĩnh cắt dây. Hai người chạy sang Phiềng Sa, nên vợ nên chồng, gặp cán bộ cách mạng và trở thành du kích.
Hai nhân vật chính
Nhân vật Mị
- Bi kịch: bị bóc lột sức lao động, bị tước tự do, bị đè nén tinh thần. Hình ảnh “ngồi quay sợi bên tảng đá”, căn buồng có ô cửa sổ nhỏ như bàn tay thể hiện cuộc sống tù túng.
- Phẩm chất: yêu đời, hiếu thảo, giàu lòng tự trọng – từng định ăn lá ngón để khỏi liên lụy cha.
- Sức sống tiềm tàng: bùng lên trong đêm tình mùa xuân (tiếng sáo, rượu, ý nghĩ “Mị vẫn còn trẻ”) và lên đến đỉnh điểm khi cắt dây cứu A Phủ.
Điểm hay của Tô Hoài là diễn tả tâm lí rất tinh: Mị đi từ vô cảm đến hồi sinh, từ sợ hãi đến hành động, và hành động ấy không đột ngột mà được chuẩn bị bằng cả hành trình nội tâm. Bạn có thể luyện thêm ở các bài như phân tích Mị trong đêm tình mùa xuân, xem bộ mẫu tại phân tích Mị trong đêm tình mùa xuân và tâm trạng, hành động của Mị trong đêm cứu A Phủ.
Nhân vật A Phủ
- Xuất thân: mồ côi từ nhỏ, bị bán xuống vùng thấp, trốn về Hồng Ngài làm thuê, nổi tiếng khỏe, lao động giỏi, chăm chỉ.
- Tính cách: gan góc, yêu tự do, không chịu khuất phục; dám đánh con quan để bênh lẽ phải.
- Số phận: bị phạt vạ, trở thành “con nợ”, rồi suýt chết trong cảnh bị trói đứng.
A Phủ ít được miêu tả nội tâm hơn Mị, chủ yếu qua hành động và lời kể. Bạn có thể xem thêm phân tích nhân vật A Phủ để thấy cách triển khai.
Giá trị nội dung
- Giá trị hiện thực: tố cáo chế độ phong kiến miền núi, nơi cường quyền (thống lí) kết hợp thần quyền (cúng trình ma, tục nợ truyền kiếp) để đè nén người nghèo.
- Giá trị nhân đạo: cảm thông với nỗi đau thể xác và tinh thần; trân trọng vẻ đẹp tâm hồn, khát vọng tự do và sức sống tiềm tàng của người lao động.
- Con đường giải phóng: con người tự đứng lên phá xiềng xích, rồi đến với cách mạng – cái kết mở ra tương lai sáng sủa.
Giá trị nghệ thuật
- Miêu tả tâm lí nhân vật sắc sảo, đặc biệt là diễn biến nội tâm của Mị.
- Dựng cảnh giàu chất thơ, hoà phong tục (hội xuân, tiếng sáo, uống rượu) với không khí núi rừng Tây Bắc.
- Ngôn ngữ giản dị, giàu hình ảnh, lời kể có màu sắc miền núi; trần thuật linh hoạt, nhịp truyện chậm rồi nhanh dần ở đoạn cao trào.
- Kết cấu chặt chẽ: hai số phận đan xen rồi gặp nhau ở đêm cứu A Phủ.
Lỗi sai thường gặp khi làm bài
- Nhầm tác phẩm với tập truyện: Vợ chồng A Phủ là một truyện trong Truyện Tây Bắc.
- Ghi nhầm Mị là “vợ” từ đầu; thực tế Mị là con dâu gạt nợ, chỉ thành vợ A Phủ sau khi trốn thoát.
- Chỉ nói Mị khổ mà bỏ qua sức sống tiềm tàng – đây mới là điểm nhấn của đề nghị luận.
- Kể lại cốt truyện quá dài thay vì phân tích chi tiết nghệ thuật.
Luyện tập nhanh
- Câu 1. Vì sao Mị không bỏ trốn dù có lúc nghĩ đến cái chết?
Gợi ý: vì món nợ cha mẹ còn đè lên cô, cô thương cha; thêm vào đó là sự đè nén tinh thần khiến Mị tin mình “là con ma nhà thống lí”. - Câu 2. Chi tiết nào đánh dấu bước ngoặt trong tâm lí Mị ở phần ba?
Gợi ý: giọt nước mắt của A Phủ khiến Mị nhớ lại cảnh mình từng bị trói, từ đó cô thương người rồi hành động. - Câu 3. Viết 3–4 câu nêu ý nghĩa cuộc chạy trốn của hai nhân vật.
Gợi ý: từ phản kháng lẻ tẻ chuyển sang tự giải phóng; hai người nương tựa nhau, mở ra cuộc đời mới gắn với cách mạng.
Học tiếp để làm bài tốt hơn
Muốn nắm chắc tác phẩm, bạn nên đọc kèm soạn bài Vợ chồng A Phủ, bản dàn ý, bố cục, tóm tắt và các mẫu tóm tắt. Khi viết bài, hãy tham khảo mở bài và kết bài. Với phần ôn thi, hãy xem thêm các dạng đề và sơ đồ tư duy.
Cùng chương trình còn có Rừng xà nu và Những đứa con trong gia đình – hai truyện cũng viết về người dân đứng lên chống áp bức, rất hợp để so sánh.
Cùng chuyên đề: Mục lục khác cùng môn, lớp: Soạn văn 12 Chân trời sáng tạo: mục lục soạn bài Ngữ văn 12 ngắn gọn, đầy đủ; Tác phẩm Tây Tiến (Quang Dũng) – Tác giả, tác phẩm Ngữ văn 12; Soạn bài Tây Tiến (Quang Dũng) ngắn gọn – Soạn văn 12.
Câu hỏi thường gặp
Vợ chồng A Phủ của ai, sáng tác năm nào?
Truyện ngắn của nhà văn Tô Hoài, sáng tác năm 1952 sau chuyến đi thực tế Tây Bắc khoảng tám tháng, in trong tập Truyện Tây Bắc.
Truyện Tây Bắc gồm những tác phẩm nào?
Gồm ba truyện: Mường Giơn, Cứu đất cứu Mường và Vợ chồng A Phủ.
Chủ đề chính của Vợ chồng A Phủ là gì?
Phản ánh số phận bi thảm của người dân nghèo miền núi dưới ách cường quyền, thần quyền và ngợi ca sức sống, khát vọng tự do của họ, tiêu biểu là Mị.
Phương thức biểu đạt chính của văn bản là gì?
Tự sự, kết hợp miêu tả và biểu cảm, đặc biệt là miêu tả tâm lí nhân vật.