Trả lời nhanh
Giêm Oát (James Watt, 1736–1819, người Scốt-len, Anh) là người đã phát minh ra máy hơi nước. Theo sách giáo khoa Lịch sử, năm 1784 máy hơi nước của Giêm Oát được hoàn thiện và đưa vào sử dụng, cung cấp động lực cho các nhà máy, sau đó cho tàu thủy và xe lửa, thúc đẩy cuộc cách mạng công nghiệp ở Anh.
Câu hỏi
Giêm Oát là người đã phát minh ra máy gì?
Dạng trắc nghiệm hay gặp đưa ra các phát minh của cách mạng công nghiệp như: máy kéo sợi Gien-ni, máy dệt chạy bằng sức nước, máy hơi nước, đầu máy xe lửa. Đáp án đúng là máy hơi nước.
Giải thích: vì sao máy hơi nước gắn với tên Giêm Oát?
Trước Giêm Oát đã có những cỗ máy dùng hơi nước, chủ yếu để bơm nước ra khỏi hầm mỏ, nhưng chúng tốn rất nhiều than và hiệu quả thấp. Giêm Oát đã cải tiến căn bản, nổi bật là:
- Tách bộ phận làm ngưng tụ hơi nước ra khỏi xi lanh, nhờ đó xi lanh luôn nóng, máy tiết kiệm nhiên liệu hơn nhiều.
- Biến chuyển động lên xuống của pít-tông thành chuyển động quay, giúp máy hơi nước kéo được bánh xe, trục máy, tức là chạy được máy dệt, máy kéo sợi và các loại máy khác.
Chính điểm thứ hai làm máy hơi nước trở thành “động cơ vạn năng”. Vì vậy sách giáo khoa Việt Nam ghi nhận Giêm Oát là người phát minh ra máy hơi nước. Khi làm bài, em nên hiểu “phát minh” ở đây theo nghĩa chế tạo thành công máy hơi nước có thể dùng rộng rãi trong sản xuất.
Một chi tiết thú vị: đơn vị đo công suất oát (W) trong Vật lí được đặt theo tên ông.
Ý nghĩa của máy hơi nước
- Giải phóng sản xuất khỏi sức người, sức nước: trước đó nhà máy phải đặt cạnh sông suối để dùng sức nước; có máy hơi nước, nhà máy có thể xây ở bất cứ đâu, nhất là gần mỏ than và thành phố.
- Thúc đẩy các ngành khác: nhu cầu than, sắt thép tăng mạnh làm ngành khai mỏ, luyện kim phát triển.
- Cách mạng giao thông: đầu thế kỉ XIX, máy hơi nước được lắp vào tàu thủy và đầu máy xe lửa, rút ngắn thời gian vận chuyển hàng hoá và con người.
- Biến đổi xã hội: nước Anh chuyển từ sản xuất thủ công sang sản xuất bằng máy móc, hình thành hai giai cấp cơ bản là tư sản công nghiệp và vô sản công nghiệp.
Kiến thức cần nhớ: các phát minh tiêu biểu của cách mạng công nghiệp ở Anh
| Năm | Người phát minh | Phát minh |
|---|---|---|
| 1764 | Giêm Ha-gri-vơ (James Hargreaves) | Máy kéo sợi Gien-ni |
| 1769 | Ác-crai-tơ (Richard Arkwright) | Máy kéo sợi chạy bằng sức nước |
| 1784 | Giêm Oát (James Watt) | Máy hơi nước |
| 1785 | Ét-mơn Các-rai (Edmund Cartwright) | Máy dệt chạy bằng sức nước |
| 1814 | Xti-phen-xơn (George Stephenson) | Đầu máy xe lửa chạy bằng hơi nước |
Mẹo nhớ: nhìn chuỗi phát minh theo logic “kéo sợi → dệt → động lực → giao thông”. Ngành dệt cần sợi, sợi nhiều thì cần máy dệt; máy móc nhiều thì cần động lực mạnh (máy hơi nước); hàng hoá nhiều thì cần vận chuyển nhanh (xe lửa).
Lỗi hay gặp: nhầm Giêm Oát với Giêm Ha-gri-vơ vì cùng tên “Giêm” (James). Ha-gri-vơ gắn với máy kéo sợi Gien-ni, còn Oát gắn với máy hơi nước. Một lỗi khác là cho rằng Giêm Oát chế tạo đầu máy xe lửa; thực ra đó là Xti-phen-xơn, người đã ứng dụng máy hơi nước vào giao thông đường sắt.
Câu hỏi luyện tập tương tự
Câu 1. Ai là người chế tạo thành công đầu máy xe lửa chạy bằng hơi nước năm 1814?
A. Giêm Oát. B. Xti-phen-xơn. C. Ác-crai-tơ. D. Giêm Ha-gri-vơ.
Đáp án B. Xti-phen-xơn đưa máy hơi nước vào giao thông đường sắt.
Câu 2. Cách mạng công nghiệp ở Anh bắt đầu từ ngành nào?
A. Luyện kim. B. Dệt. C. Giao thông vận tải. D. Khai mỏ.
Đáp án B. Máy kéo sợi Gien-ni (1764) trong ngành dệt mở đầu quá trình cơ giới hoá.
Câu hỏi thường gặp
Giêm Oát phát minh ra máy hơi nước năm nào?
Theo sách giáo khoa Lịch sử, năm 1784 máy hơi nước của Giêm Oát được hoàn thiện và đưa vào sử dụng.
Giêm Oát là người nước nào?
Giêm Oát (James Watt) là nhà phát minh người Scốt-len, thuộc Vương quốc Anh.
Ai chế tạo thành công đầu máy xe lửa năm 1814?
Xti-phen-xơn (George Stephenson) chế tạo thành công đầu máy xe lửa chạy bằng hơi nước năm 1814.
Máy hơi nước có ý nghĩa gì?
Máy hơi nước cung cấp động lực mạnh cho sản xuất, giúp nhà máy không phụ thuộc sức nước, thúc đẩy luyện kim, khai mỏ và giao thông, góp phần làm nên cách mạng công nghiệp.