Trả lời nhanh
Nguyên nhân chủ yếu làm cho sông ngòi nước ta có hàm lượng phù sa lớn là địa hình ba phần tư diện tích là đồi núi, độ dốc lớn, kết hợp mưa nhiều và tập trung theo mùa nên đất ở miền núi bị xói mòn, rửa trôi mạnh, đưa vật liệu xuống sông. Lớp phủ thực vật bị suy giảm càng làm quá trình này nghiêm trọng hơn.
Giải thích cơ chế: vì sao sông nhiều phù sa?
Phù sa là các hạt đất, cát, bùn do dòng nước cuốn từ nơi cao xuống nơi thấp. Muốn sông nhiều phù sa cần có hai điều kiện: có nhiều vật liệu bị bóc đi và có dòng nước đủ mạnh để chuyên chở.
- Địa hình: đồi núi chiếm phần lớn diện tích lãnh thổ, nhiều nơi sườn dốc, nên nước mưa chảy nhanh và cuốn theo đất đá.
- Khí hậu: lượng mưa lớn, tập trung vào mùa mưa với những trận mưa cường độ cao, làm xói mòn mạnh trên sườn dốc.
- Lớp phủ thực vật: khi rừng bị chặt phá, nương rẫy, đất mất lớp che chắn, nên dễ bị rửa trôi hơn.
Phân biệt: nguyên nhân phù sa lớn và nguyên nhân tổng lượng nước lớn
Đề thi hay đặt hai câu hỏi gần giống nhau, em cần tách bạch.
| Câu hỏi | Nguyên nhân chủ yếu |
|---|---|
| Hàm lượng phù sa lớn | Địa hình đồi núi dốc, mưa tập trung theo mùa gây xói mòn mạnh |
| Tổng lượng nước lớn | Lượng mưa lớn trên lãnh thổ, cộng với nguồn nước từ ngoài lãnh thổ chảy vào (như sông Mê Công, sông Hồng) |
| Chế độ nước theo mùa | Khí hậu nhiệt đới gió mùa: mưa theo mùa nên có mùa lũ và mùa cạn |
| Mạng lưới sông dày đặc | Lượng mưa lớn và địa hình nhiều đồi núi, bị cắt xẻ |
Vì sao không phải các nguyên nhân khác?
- Mạng lưới sông dày: chỉ giải thích sông nhiều chứ chưa nói đến lượng phù sa.
- Nhiều sông ngắn, dốc: có liên quan nhưng là hệ quả của địa hình, không phải nguyên nhân gốc.
- Hoạt động xây đập: làm giảm phù sa về hạ lưu, không làm tăng.
Hệ quả của hàm lượng phù sa lớn
- Bồi đắp các đồng bằng châu thổ như đồng bằng sông Hồng, đồng bằng sông Cửu Long, tạo đất phù sa màu mỡ.
- Cửa sông lấn ra biển, nhiều nơi mở rộng diện tích đất.
- Ở thượng nguồn, đất bị bạc màu, hồ chứa nhanh bị bồi lắng.
Giải pháp liên quan
Để giảm xói mòn, cần bảo vệ và trồng rừng đầu nguồn, canh tác theo bậc thang trên đất dốc, hạn chế đốt nương làm rẫy. Đây cũng là nội dung hay gặp trong câu hỏi vận dụng.
Mẹo nhớ
Hãy nhớ “phù sa = xói mòn” và “nước nhiều = mưa nhiều + nước ngoài chảy vào”. Thấy chữ phù sa thì nghĩ đến địa hình dốc và mưa theo mùa, thấy chữ tổng lượng nước thì nghĩ đến mưa và nguồn nước từ ngoài.
Bài tập luyện tập
- Vì sao đồng bằng sông Cửu Long được bồi đắp phù sa nhiều?
Đáp án: Sông Mê Công mang nhiều phù sa từ thượng nguồn xuống, lại có lượng nước lớn. - Vì sao vào mùa lũ sông nước ta có độ đục cao?
Đáp án: Mưa lớn trên sườn dốc làm xói mòn mạnh, đưa nhiều phù sa xuống sông. - Nêu một biện pháp giảm phù sa trôi xuống sông ở vùng núi.
Đáp án: Trồng và bảo vệ rừng đầu nguồn, làm ruộng bậc thang.
Câu hỏi thường gặp
Nguyên nhân chủ yếu làm sông ngòi nước ta nhiều phù sa là gì?
Địa hình đồi núi chiếm phần lớn diện tích, độ dốc lớn, cộng với mưa tập trung theo mùa gây xói mòn mạnh ở miền núi.
Nguyên nhân chủ yếu làm tổng lượng nước sông ngòi nước ta lớn là gì?
Lượng mưa lớn trên lãnh thổ và nguồn nước từ ngoài lãnh thổ chảy vào, đặc biệt ở hệ thống sông Mê Công và sông Hồng.
Phù sa sông có lợi gì?
Phù sa bồi đắp đồng bằng châu thổ, tạo đất màu mỡ cho nông nghiệp, nhưng ở thượng nguồn nó cũng là dấu hiệu của đất bị xói mòn.
Làm thế nào để giảm xói mòn đất ở vùng núi?
Trồng và bảo vệ rừng, làm ruộng bậc thang, trồng cây theo đường đồng mức và hạn chế đốt nương làm rẫy.