Trả lời nhanh
Tính nhiệt đới của khí hậu nước ta được quy định bởi vị trí nằm hoàn toàn trong vùng nội chí tuyến bán cầu Bắc. Nhờ vị trí này, góc nhập xạ lớn, mỗi năm có hai lần Mặt Trời lên thiên đỉnh, nên nước ta nhận lượng bức xạ lớn, cán cân bức xạ luôn dương và nhiệt độ trung bình năm cao.
Đề bài
Tính chất nhiệt đới của khí hậu nước ta được quy định bởi vị trí
A. nằm trong vùng nội chí tuyến bán cầu Bắc.
B. tiếp giáp với Biển Đông rộng lớn.
C. nằm trong khu vực hoạt động của gió mùa châu Á.
D. nằm ở nơi giao thoa của nhiều luồng di cư sinh vật.
Lưu ý: thứ tự và cách diễn đạt các phương án có thể khác nhau giữa các đề; em chọn phương án nói về vùng nội chí tuyến.
Đáp án: A. Nằm trong vùng nội chí tuyến bán cầu Bắc
Vùng nội chí tuyến là khu vực nằm giữa chí tuyến Bắc và chí tuyến Nam. Lãnh thổ phần đất liền nước ta trải dài từ khoảng 8°34’B đến 23°23’B, tức nằm trọn trong vùng nội chí tuyến của bán cầu Bắc. Đây là nguyên nhân trực tiếp quyết định nền nhiệt cao của khí hậu Việt Nam.
Vì sao các phương án khác sai?
- B. Tiếp giáp với Biển Đông: Biển Đông cung cấp lượng hơi ẩm lớn, làm khí hậu nước ta có tính ẩm (lượng mưa lớn, độ ẩm không khí cao) và mang tính hải dương, điều hoà hơn. Biển không tạo ra tính nhiệt đới.
- C. Nằm trong khu vực gió mùa châu Á: vị trí này quy định tính gió mùa, khiến khí hậu phân hoá theo mùa (mùa đông lạnh ở miền Bắc, mùa mưa và mùa khô ở miền Nam).
- D. Nơi giao thoa các luồng di cư sinh vật: đây là nguyên nhân làm tài nguyên sinh vật phong phú, không liên quan đến nhiệt độ.
Giải thích chi tiết: vùng nội chí tuyến “tạo ra” nền nhiệt cao như thế nào?
- Góc nhập xạ lớn quanh năm: ở vùng nội chí tuyến, tia sáng Mặt Trời chiếu gần như vuông góc với mặt đất, năng lượng tập trung trên diện tích nhỏ nên mặt đất nóng lên mạnh.
- Hai lần Mặt Trời lên thiên đỉnh trong năm: mọi địa điểm giữa hai chí tuyến đều có hai lần Mặt Trời ở đúng đỉnh đầu lúc giữa trưa. Càng vào phía nam, khoảng cách giữa hai lần này càng xa nhau.
- Thời gian chiếu sáng dài, chênh lệch ngày đêm không lớn: tổng số giờ nắng nhiều, khoảng 1400–3000 giờ/năm tuỳ nơi.
- Cán cân bức xạ luôn dương: lượng nhiệt thu vào lớn hơn lượng nhiệt mất đi, nên nhiệt độ trung bình năm trên toàn quốc đều trên 20°C (trừ vùng núi cao).
Mẹo nhớ “mỗi vị trí – một tính chất”: nội chí tuyến → nhiệt đới; giáp biển → ẩm; khu vực gió mùa châu Á → gió mùa. Ghép lại thành khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa.
Bảng tổng hợp: vị trí địa lí và hệ quả đối với thiên nhiên
| Đặc điểm vị trí | Hệ quả chính |
|---|---|
| Nằm trong vùng nội chí tuyến bán cầu Bắc | Tính nhiệt đới: nền nhiệt cao, tổng bức xạ lớn |
| Giáp Biển Đông, đường bờ biển dài | Tính ẩm, lượng mưa lớn; thiên nhiên mang tính biển |
| Trong khu vực gió mùa châu Á | Tính gió mùa: khí hậu phân mùa rõ rệt |
| Nơi gặp gỡ các vành đai sinh khoáng, các luồng di cư sinh vật | Khoáng sản và sinh vật phong phú, đa dạng |
Lỗi sai thường gặp
- Chọn “giáp Biển Đông” vì nghĩ biển ấm làm nóng khí hậu. Biển chủ yếu cung cấp ẩm và điều hoà nhiệt.
- Chọn “khu vực gió mùa” vì nhớ cụm “nhiệt đới ẩm gió mùa” mà không tách từng tính chất với nguyên nhân của nó.
Kiến thức cần nhớ: tính nhiệt đới của khí hậu Việt Nam
Khí hậu Việt Nam là khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa, trong đó tính nhiệt đới thể hiện qua nền nhiệt cao và lượng bức xạ dồi dào. Nguyên nhân gốc rễ là vị trí nằm trong vùng nội chí tuyến bán cầu Bắc. Biểu hiện cụ thể gồm tổng bức xạ lớn, cán cân bức xạ dương quanh năm, nhiệt độ trung bình năm cao (trên 20°C, trừ vùng núi cao) và số giờ nắng nhiều.
Tuy vậy, tính nhiệt đới không đồng đều trên cả nước. Ở miền Bắc, gió mùa Đông Bắc làm mùa đông lạnh, nên nhiệt độ trung bình năm thấp hơn và biên độ nhiệt năm lớn hơn miền Nam. Ở vùng núi cao (như dãy Hoàng Liên Sơn), nhiệt độ giảm theo độ cao nên xuất hiện các đai khí hậu cận nhiệt và ôn đới gió mùa trên núi. Đây là lí do em cần nhớ thêm cụm “trừ vùng núi cao” khi nói về nền nhiệt.
Câu hỏi luyện tập tương tự
Câu 1. Khí hậu nước ta có lượng mưa lớn, độ ẩm không khí cao chủ yếu do
A. nằm trong vùng nội chí tuyến. B. tác động của Biển Đông và các khối khí qua biển. C. địa hình chủ yếu là đồi núi thấp. D. lãnh thổ kéo dài theo chiều bắc – nam.
Đáp án: B.
Câu 2. Biểu hiện nào sau đây không thể hiện tính nhiệt đới của khí hậu nước ta?
A. Tổng bức xạ năm lớn. B. Cán cân bức xạ dương quanh năm. C. Nhiệt độ trung bình năm cao. D. Lượng mưa trung bình năm lớn.
Đáp án: D (lượng mưa lớn thể hiện tính ẩm).
Câu hỏi thường gặp
Vì sao khí hậu nước ta mang tính nhiệt đới?
Vì lãnh thổ nằm hoàn toàn trong vùng nội chí tuyến bán cầu Bắc, góc nhập xạ lớn và có hai lần Mặt Trời lên thiên đỉnh mỗi năm, nên nhận nhiều bức xạ, nhiệt độ trung bình năm cao.
Tính ẩm của khí hậu nước ta do đâu quy định?
Chủ yếu do nước ta tiếp giáp Biển Đông rộng lớn; các khối khí đi qua biển mang theo nhiều hơi nước, gây mưa lớn và độ ẩm cao.
Nhiệt độ trung bình năm của nước ta là bao nhiêu?
Trên phần lớn lãnh thổ, nhiệt độ trung bình năm trên 20°C; riêng vùng núi cao có nhiệt độ thấp hơn do nhiệt độ giảm theo độ cao.