Trả lời nhanh
Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời là đoạn trích thuộc sử thi anh hùng Đăm Săn của người Ê-đê. Sau khi đánh thắng các tù trưởng thù địch và trở nên giàu mạnh, Đăm Săn vẫn muốn chinh phục Nữ Thần Mặt Trời. Bạn bè hết lời can ngăn nhưng chàng vẫn không lùi bước. Đoạn trích ca ngợi khát vọng lớn lao và ý chí phi thường của người anh hùng.
1. Vài nét về tác phẩm và xuất xứ
Đăm Săn là sử thi anh hùng (người Ê-đê gọi là khan) nổi tiếng nhất của đồng bào Tây Nguyên. Tác phẩm là sáng tác tập thể, truyền miệng qua nhiều thế hệ và được diễn xướng trong sinh hoạt cộng đồng. Vì vậy, sử thi này không có tác giả cụ thể. Nếu đề hỏi “tác giả”, em trả lời đây là sáng tác dân gian của người Ê-đê, về sau được sưu tầm, ghi chép và dịch sang tiếng Việt.
Đoạn trích trong sách Ngữ văn 10 (Kết nối tri thức) nằm ở phần sau của sử thi. Lúc này Đăm Săn đã là tù trưởng hùng mạnh nhất vùng. Đoạn trích thuộc bài học về sử thi, giúp em nhận biết các đặc điểm như không gian, thời gian, nhân vật anh hùng, lời kể và những biện pháp nghệ thuật tiêu biểu.
2. Tóm tắt Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời
Em có thể tóm tắt theo các ý chính sau.
- Đăm Săn đã chiến thắng Mtao Grự và Mtao Mxây, cứu được Hơ Nhị và Hơ Bhị. Chàng trở thành tù trưởng giàu có, nổi tiếng khắp vùng.
- Chàng vẫn chưa thỏa lòng. Chàng muốn đi chinh phục Nữ Thần Mặt Trời để không còn ai dám sánh với mình.
- Đăm Săn lên đường cùng người đi theo, vượt núi rừng, sông nước suốt nhiều tháng. Họ đến làng của bạn là Đăm Par Kvây và được đón tiếp rất long trọng.
- Trong bữa rượu, Đăm Săn nói rõ mục đích chuyến đi. Đăm Par Kvây hoảng hốt can ngăn bằng cách kể những hiểm nguy: rừng nhiều hổ, đường nhiều rắn, đỉa, vắt, xương người chất đầy.
- Đăm Săn không nghe. Chàng nói đã có ngải thiêng và sức mạnh, người dũng tướng dù chắc chết vẫn không lùi bước. Chàng quyết tâm tiếp tục hành trình.
Mẹo viết tóm tắt: mỗi ý một hai câu, giữ đủ ba mốc là lý do ra đi, cuộc gặp bạn, thái độ quyết tâm của Đăm Săn. Không cần kể lại từng món ăn, thức uống.
3. Bố cục đoạn trích
| Phần | Nội dung |
|---|---|
| Phần 1 | Đăm Săn đã thành tù trưởng giàu mạnh nhưng vẫn khát khao chinh phục Nữ Thần Mặt Trời. |
| Phần 2 | Hành trình gian nan và cảnh Đăm Săn được tiếp đón ở nhà Đăm Par Kvây. |
| Phần 3 | Cuộc đối thoại: Đăm Par Kvây ngăn cản, Đăm Săn kiên quyết đi. |
Cách chia này dựa vào mạch nội dung. Khi làm bài, em có thể gộp hoặc tách linh hoạt, miễn là nêu đúng các ý chính.
4. Nội dung chính: khát vọng vượt lên giới hạn
4.1. Đăm Săn – người anh hùng không bằng lòng với thành công đã có
Thông thường, chiến thắng kẻ thù và có của cải, danh vọng là đủ đầy. Nhưng Đăm Săn muốn đi xa hơn. Chàng nói đến mong muốn để “từ người Ê-đê bên bờ sông cho đến người Mnông ở dưới thấp không còn một ai dám trái lời”. Nữ Thần Mặt Trời là biểu tượng của một thế lực cao cả, ở ngoài tầm với của con người thường. Chàng muốn chinh phục điều đó nên đây là khát vọng của một người anh hùng lý tưởng hóa.
Chi tiết quan trọng là Đăm Săn chủ động rủ bạn, chuẩn bị ngải, tính chuyện đối đầu với thú dữ. Chàng không đi vì lợi ích cá nhân nhỏ bé. Mục đích của chàng gắn với danh dự và uy thế của cả cộng đồng.
4.2. Hình ảnh Đăm Săn qua lời kể
- Sức mạnh phi thường: chàng giậm chân trên sàn thì sàn “làm như vỗ cánh”, bảy hàng cột nhà chao đảo.
- Vẻ oai phong: ngồi “nghênh nghênh như con rắn trong hang”, “ngang ngang như con cọp trong đầm”, tiếng nói như sấm gầm sét dậy.
- Uy tín với cộng đồng: đàn ông, đàn bà trong làng đổ ra xem, ai cũng từng nghe danh chàng.
- Ý chí sắt đá: mọi lời can ngăn, dù nhắc đến cái chết, đều không làm chàng đổi ý.
4.3. Đăm Par Kvây – tiếng nói của sự thận trọng
Đăm Par Kvây không phải nhân vật phản diện. Anh tiếp đón bạn chu đáo, rồi lo lắng can ngăn vì tình bạn và hiểu rõ hiểm nguy. Anh liệt kê đủ thứ: hổ, rắn, đỉa, vắt, xương người. Anh còn hứa cúng lợn, cúng trâu cầu phúc để giữ bạn lại. Nhờ có lời can ngăn dồn dập này, quyết tâm của Đăm Săn càng nổi bật hơn. Đây là thủ pháp đối lập, tương phản: một bên thận trọng, một bên bất chấp.
4.4. Cảnh sinh hoạt cộng đồng
Đoạn trích còn là bức tranh văn hóa Ê-đê: nhà sàn, cầu thang, ché rượu cần quý, chiêng, chiếu trải mời khách, nghi thức đón khách. Qua cách tiếp đón, ta thấy phong tục mến khách và trọng người tù trưởng của buôn làng. Khi phân tích, em đừng bỏ qua giá trị văn hóa này.
5. Đặc sắc nghệ thuật
| Nghệ thuật | Biểu hiện | Tác dụng |
|---|---|---|
| So sánh, phóng đại | Sàn như vỗ cánh, tiếng như sấm gầm sét dậy | Tôn vẻ đẹp hùng tráng, kì vĩ của người anh hùng |
| Điệp cấu trúc, điệp từ | “Rừng này nhiều…, đường này nhiều…”, “ai… cứ…” | Tạo nhịp điệu dồn dập, nhấn mạnh hiểm nguy và sự rộn ràng của đón tiếp |
| Đối thoại | Lời can ngăn và lời quyết tâm | Làm rõ tính cách nhân vật |
| Miêu tả tỉ mỉ, chậm rãi | Cảnh đón khách, bày cỗ | Tái hiện đời sống cộng đồng Tây Nguyên |
| Ngôn ngữ giàu hình ảnh, nhịp điệu | Cách nói gần với lời kể truyền miệng | Mang đậm dấu ấn diễn xướng dân gian |
6. Giá trị nội dung và ý nghĩa
- Ca ngợi người anh hùng với sức mạnh, khát vọng và ý chí không chịu dừng bước.
- Phản ánh quan niệm của cộng đồng Ê-đê: người anh hùng là người mang lại uy danh, sự hùng mạnh cho buôn làng.
- Thể hiện khát vọng chinh phục thiên nhiên, vươn tới những điều cao cả của con người thời cổ đại.
- Giữ gìn nhiều nét văn hóa, phong tục, lời ăn tiếng nói của người Ê-đê.
Lưu ý: ý nghĩa của hành động “bắt Nữ Thần Mặt Trời” có thể hiểu theo nhiều hướng. Ví dụ, đó là khát vọng chinh phục thiên nhiên hoặc là khát vọng vươn tới điều tuyệt đối. Khi làm bài, em chọn một cách hiểu hợp lý và lập luận từ chi tiết trong văn bản.
7. Những lỗi sai thường gặp
- Ghi tên một tác giả cụ thể cho sử thi. Đúng ra đây là sáng tác dân gian tập thể.
- Gọi nhầm Đăm Par Kvây là nhân vật xấu. Anh là người bạn thân thiết, can ngăn vì lo lắng.
- Chỉ kể chuyện mà không nêu đặc điểm thể loại như phóng đại, so sánh, điệp cấu trúc, lối kể gắn với diễn xướng.
- Nhầm đoạn này với phần Đăm Săn đánh Mtao Mxây. Đoạn trích nói về cuộc hành trình đi chinh phục Nữ Thần Mặt Trời.
8. Luyện tập
Câu 1. Vì sao Đăm Săn vẫn muốn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời dù đã là tù trưởng giàu mạnh?
Gợi ý: Vì chàng không dừng lại ở danh vọng đã có. Chàng khao khát được khẳng định uy thế vượt lên mọi tù trưởng khác và chinh phục điều cao cả, kì vĩ.
Câu 2. Lời can ngăn của Đăm Par Kvây có tác dụng gì đối với việc xây dựng nhân vật Đăm Săn?
Gợi ý: Lời can ngăn nêu ra nhiều hiểm nguy, tạo nền tương phản để làm nổi bật ý chí quyết liệt, lòng dũng cảm của Đăm Săn.
Câu 3. Chỉ ra một chi tiết phóng đại trong đoạn trích và nêu tác dụng.
Gợi ý: Chi tiết chàng giậm chân khiến sàn như vỗ cánh, bảy hàng cột chao đảo. Chi tiết này phóng đại sức mạnh, khiến hình tượng người anh hùng thêm kì vĩ.
9. Xem thêm
- Tóm tắt Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời – nhiều mẫu ngắn gọn
- Soạn bài Đăm Săn đi bắt Nữ thần Mặt Trời (Kết nối tri thức)
- Tác giả – tác phẩm Ngữ văn 10 Kết nối tri thức
- Héc-to từ biệt Ăng-đrô-mác
- Ra-ma buộc tội
Câu hỏi thường gặp
Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời thuộc thể loại gì?
Đoạn trích thuộc sử thi anh hùng Đăm Săn của người Ê-đê, một thể loại tự sự dân gian dài, kể về người anh hùng đại diện cho sức mạnh và khát vọng của cộng đồng.
Sử thi Đăm Săn có tác giả không?
Không có tác giả cụ thể. Đây là sáng tác tập thể, lưu truyền bằng miệng trong cộng đồng Ê-đê, về sau được sưu tầm, ghi chép và dịch ra tiếng Việt.
Vì sao Đăm Par Kvây can ngăn Đăm Săn?
Vì anh là bạn thân, biết đường đi đầy hiểm nguy như thú dữ, đỉa, vắt và nhiều người đã chết. Lời can ngăn xuất phát từ tình bạn và sự lo lắng.
Đoạn trích thể hiện điều gì về người anh hùng Đăm Săn?
Đăm Săn có sức mạnh phi thường, uy tín lớn và ý chí quyết liệt. Chàng khao khát vượt lên mọi giới hạn, không lùi bước trước hiểm nguy.