Trả lời nhanh
Bài 10 xoay quanh sự kiện ngày 2-9-1945 tại Quảng trường Ba Đình (Hà Nội): Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Ở câu 2, em đánh dấu ý thứ ba: tuyên bố cho cả nước và thế giới biết về quyền độc lập, tự do của dân tộc ta. Bản Tuyên ngôn được Bác soạn tại ngôi nhà số 48 phố Hàng Ngang.
Dưới đây là hướng dẫn làm từng câu trong vở bài tập trang 23, 24. Em hãy tự trả lời trước, sau đó đối chiếu và đọc phần giải thích để hiểu vì sao đáp án lại như vậy. Nếu cần xem phần bài học trong sách, em mở bài tương ứng tại Lịch sử lớp 5 trang 22, 23 Bài 10: Bác Hồ đọc Tuyên ngôn độc lập.
Tóm tắt kiến thức cần nhớ trước khi làm bài
- Bối cảnh: Cách mạng tháng Tám 1945 thắng lợi trên cả nước. Chế độ phong kiến hàng nghìn năm và ách đô hộ của thực dân Pháp, phát xít Nhật bị lật đổ.
- Soạn thảo: Cuối tháng 8-1945, tại ngôi nhà số 48 phố Hàng Ngang (Hà Nội), Bác Hồ soạn bản Tuyên ngôn Độc lập.
- Buổi lễ: Ngày 2-9-1945, tại Quảng trường Ba Đình, hàng chục vạn đồng bào Thủ đô và các vùng lân cận dự mít tinh. Bác thay mặt Chính phủ lâm thời đọc Tuyên ngôn Độc lập.
- Kết quả: Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời – nhà nước dân chủ nhân dân đầu tiên ở Đông Nam Á.
Mẹo nhớ: “Hàng Ngang – soạn; Ba Đình – đọc; mồng 2 tháng 9 – Quốc khánh”. Ba cụm từ này đủ trả lời phần lớn câu hỏi địa danh, thời gian của bài.
Câu 1 (trang 23): Địa danh và nhân vật trong hình
Đáp án:
- Ngôi nhà thuộc phố Hàng Ngang, Hà Nội (nhà số 48).
- Người ngồi viết là Chủ tịch Hồ Chí Minh; Người đang viết bản Tuyên ngôn Độc lập.
Giải thích: Sau khi về Hà Nội, Bác ở và làm việc tại căn gác nhỏ trong ngôi nhà này. Chính tại đây Người chuẩn bị văn kiện lịch sử để công bố trước toàn thể quốc dân và thế giới. Khi làm câu này, em chỉ cần nhớ tên phố và tên văn kiện, không cần ghi thêm số nhà nếu vở không hỏi.
Câu 2 (trang 23): Bác Hồ đọc Tuyên ngôn Độc lập nhằm mục đích gì?
Đáp án: ☒ Tuyên bố cho cả nước và thế giới biết về quyền độc lập, tự do của nước ta.
Vì sao chọn ý này và loại các ý còn lại?
- Ý 1 (tuyên bố Tổng khởi nghĩa đã thành công): Đây là kết quả của Cách mạng tháng Tám, diễn ra trước ngày 2-9. Mục đích của buổi lễ không phải để thông báo khởi nghĩa thắng lợi mà để khẳng định nền độc lập.
- Ý 2 (chấm dứt triều Nguyễn): Việc vua Bảo Đại thoái vị diễn ra từ cuối tháng 8-1945, không phải mục đích của bản Tuyên ngôn.
- Ý 4 (tất cả các ý trên): Sai vì có hai ý bị loại ở trên.
- Ý 3: Đúng vì Tuyên ngôn nói rõ với đồng bào và với các nước trên thế giới rằng dân tộc Việt Nam có quyền tự do, độc lập và đã là một nước độc lập.
Lỗi hay gặp: nhiều em thấy “tất cả các ý” thì chọn ngay. Hãy đọc kỹ từng ý, chỉ cần một ý sai là phương án “tất cả” không đúng.
Câu 3 (trang 23): Chi tiết thể hiện tình cảm chan hòa giữa Bác và nhân dân
Đáp án gợi ý: Khi đọc được nửa chừng bản Tuyên ngôn, Bác dừng lại và hỏi: “Tôi nói, đồng bào nghe rõ không?”. Cả quảng trường đáp lại: “Rõ!”.
Giải thích: Bác là Chủ tịch nước nhưng không đứng xa dân. Câu hỏi giản dị, gần gũi cho thấy Bác quan tâm xem mọi người có nghe được không, coi đồng bào như người thân trong gia đình. Điều đó thể hiện tư tưởng “lấy dân làm gốc” của Người.
Câu 4 (trang 23): Lời kết thúc của Tuyên ngôn Độc lập
Chép lại: “Nước Việt Nam có quyền hưởng tự do và độc lập, và sự thật đã thành một nước tự do, độc lập. Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất cả tinh thần và lực lượng, tính mạng và của cải để giữ vững quyền tự do, độc lập ấy.”
Lời kết thể hiện:
- Lập trường kiên định: độc lập, tự do là quyền thiêng liêng của dân tộc.
- Ý chí và quyết tâm của toàn dân sẵn sàng hy sinh để bảo vệ nền độc lập vừa giành được.
- Niềm tin vào sức mạnh đoàn kết của dân tộc Việt Nam.
Mẹo: Chú ý hai vế của lời kết: vế đầu khẳng định quyền và sự thật, vế sau nêu quyết tâm hành động. Nhớ hai vế này, em sẽ trả lời phần “thể hiện điều gì” đầy đủ hơn.
Câu 5 (trang 23): Đoạn văn nêu cảm nghĩ về hình ảnh Bác Hồ trong buổi lễ
Dàn ý ngắn:
- Em biết hình ảnh ấy qua đâu (xem phim tư liệu, nghe cô giáo kể, đọc sách).
- Miêu tả Bác: dáng người, giọng nói, cử chỉ, không khí buổi lễ.
- Cảm xúc của em: xúc động, tự hào, biết ơn.
- Lời hứa của em.
Đoạn văn mẫu (em có thể diễn đạt lại theo ý mình):
Mỗi lần xem đoạn phim tư liệu về ngày 2-9-1945, em lại xúc động trước hình ảnh Bác Hồ đứng trên lễ đài giữa Quảng trường Ba Đình. Bác mặc bộ quần áo kaki giản dị, gương mặt hiền từ nhưng đôi mắt sáng và ánh nhìn đầy tin tưởng. Giọng Bác ấm áp mà rõ ràng, đọc từng câu Tuyên ngôn như gửi gắm niềm tin vào tương lai đất nước. Giữa biển người đông đúc, Bác còn dừng lại hỏi: “Đồng bào nghe rõ không?” khiến em cảm nhận được sự gần gũi của Người. Em tự hào vì được sống trong một đất nước độc lập và hứa sẽ chăm học, sống tốt để xứng đáng với công lao của Bác.
Lưu ý: đoạn văn khoảng 5–7 câu, tả đúng những gì em thực sự biết; tránh bịa chi tiết không có trong lịch sử.
Câu 6 (trang 24): Bài tập nối
Câu này yêu cầu nối ô bên trái với ô bên phải sao cho phù hợp. Vì hình thức nối khó trình bày bằng chữ, em hãy dùng bảng mốc thời gian dưới đây để đối chiếu với đề trong vở của mình – đây là các sự kiện thường được ghép nối trong bài học về những ngày tháng Tám 1945:
| Thời gian | Sự kiện |
|---|---|
| 19-8-1945 | Khởi nghĩa giành chính quyền ở Hà Nội thắng lợi |
| 23-8-1945 | Giành chính quyền ở Huế |
| 25-8-1945 | Giành chính quyền ở Sài Gòn |
| 2-9-1945 | Bác Hồ đọc Tuyên ngôn Độc lập tại Quảng trường Ba Đình; nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời |
Nếu đề nối nhân vật, địa danh với sự việc, em dựa vào ba cặp đã học: Bác Hồ – đọc Tuyên ngôn Độc lập; Quảng trường Ba Đình – nơi diễn ra buổi lễ; phố Hàng Ngang – nơi Bác soạn Tuyên ngôn.
Câu 7 (trang 24): Sưu tầm thơ Tố Hữu về ngày lễ tuyên bố độc lập
Bài thơ phù hợp là “Sáng mồng hai tháng chín” của nhà thơ Tố Hữu. Em có thể ghi vào vở hai câu tiêu biểu:
“Cao cao vầng trán ngời đôi mắt / Độc lập bây giờ mới thấy đây.”
Em nên chép thêm tên bài, tên tác giả, và tự viết một câu nêu cảm xúc: hai câu thơ cho thấy hình ảnh Bác sáng ngời trí tuệ và niềm vui khôn xiết của cả dân tộc khi lần đầu được sống trong độc lập. Muốn có đủ cả bài, em đọc trong sách thơ hoặc tìm ở thư viện trường.
Bài luyện tập thêm
- Điền vào chỗ trống: Ngày ……… tại Quảng trường ………, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh nước ………
Đáp án: 2-9-1945; Ba Đình; Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. - Đúng hay sai? “Bản Tuyên ngôn Độc lập được soạn tại Quảng trường Ba Đình.”
Đáp án: Sai. Tuyên ngôn được soạn tại nhà số 48 phố Hàng Ngang; Quảng trường Ba Đình là nơi đọc. - Vì sao ngày 2-9 được chọn làm Quốc khánh của nước ta?
Gợi ý: Vì đó là ngày Bác Hồ đọc Tuyên ngôn Độc lập, chính thức khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, đánh dấu dân tộc ta từ người dân mất nước trở thành người làm chủ đất nước.
Ý nghĩa của buổi lễ ngày 2-9-1945
Tuyên ngôn Độc lập chấm dứt hàng nghìn năm chế độ quân chủ và gần một thế kỷ bị thực dân Pháp thống trị. Từ đây nhân dân ta trở thành người làm chủ đất nước. Đồng thời văn kiện này khẳng định trước thế giới quyền độc lập, tự do chính đáng của dân tộc Việt Nam. Vì vậy khi làm vở bài tập, em nên nhớ: ý nghĩa của buổi lễ gắn với hai chữ “độc lập” và “khai sinh”.
Câu hỏi thường gặp
Bản Tuyên ngôn Độc lập được Bác Hồ soạn ở đâu?
Bác soạn tại ngôi nhà số 48 phố Hàng Ngang, Hà Nội, vào cuối tháng 8-1945, sau khi Người từ chiến khu Việt Bắc trở về Thủ đô.
Bác Hồ đọc Tuyên ngôn Độc lập vào ngày nào, ở đâu?
Ngày 2-9-1945, tại Quảng trường Ba Đình, Hà Nội, trước hàng chục vạn đồng bào. Sau sự kiện này, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa chính thức ra đời.
Câu 2 vở bài tập Lịch sử lớp 5 bài 10 chọn đáp án nào?
Chọn ý thứ ba: tuyên bố cho cả nước và thế giới biết về quyền độc lập, tự do của nước ta. Hai ý còn lại là sự kiện khác nên phương án 'tất cả các ý trên' không đúng.
Câu 7 sưu tầm thơ Tố Hữu nên chọn bài nào?
Em có thể chọn bài 'Sáng mồng hai tháng chín' của Tố Hữu, chép vài câu tiêu biểu và nêu cảm xúc của mình về ngày lễ tuyên bố độc lập.