Trả lời nhanh
Khi ngâm vào nước, các tế bào mô mềm ở mặt trong của sợi rau (mặt vừa bị chẻ) hút nước mạnh nên trương to, làm mặt trong dài ra nhiều. Lớp biểu bì bên ngoài có thành dày hơn, được phủ lớp cutin nên hút nước ít, hầu như không dài thêm. Hai mặt dài không đều nên sợi rau bị uốn cong và cuốn tròn lại, mặt biểu bì nằm phía trong vòng cuốn.
Cuống rau muống có cấu tạo thế nào?
Cuống rau muống là một ống rỗng. Thành ống gồm hai phần chính:
- Lớp biểu bì ở ngoài cùng: tế bào xếp sát nhau, thành tế bào dày hơn, mặt ngoài có lớp chất cutin chống thấm nước. Lớp này mỏng nhưng khá bền.
- Mô mềm (nhu mô) ở bên trong: tế bào lớn, thành mỏng, không bào chứa dịch bào, chiếm phần lớn bề dày thành ống.
Khi chưa chẻ, ống rau còn nguyên nên các lực căng của hai lớp cân bằng với nhau và cuống thẳng.
Giải thích từng bước hiện tượng
- Chẻ cuống thành sợi: mặt trong của sợi là mô mềm bị cắt hở, không có lớp bảo vệ. Nước dễ đi vào các tế bào này.
- Nước đi vào tế bào mô mềm: dịch bào trong tế bào có nồng độ chất tan cao hơn nước nguyên chất bên ngoài, nên nước thấm vào không bào. Tế bào căng lên, thể tích tăng.
- Biểu bì ít thay đổi: thành dày và có cutin nên lớp ngoài hút nước ít, chiều dài gần như giữ nguyên.
- Hai mặt dài không đều: mặt trong dài ra, mặt ngoài không dài. Tấm vật liệu có hai mặt dài khác nhau sẽ cong về phía mặt ngắn hơn, nên sợi cuốn tròn, biểu bì ở phía trong vòng.
Vì sao phải ngâm vào nước mới cong?
Nếu để sợi rau khô trong không khí, tế bào không có nguồn nước để hút nên không trương. Vì vậy rau chẻ xong vẫn thẳng. Chính sự chênh lệch hút nước giữa hai lớp tế bào mới tạo ra hiện tượng cuốn tròn. Điều này cho thấy tế bào thực vật có thể hút nước và trương lên khi môi trường ngoài loãng hơn dịch bào.
Mẹo nhớ
Nhớ câu: “Trong hút nhiều, ngoài hút ít, trong dài hơn nên cuộn vào ngoài”. Hình dung như một dải băng dính hai lớp: lớp nào dài hơn thì nằm ở phía ngoài vòng cong.
Lỗi sai thường gặp
- Cho rằng rau “co lại” vì lạnh hoặc vì nước: sai. Nguyên nhân là hút nước không đều, không liên quan nhiệt độ.
- Nói lớp ngoài hút nhiều hơn: sai hướng. Lớp ngoài có cutin nên hút ít hơn; nếu nói ngược lại thì sợi sẽ cong theo chiều ngược.
- Quên nhắc dịch bào có nồng độ cao hơn nước ngoài: đây là điều kiện để nước đi vào tế bào.
Bài luyện tập
Câu 1. Vì sao nếu để các sợi rau muống đã chẻ trên đĩa khô, chúng không cuốn tròn?
Đáp án: Không có nước nên tế bào mô mềm không hút nước, không trương, hai mặt không chênh lệch độ dài.
Câu 2. Ngâm các sợi rau đã cuốn tròn vào nước muối đặc thì sợi rau thay đổi thế nào?
Đáp án: Nước muối đặc hơn dịch bào nên tế bào mất nước, không còn căng. Sợi rau mềm, rũ xuống và không còn cuốn tròn căng như trước.
Câu 3. Hãy nêu hai đặc điểm của lớp biểu bì giúp nó hút nước ít hơn mô mềm.
Đáp án: Thành tế bào dày hơn và mặt ngoài có lớp cutin chống thấm nước.
Cùng chuyên đề: Bài nằm trong mục lục Giải SGK Sinh học 10 Bài 10 (Kết nối tri thức): Trao đổi chất qua màng tế bào.
Câu hỏi thường gặp
Sợi rau muống chẻ cuốn tròn thì mặt nào nằm bên trong vòng cuốn?
Mặt biểu bì (mặt ngoài của cuống) nằm phía trong vòng cuốn, còn mặt mô mềm bị chẻ hở nằm phía ngoài vì nó dài ra nhiều hơn.
Hiện tượng này chứng tỏ điều gì về tế bào thực vật?
Chứng tỏ tế bào thực vật hút nước và trương lên khi dịch bào có nồng độ cao hơn môi trường ngoài, và các loại tế bào khác nhau hút nước với mức độ khác nhau.
Vì sao rau muống không chẻ thì ngâm nước vẫn thẳng?
Vì ống nguyên vẹn được lớp biểu bì bao quanh giữ chặt, mô mềm trương lên bị giữ lại nên các lực cân bằng và cuống không bị uốn cong, chủ yếu chỉ giòn và cứng hơn.
Dùng nước ấm thì sợi rau có cuốn nhanh hơn không?
Thường là có, vì nhiệt độ vừa phải làm nước thấm vào tế bào nhanh hơn. Tuy nhiên nước quá nóng sẽ làm tế bào chết, mất khả năng hút nước.