Trả lời nhanh
Ca Huế trên sông Hương của Hà Ánh Minh là một bài bút kí giới thiệu ca Huế – loại hình nghệ thuật hình thành từ dòng nhạc dân gian và nhạc cung đình. Bài văn cho thấy nghe ca Huế trên thuyền rồng giữa sông Hương là một thú vui tao nhã, qua đó thể hiện tình yêu xứ Huế và niềm tự hào về văn hoá dân tộc.
1. Tìm hiểu chung trước khi soạn
Thể loại: bút kí
Bút kí là một thể kí: ghi chép về người thật, việc thật nhưng vẫn có màu sắc trữ tình. So với tuỳ bút (như bài về cốm mà em đã học), bút kí nghiêng về tính khách quan hơn. Người viết tả khá kĩ sự việc, con người, còn tình cảm của mình được gửi vào cách chọn chi tiết và cách miêu tả.
Mẹo nhớ: tuỳ bút – “tình” nhiều hơn “sự”; bút kí – “sự” rõ hơn, “tình” kín đáo hơn.
Bố cục gợi ý
Bài văn đi theo mạch từ khái quát đến cụ thể, có thể chia thành ba ý lớn:
- Giới thiệu Huế và kho tàng làn điệu dân ca: vẻ đẹp xứ Huế, danh sách các điệu hò, điệu hát, nhạc cụ.
- Nguồn gốc và đặc điểm của ca Huế: sự kết hợp giữa nhạc dân gian và nhạc cung đình.
- Cảnh nghe ca Huế trên thuyền rồng: không gian, người biểu diễn, cảm nhận về một thú chơi tao nhã.
Nếu thầy cô yêu cầu chia hai phần thì em ghép ý 2 và 3 lại: phần đầu giới thiệu Huế cùng các làn điệu, phần sau nói về ca Huế và việc thưởng thức nó trên sông Hương.
2. Trả lời câu hỏi đọc – hiểu
Câu 1. Huế là vùng đất như thế nào?
Huế là cố đô cổ kính, nằm bên dòng sông Hương, được ví như một bức tranh sơn thuỷ “non xanh nước biếc”. Đó là mảnh đất của cung điện, lăng tẩm, chùa Thiên Mụ, núi Ngự… Huế đẹp, thơ, mộng mơ; giọng nói dịu dàng, con người thanh lịch. Chính không khí ấy làm nền cho ca Huế ra đời và sống lâu bền.
Câu 2. Những làn điệu và nhạc cụ nào được nhắc đến?
Tác giả dùng cách liệt kê dày đặc để người đọc thấy kho tàng ca Huế rất phong phú. Em chỉ cần ghi nhớ theo ba nhóm:
| Nhóm | Ví dụ được nhắc trong bài |
|---|---|
| Điệu hò | hò giã gạo, hò ru em, hò xay lúa, hò nện, hò bài chòi, hò lơ, hò ô… |
| Điệu hát (lí, điệu) | lí con sáo, lí hoài xuân, lí hoài nam, nam ai, nam bình, tương tư khúc, tứ đại cảnh… |
| Nhạc cụ | đàn tranh, đàn nguyệt, tì bà, nhị, đàn tam, đàn bầu, sáo, cặp sanh |
Tác dụng của phép liệt kê: gây ấn tượng về sự đa dạng, giàu có của dân ca Huế; thể hiện hiểu biết sâu và niềm yêu mến của tác giả.
Câu 3. Qua bài văn, ta biết thêm điều gì về Huế?
Huế không chỉ nổi tiếng với danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử, nón bài thơ hay các món ăn tinh tế. Huế còn nổi tiếng với dân ca và âm nhạc cung đình. Nghe ca Huế trên thuyền rồng giữa sông Hương là một thú vui thanh nhã, hấp dẫn.
Câu 4. Về ca Huế
a) Ca Huế hình thành từ đâu? Từ hai dòng nhạc: ca nhạc dân gian và ca nhạc cung đình.
b) Vì sao ca Huế vừa sôi nổi, tươi vui vừa trang trọng, uy nghi?
- Chất sôi nổi, tươi vui (và cả nét buồn man mác, bâng khuâng) đến từ nhạc dân gian, gắn với lao động, sinh hoạt của người dân.
- Chất trang trọng, uy nghi đến từ nhạc cung đình, vốn dùng trong những dịp nghi lễ ở chốn cung đình.
c) Vì sao nghe ca Huế là một thú tao nhã? Em có thể triển khai thành bốn lí do:
- Cách nghe độc đáo: ngồi thuyền rồng, trên sông Hương thơ mộng, giữa trời nước mênh mang.
- Nội dung lời ca trong sáng, trang trọng, gợi tình người, tình quê hương đất nước.
- Người biểu diễn duyên dáng, lịch sự; nhạc công điêu luyện, tài hoa.
- Người nghe không chỉ giải trí mà còn hiểu và yêu thêm xứ Huế, thêm yêu đất nước.
3. Luyện tập
Bài 1. Tóm tắt văn bản (khoảng 3 câu)
Mẫu tham khảo: Huế là cố đô thơ mộng, nổi tiếng với kho tàng dân ca và nhạc cụ phong phú. Ca Huế hình thành từ nhạc dân gian và nhạc cung đình nên vừa tươi vui vừa trang trọng. Được nghe ca Huế trên thuyền rồng giữa sông Hương là một thú vui thanh cao, đầy sức quyến rũ.
Bài 2. Cách đọc
- Giọng nhẹ nhàng, tha thiết, truyền cảm như đang kể và giới thiệu.
- Khi đọc các đoạn liệt kê tên điệu hò, điệu hát, nhạc cụ: đọc rõ từng tên, ngắt nhịp rành mạch, không đọc lướt.
- Đoạn tả cảnh nghe ca trên sông: đọc chậm hơn, ngân nhẹ để gợi không khí.
Bài 3. Dân ca quê em
Đây là bài tự làm theo địa phương. Em hãy kể tên vài làn điệu của quê mình, ví dụ: quan họ (Bắc Ninh), hát xoan (Phú Thọ), ví dặm (Nghệ – Tĩnh), hò khoan, hát ru, đờn ca tài tử (Nam Bộ)… Sau đó tập hát một đoạn ngắn rồi giới thiệu trước lớp: tên làn điệu, vùng nào, thường hát khi nào.
4. Giá trị nội dung và nghệ thuật
| Khía cạnh | Nội dung chính |
|---|---|
| Nội dung | Giới thiệu vẻ đẹp của ca Huế – di sản văn hoá độc đáo của xứ Huế; bày tỏ tình yêu, niềm tự hào với văn hoá dân tộc. |
| Nghệ thuật | Thể bút kí giàu chất trữ tình; liệt kê phong phú; miêu tả sinh động; ngôn ngữ trong sáng, giàu hình ảnh; kết hợp thuyết minh với biểu cảm. |
5. Lỗi thường gặp khi làm bài
- Nhầm thể loại sang tuỳ bút hoặc truyện kí. Hãy nhớ: bài này là bút kí, ghi chép thật về một sinh hoạt văn hoá có thật.
- Nhầm nguồn gốc của hai nét “tươi vui” và “trang trọng”. Tươi vui – dân gian; trang trọng, uy nghi – cung đình.
- Chỉ chép danh sách làn điệu mà không nêu tác dụng của liệt kê. Điểm cao nằm ở chỗ nói được vì sao tác giả liệt kê.
- Trả lời “thú tao nhã” chỉ bằng một ý. Nên nêu đủ không gian, lời ca, người biểu diễn và cảm xúc người nghe.
6. Bài tập tự luyện (có đáp án)
Câu 1. Em hãy chỉ ra hai yếu tố làm nên chất “trang trọng, uy nghi” và “tươi vui” của ca Huế.
Đáp án: Trang trọng, uy nghi đến từ nhạc cung đình; tươi vui, sôi nổi đến từ nhạc dân gian.
Câu 2. Viết đoạn văn 4–5 câu nêu cảm nhận về cách thưởng thức ca Huế trên thuyền rồng.
Gợi ý: Câu mở nêu cảm nhận chung (độc đáo, thanh nhã); 2–3 câu tiếp nói về dòng sông, thuyền rồng, người ca, nhạc công; câu kết nói điều em rút ra (thêm yêu quê hương, muốn gìn giữ dân ca).
Câu 3. Nếu bỏ đoạn liệt kê tên các điệu hò, điệu hát thì bài văn thiếu điều gì?
Đáp án: Bài sẽ mất đi sự cụ thể và cảm giác về kho tàng phong phú của dân ca Huế, đồng thời giảm sức thuyết phục về hiểu biết, tình yêu của tác giả.
Tài liệu liên quan
- Tác giả, tác phẩm Ca Huế trên sông Hương
- Tóm tắt Ca Huế trên sông Hương
- Nội dung, dàn ý, bố cục Ca Huế trên sông Hương
- Sơ đồ tư duy Ca Huế trên sông Hương
- Trắc nghiệm Ca Huế trên sông Hương có đáp án
- Tổng hợp bài phân tích Ca Huế trên sông Hương
Câu hỏi thường gặp
Ca Huế trên sông Hương thuộc thể loại gì?
Văn bản thuộc thể bút kí – một thể kí ghi chép người thật, việc thật, có màu sắc trữ tình nhưng khách quan hơn tuỳ bút.
Ca Huế hình thành từ những dòng nhạc nào?
Ca Huế hình thành từ hai dòng: ca nhạc dân gian và ca nhạc cung đình. Nhờ vậy ca Huế vừa tươi vui, sôi nổi vừa trang trọng, uy nghi.
Vì sao nghe ca Huế được xem là một thú tao nhã?
Vì cách nghe độc đáo trên thuyền rồng giữa sông Hương, lời ca trong sáng gợi tình người, tình quê hương, người biểu diễn duyên dáng, nhạc công tài hoa và người nghe thêm yêu xứ Huế.
Tác dụng của phép liệt kê trong bài là gì?
Liệt kê tên các điệu hò, điệu hát, nhạc cụ cho thấy kho tàng ca Huế phong phú, đa dạng và thể hiện hiểu biết, tình yêu của tác giả đối với dân ca Huế.