Trả lời nhanh
Bài 16 VBT Lịch sử 5 có 5 câu. Hai hình ở câu 1 là Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II của Đảng (tháng 2 – 1951) và Đại hội chiến sĩ thi đua, cán bộ gương mẫu toàn quốc (tháng 5 – 1952). Hậu phương được củng cố về chính trị, kinh tế, giáo dục, quân sự. Nhờ đó tiền tuyến có đủ sức người, sức của để đi đến thắng lợi.
Bài 16 nói về việc nước ta xây dựng hậu phương vững mạnh sau thắng lợi chiến dịch Biên giới thu – đông 1950. Dưới đây là gợi ý làm từng câu theo thứ tự trong vở bài tập (trang 35, 36, 37). Mỗi câu có phần vì sao để em hiểu, không chỉ chép đáp án. Nếu cần đối chiếu bài học trong sách, em xem thêm: Lịch sử lớp 5 trang 36, 37 Bài 16.
Bối cảnh: vì sao phải lo cho hậu phương?
Sau chiến dịch Biên giới (thu – đông 1950), ta giành quyền chủ động trên chiến trường chính. Nhưng cuộc kháng chiến còn dài, cần nhiều lương thực, vũ khí, cán bộ và quân đội. Những thứ đó đều đến từ hậu phương, tức vùng tự do do chính quyền cách mạng quản lí.
Vì vậy Đảng và Chính phủ chủ trương tăng cường lãnh đạo, tổ chức lại sức mạnh toàn dân. Hai sự kiện lớn của bài là Đại hội Đảng lần thứ II và Đại hội chiến sĩ thi đua, cán bộ gương mẫu toàn quốc.
Câu 1 (trang 35): Bổ sung thông tin vào hai hình
Gợi ý trả lời:
- Hình 1 (tháng 2 – 1951): Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II của Đảng.
- Hình 2 (tháng 5 – 1952): Đại hội chiến sĩ thi đua và cán bộ gương mẫu toàn quốc.
Vì sao đúng? Chỗ trống trong vở đã cho sẵn mốc thời gian nên em chỉ cần nối đúng sự kiện với mốc. Tháng 2 – 1951 là thời điểm Đảng họp Đại hội lần II ở Chiêm Hóa (Tuyên Quang). Đại hội này đưa Đảng ra hoạt động công khai với tên Đảng Lao động Việt Nam. Tháng 5 – 1952 là Đại hội thi đua, nơi tuyên dương những tấm gương xuất sắc.
Mẹo nhớ: “Đảng trước, thi đua sau”. Đại hội Đảng (1951) định hướng, Đại hội thi đua (1952) lan tỏa gương tốt, năm sau nối năm trước.
Câu 2 (trang 36): Nêu tên các anh hùng được tuyên dương
Đề hỏi bảy anh hùng được tuyên dương ở Đại hội chiến sĩ thi đua và cán bộ gương mẫu toàn quốc. Những tên tiêu biểu thường được nêu trong bài học là:
- Cù Chính Lan (diệt xe tăng, xe cơ giới địch);
- La Văn Cầu (chiến sĩ chỉ huy phá lô cốt, nổi tiếng với việc tự chặt cánh tay bị thương để tiếp tục chiến đấu);
- Nguyễn Thị Chiên (nữ dân quân du kích);
- Ngô Gia Khảm (chiến sĩ đại đội trưởng, hi sinh khi lấy thân mình lấp lỗ châu mai);
- Hoàng Hanh, Giáp Văn Khương và các anh hùng khác trong danh sách của bài đọc.
Lưu ý khi làm: Danh sách bảy người em cần đối chiếu đúng với phần bài đọc, hình ảnh trong sách giáo khoa lớp mình đang học để chép đủ tên. Nếu thầy cô yêu cầu “nêu tên” thì viết đúng họ tên từng người, không viết tắt, không đảo họ tên.
Lỗi hay gặp: nhầm các anh hùng thời chống Pháp với anh hùng ở chiến dịch Điện Biên Phủ (1954). Các gương như Phan Đình Giót, Tô Vĩnh Diện thuộc Điện Biên Phủ, không phải danh sách tại Đại hội năm 1952.
Câu 3 (trang 36): Ý nghĩa của Đại hội chiến sĩ thi đua và cán bộ gương mẫu
Gợi ý trả lời (viết gọn):
- Cổ vũ, phát triển tinh thần yêu nước trong toàn dân và quân đội.
- Đẩy mạnh phong trào thi đua yêu nước ở mọi lĩnh vực: chiến đấu, sản xuất, học tập.
Giải thích thêm: Khi Đại hội tuyên dương những người xuất sắc, mọi người có hình mẫu để noi theo. Một chiến sĩ diệt giặc giỏi, một nông dân tăng gia giỏi cùng được ghi nhận, nên phong trào thi đua lan rộng cả ở tiền tuyến lẫn hậu phương. Điều đó làm sức mạnh kháng chiến tăng lên, góp phần đưa cuộc kháng chiến đến thắng lợi.
Mẹo viết: Trả lời “có ý nghĩa gì” thì bắt đầu bằng động từ chỉ tác dụng như “cổ vũ”, “thúc đẩy”, “củng cố”. Câu trả lời sẽ gọn và đúng trọng tâm.
Câu 4 (trang 36): Ghi chú thích hình và nêu suy nghĩ về tình quân dân
Chú thích hình: Bộ đội giúp nhân dân cấy lúa trong kháng chiến chống thực dân Pháp.
Gợi ý nêu suy nghĩ (em có thể viết 2–3 câu):
- Quân và dân gắn bó như “cá với nước”: dân nuôi giấu, che chở bộ đội, bộ đội giúp dân lúc mùa vụ.
- Cùng một mục tiêu là đánh đuổi giặc xâm lược, giành độc lập cho dân tộc.
- Hậu phương vững thì tiền tuyến mạnh, nên tình quân dân là một nguồn sức mạnh lớn của kháng chiến.
Ví dụ đoạn văn ngắn tham khảo: “Em thấy bộ đội và nhân dân rất thương yêu nhau. Khi chưa có trận đánh, các chú bộ đội xuống ruộng cấy lúa giúp bà con; khi có giặc, bà con tiếp tế cho bộ đội. Nhờ tình cảm đó, kháng chiến mới có sức mạnh để chiến thắng.”
Câu này là câu mở, em được viết theo cảm nhận của mình. Chỉ cần có ý “gắn bó”, “giúp đỡ nhau”, “cùng mục tiêu kháng chiến” là đạt.
Câu 5 (trang 37): Hoạt động chủ yếu của hậu phương
Em có thể trình bày theo bốn nhóm để không sót ý:
| Lĩnh vực | Hoạt động chủ yếu |
|---|---|
| Chính trị | Đại hội Đảng lần II (1951); củng cố khối đoàn kết toàn dân, phát triển phong trào thi đua yêu nước |
| Kinh tế | Đẩy mạnh sản xuất lương thực, thực phẩm để nuôi bộ đội và nhân dân |
| Giáo dục | Các trường đại học, trường học tiếp tục đào tạo cán bộ; học sinh vừa học vừa tham gia sản xuất |
| Quân sự | Xây dựng các xưởng công binh nghiên cứu, chế tạo vũ khí cho bộ đội |
Vì sao cả bốn lĩnh vực đều cần? Bộ đội muốn đánh thắng cần ăn no (kinh tế), có vũ khí (quân sự), có người chỉ huy, kĩ thuật giỏi (giáo dục) và có niềm tin, sự thống nhất (chính trị). Thiếu một mắt xích, tiền tuyến sẽ yếu đi.
Mẹo nhớ: Nhớ bốn chữ “Chính – Kinh – Giáo – Quân”.
Tóm tắt kiến thức cần nhớ
- Sau chiến dịch Biên giới 1950, ta chú trọng củng cố hậu phương.
- Tháng 2 – 1951: Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II của Đảng; Đảng ra hoạt động công khai, lấy tên Đảng Lao động Việt Nam.
- Tháng 5 – 1952: Đại hội chiến sĩ thi đua và cán bộ gương mẫu toàn quốc, tuyên dương các anh hùng, thúc đẩy thi đua yêu nước.
- Hậu phương lớn mạnh: sản xuất, giáo dục, chế tạo vũ khí, tình quân dân gắn bó.
- Hậu phương vững chắc là điều kiện để tiền tuyến chiến thắng.
Những lỗi thường gặp khi làm bài
- Ghi nhầm năm: viết Đại hội Đảng lần II là 1952 hoặc Đại hội thi đua là 1951. Hãy nhớ 1951 – Đảng, 1952 – thi đua.
- Chép thiếu một lĩnh vực ở câu 5, chỉ nêu “sản xuất lương thực”.
- Trả lời câu 4 quá chung chung, chỉ viết “quân dân đoàn kết”. Em nên thêm một việc làm cụ thể, ví dụ bộ đội giúp dân cấy lúa.
- Lẫn các nhân vật thời chống Pháp ở chiến dịch khác nhau.
Bài luyện tập tự kiểm tra
Bài 1. Điền vào chỗ trống: “Tháng … năm …, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II của Đảng họp ở Chiêm Hóa, tỉnh …”.
Đáp án: tháng 2, năm 1951, tỉnh Tuyên Quang.
Bài 2. Đúng hay sai? “Đại hội chiến sĩ thi đua và cán bộ gương mẫu toàn quốc chỉ tuyên dương các chiến sĩ ngoài mặt trận.”
Đáp án: Sai. Đại hội tuyên dương cả chiến sĩ lẫn cán bộ gương mẫu, và phong trào thi đua diễn ra ở nhiều lĩnh vực, gồm cả sản xuất và học tập.
Bài 3. Em hãy giải thích câu: “Hậu phương vững mạnh thì tiền tuyến mới thắng lợi.”
Đáp án gợi ý: Tiền tuyến cần lương thực, vũ khí, cán bộ và quân số. Tất cả những thứ này do hậu phương cung cấp. Hậu phương càng mạnh thì bộ đội càng đủ sức đánh lâu dài, nên chiến thắng càng đến sớm.
Hướng dẫn học nhanh trước khi kiểm tra
- Vẽ trục thời gian ba mốc: 1950, 1951, 1952 và ghi mỗi mốc một sự kiện.
- Tự trả lời miệng câu 5 theo bốn nhóm “Chính – Kinh – Giáo – Quân”.
- Viết một câu về tình quân dân bằng lời của mình, tránh học thuộc nguyên văn.
Câu hỏi thường gặp
Hai hình ở câu 1 bài 16 VBT Lịch sử 5 là gì?
Hình thứ nhất là Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II của Đảng (tháng 2 – 1951). Hình thứ hai là Đại hội chiến sĩ thi đua và cán bộ gương mẫu toàn quốc (tháng 5 – 1952).
Đại hội Đảng lần thứ II năm 1951 có điểm gì đáng chú ý?
Đại hội họp ở Chiêm Hóa (Tuyên Quang). Đảng ra hoạt động công khai với tên Đảng Lao động Việt Nam, đề ra nhiệm vụ đưa kháng chiến đến thắng lợi.
Ý nghĩa của Đại hội chiến sĩ thi đua và cán bộ gương mẫu toàn quốc là gì?
Đại hội cổ vũ tinh thần yêu nước và thúc đẩy phong trào thi đua yêu nước trong chiến đấu, sản xuất, học tập, góp phần đưa kháng chiến đến thắng lợi.
Hậu phương làm những gì để góp phần thắng lợi cuộc kháng chiến chống Pháp?
Hậu phương đẩy mạnh sản xuất lương thực, thực phẩm, đào tạo cán bộ, cho học sinh vừa học vừa sản xuất, xây dựng xưởng công binh chế tạo vũ khí và củng cố tình quân dân.