Trả lời nhanh
Trong những năm ở nước ngoài, Nguyễn Trường Tộ chăm chú quan sát, tìm hiểu cuộc sống giàu có, văn minh của phương Tây, nhằm tìm cách đưa nước ta thoát khỏi nghèo đói, lạc hậu. Ông gửi nhiều đề nghị canh tân lên triều đình nhưng vua quan nhà Nguyễn bảo thủ nên không thực hiện. Người đời sau kính trọng ông vì hiểu biết rộng và lòng yêu nước.
Bài 2 trong vở bài tập Lịch sử lớp 5 (trang 7, 8) gồm 5 câu hỏi xoay quanh một nhân vật: Nguyễn Trường Tộ. Muốn làm tốt, em cần nắm ba ý: ông đã thấy gì ở nước ngoài, ông đề nghị gì với triều đình, và vì sao đề nghị ấy không được chấp nhận. Phần dưới đây giải từng câu và giải thích lí do, để em hiểu chứ không chỉ chép.
Nếu em cần đối chiếu với nội dung bài học trong sách, hãy xem thêm: Lịch sử lớp 5 trang 7 Bài 2: Nguyễn Trường Tộ mong muốn canh tân đất nước.
Bối cảnh cần nhớ trước khi làm bài
- Thời gian: nửa sau thế kỉ XIX, khi thực dân Pháp bắt đầu xâm lược nước ta (từ năm 1858). Triều đình nhà Nguyễn lúc này do vua Tự Đức đứng đầu.
- Nhân vật: Nguyễn Trường Tộ (1830 – 1871), quê ở Nghệ An, theo đạo Thiên Chúa, là người học rộng, có dịp đi nhiều nơi, trong đó có nước Pháp.
- Vấn đề của đất nước: kinh tế kém phát triển, kĩ thuật lạc hậu, quân đội yếu, trong khi các nước phương Tây đã có tàu máy, súng đúc, thương mại phát triển.
- Mong muốn của ông: cải cách, học hỏi cái hay của nước ngoài để dân giàu, nước mạnh.
Câu 1 (trang 7): Những năm ở Pháp, Nguyễn Trường Tộ đã làm gì? Mục đích là gì?
Gợi ý trả lời:
- Việc làm: Trong những năm ở Pháp, Nguyễn Trường Tộ chú ý quan sát, tìm hiểu sự giàu có và văn minh của nước Pháp.
- Mục đích: Tìm cách đưa nước nhà thoát khỏi cảnh nghèo đói, lạc hậu.
Vì sao đáp án như vậy? Ông không đi để hưởng thụ hay làm giàu cho riêng mình. Điều ông nhìn thấy (máy móc, tàu thuyền, nhà máy, cách tổ chức xã hội) được đem ra so sánh với đất nước mình, từ đó nảy ra ý định học hỏi. Khi trả lời, em nên có đủ hai vế: làm gì và để làm gì.
Lỗi hay gặp: chỉ viết “ông đi sang Pháp” mà quên nêu mục đích; hoặc viết mục đích là “đánh Pháp” (sai, vì ông muốn canh tân đất nước bằng cách học hỏi).
Câu 2 (trang 7): Chọn thông tin phù hợp với đề nghị canh tân đất nước
Câu này trong vở là dạng đánh dấu chọn các thông tin cho sẵn. Để chọn đúng, em hãy ghi nhớ nhóm nội dung mà Nguyễn Trường Tộ đề nghị với triều đình:
- Mở cửa biển, buôn bán, giao thương với nước ngoài.
- Thuê người nước ngoài giúp ta phát triển kinh tế, kĩ thuật.
- Mở trường dạy cách đóng tàu, đúc súng, sử dụng máy móc.
- Khai thác mỏ, phát triển nông nghiệp, công nghiệp, thương nghiệp để nước giàu lên.
Cách loại trừ: những ý nói về việc đóng cửa, cấm buôn bán với nước ngoài, giữ nguyên cách làm cũ, hoặc không cần học kĩ thuật phương Tây đều trái với tư tưởng canh tân nên em không chọn. Nếu một ý nói “học hỏi, mở rộng, phát triển” thì nhiều khả năng đó là ý đúng.
Mẹo nhớ: “Mở – Thuê – Dạy – Khai”. Mở cửa biển, thuê người giỏi, dạy nghề kĩ thuật, khai thác tài nguyên.
Câu 3 (trang 8): Điền kí hiệu vào sơ đồ
Cho 5 ý A, B, C, D, E. Sơ đồ trong vở thường chia thành hai nhánh: một bên là Nguyễn Trường Tộ (con người và mong muốn của ông), một bên là triều đình nhà Nguyễn (thái độ đối với đề nghị). Em chia các ý như sau:
| Nhóm | Kí hiệu | Nội dung |
|---|---|---|
| Về Nguyễn Trường Tộ | A | Là người hiểu biết sâu rộng |
| Về Nguyễn Trường Tộ | C | Là nhà nho tiến bộ, giàu lòng yêu nước |
| Về Nguyễn Trường Tộ | D | Mong muốn dân giàu, nước mạnh |
| Về triều đình | B | Lạc hậu, không hiểu tình hình các nước trên thế giới |
| Về triều đình | E | Vua quan bảo thủ, không muốn thay đổi |
Hình dưới tóm tắt mối quan hệ này để em dễ hình dung khi điền vào ô trống (em đối chiếu vị trí ô trong vở của mình, vì cách bố trí có thể khác).
Giải thích: A, C, D là những ý nói về con người và khát vọng của ông nên đứng cùng nhóm, dẫn đến việc ông đề nghị canh tân. B và E là những ý nói về thái độ của vua quan, dẫn đến kết quả đề nghị không được thực hiện. Hai nhóm này đối lập nhau: một bên tiến bộ, một bên bảo thủ.
Lưu ý: B và E nghe gần giống nhau (đều chê triều đình). B nói về sự thiếu hiểu biết, E nói về thái độ không muốn đổi mới. Khi sơ đồ có hai ô cho nhóm triều đình, hãy đọc kĩ mũi tên: ô nói nguyên nhân thiếu hiểu biết thì điền B, ô nói kết quả là không chấp nhận thay đổi thì điền E.
Câu 4 (trang 8): Người đời sau đánh giá về Nguyễn Trường Tộ như thế nào?
Gợi ý trả lời: Người đời sau kính trọng Nguyễn Trường Tộ, coi ông là người hiểu biết sâu rộng, có lòng yêu nước và mong muốn dân giàu, nước mạnh.
Vì sao? Dù đề nghị của ông không được thực hiện ngay, những tư tưởng đó cho thấy tầm nhìn xa: muốn mạnh thì phải học hỏi cái tiến bộ, phát triển kinh tế và kĩ thuật. Vì thế ông được nhớ đến như một nhà canh tân tiêu biểu của thế kỉ XIX.
Câu 5 (trang 8): Nêu cảm nghĩ của em về Nguyễn Trường Tộ
Đây là câu mở, em viết theo cảm nhận của mình, nhưng nên có ba phần: nhận xét về con người, điều em khâm phục, điều em rút ra cho bản thân. Dưới đây là hai mẫu để em tham khảo, mỗi mẫu một góc nhìn.
Mẫu 1 (góc nhìn lòng yêu nước): Em rất kính trọng Nguyễn Trường Tộ vì ông luôn nghĩ đến đất nước. Đi đến đâu ông cũng quan sát, học hỏi để tìm cách giúp dân thoát nghèo. Dù đề nghị không được nhà vua chấp nhận, ông vẫn không bỏ ý chí canh tân.
Mẫu 2 (góc nhìn bài học cho học sinh): Em khâm phục sự mạnh dạn và hiểu biết của Nguyễn Trường Tộ. Ông cho em thấy muốn làm việc có ích thì phải học rộng, dám nghĩ, dám nói điều tiến bộ. Em sẽ cố gắng chăm học để sau này góp sức xây dựng quê hương.
Mẹo: câu cảm nghĩ nên viết 2 – 3 câu, dùng từ “em”, tránh chép lại nguyên văn câu trả lời ở câu 4.
Tóm tắt bài học bằng sơ đồ ngắn
- Nguyễn Trường Tộ là người học rộng, đi nhiều nơi, từng ở Pháp.
- Ông quan sát sự giàu có, văn minh của phương Tây.
- Ông nhận ra nước ta nghèo, lạc hậu và cần thay đổi.
- Ông gửi đề nghị canh tân: mở cửa biển, thuê người nước ngoài, mở trường dạy kĩ thuật, khai thác tài nguyên.
- Vua quan bảo thủ, không thực hiện.
- Người đời sau kính trọng ông vì tầm nhìn và lòng yêu nước.
Những lỗi dễ mắc khi làm bài
- Nhầm “canh tân” với “chống Pháp bằng vũ lực”. Canh tân nghĩa là đổi mới, cải cách đất nước.
- Quy trách nhiệm sai. Việc đề nghị không thành là do vua quan bảo thủ, không phải do ông thiếu hiểu biết.
- Chép thiếu ý. Câu 1 cần cả hành động và mục đích; câu 4 nên có ít nhất hai phẩm chất (hiểu biết, yêu nước).
- Điền nhầm B và E ở câu 3 như đã giải thích ở trên.
Bài luyện tập có đáp án
Bài 1. Vì sao Nguyễn Trường Tộ đề nghị thuê người nước ngoài giúp phát triển kĩ thuật?
Đáp án: Vì nước ta lúc đó còn lạc hậu về kĩ thuật, chưa biết đóng tàu, đúc súng, dùng máy móc; thuê người giỏi để học hỏi sẽ giúp phát triển nhanh hơn.
Bài 2. Điền Đ (đúng) hoặc S (sai):
- a) Nguyễn Trường Tộ muốn đóng cửa đất nước để tránh ảnh hưởng nước ngoài.
- b) Triều đình nhà Nguyễn không thực hiện các đề nghị của ông.
- c) Ông mong muốn dân giàu, nước mạnh.
Đáp án: a) S; b) Đ; c) Đ.
Bài 3. Em hãy viết 2 câu nói về điều em học được từ Nguyễn Trường Tộ.
Gợi ý: “Em học được ở ông tinh thần ham học hỏi và lòng yêu nước. Em sẽ chăm chỉ học tập để sau này giúp ích cho đất nước.”
Lời khuyên khi học bài này
Hãy ghi nhớ nhân vật theo sơ đồ “thấy – nghĩ – đề nghị – kết quả – đánh giá”. Khi gặp bất kì câu hỏi nào về Nguyễn Trường Tộ, em chỉ cần xác định câu hỏi thuộc khâu nào là trả lời được. Cách học này cũng dùng được cho nhiều nhân vật lịch sử khác trong chương trình lớp 5.
Câu hỏi thường gặp
Nguyễn Trường Tộ đề nghị những gì với triều đình nhà Nguyễn?
Ông đề nghị mở cửa biển để buôn bán với nước ngoài, thuê người nước ngoài giúp phát triển kinh tế, kĩ thuật, mở trường dạy đóng tàu, đúc súng, sử dụng máy móc và khai thác tài nguyên để nước giàu mạnh.
Vì sao các đề nghị của Nguyễn Trường Tộ không được thực hiện?
Vì vua quan nhà Nguyễn bảo thủ, không hiểu tình hình thế giới và không muốn có những thay đổi trong nước.
Câu 3 trang 8 VBT Lịch sử lớp 5 điền A, B, C, D, E như thế nào?
Các ý A, C, D nói về Nguyễn Trường Tộ (hiểu biết sâu rộng, nhà nho tiến bộ yêu nước, mong dân giàu nước mạnh). Các ý B, E nói về triều đình (lạc hậu, bảo thủ, không muốn thay đổi). Em đối chiếu vị trí ô trong vở để điền đúng.
Người đời sau đánh giá Nguyễn Trường Tộ ra sao?
Người đời sau kính trọng ông, coi ông là người hiểu biết sâu rộng, giàu lòng yêu nước và luôn mong muốn dân giàu, nước mạnh.