Trả lời nhanh
Muốn xếp các họ vào bảng phân loại, em xác định ngành Hạt kín rồi chia thành hai lớp. Lớp Hai lá mầm gồm các họ Cải, Cà, Đậu, Hoa hồng, Cam, Cúc… Lớp Một lá mầm gồm các họ Hoà thảo (Lúa), Hành, Cau, Gừng… Căn cứ chính là số lá mầm của phôi, kiểu rễ, kiểu gân lá và số cánh hoa.
Lưu ý: đề gốc thường kèm một bảng có sẵn các ô “Lớp Hai lá mầm” và “Lớp Một lá mầm”. Danh sách họ cụ thể có thể khác nhau tuỳ đề, nên bài này hướng dẫn cách làm và bảng mẫu với các họ hay gặp. Em chỉ cần áp dụng đúng quy tắc cho từng họ trong đề của mình.
Bảng phân loại thực vật: các bậc cần nhớ
Các bậc phân loại sắp từ lớn đến nhỏ: Giới → Ngành → Lớp → Bộ → Họ → Chi → Loài. “Họ” là bậc nhỏ hơn lớp, nên mỗi họ phải nằm trong một lớp nhất định. Các họ trong đề thường đều thuộc ngành Hạt kín (có hoa, quả, hạt nằm trong quả).
Mẹo nhớ thứ tự: “Giới Nào Lớp Bộ Họ Chi Loài”, hoặc đọc ngược lại là đi từ cụ thể (loài) đến khái quát (giới).
Dấu hiệu phân biệt hai lớp của ngành Hạt kín
| Đặc điểm | Lớp Hai lá mầm | Lớp Một lá mầm |
|---|---|---|
| Phôi trong hạt | 2 lá mầm | 1 lá mầm |
| Kiểu rễ | Rễ cọc | Rễ chùm |
| Gân lá | Hình mạng | Song song hoặc hình cung |
| Số cánh hoa | Thường 4 hoặc 5 | Thường 3 (hoặc bội của 3) |
| Dạng thân | Thân gỗ hoặc thân thảo | Phần lớn thân cỏ; một số thân cột (cau, dừa) |
Bảng mẫu: xếp các họ vào đúng lớp
| Lớp | Họ | Đại diện quen thuộc |
|---|---|---|
| Hai lá mầm | Họ Cải | Cải bẹ, su hào, bắp cải (hoa 4 cánh) |
| Họ Cà | Cà chua, khoai tây, ớt, cà tím | |
| Họ Đậu | Đậu xanh, lạc, đậu tương | |
| Họ Hoa hồng | Hoa hồng, mận, đào | |
| Họ Cam | Cam, chanh, bưởi, quýt | |
| Họ Cúc | Hướng dương, cúc, xà lách | |
| Một lá mầm | Họ Hoà thảo (Lúa) | Lúa, ngô, mía, tre |
| Họ Hành | Hành, tỏi | |
| Họ Cau | Cau, dừa | |
| Họ Gừng | Gừng, riềng, nghệ |
Các bước làm bài
- Đọc tên họ, nhớ một cây đại diện quen thuộc (họ Cà → cà chua; họ Hoà thảo → lúa).
- Nhớ lại đặc điểm của cây đó: rễ cọc hay rễ chùm, gân lá hình mạng hay song song.
- Đối chiếu với bảng dấu hiệu để chọn lớp Hai lá mầm hoặc Một lá mầm.
- Ghi họ vào đúng ô, kèm 1–2 đặc điểm hoặc đại diện nếu đề yêu cầu.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm theo dáng cây: cau, dừa cao như cây gỗ nhưng là Một lá mầm vì rễ chùm, gân song song. Tre, mía cũng vậy.
- Nhầm “cây ăn củ”: khoai tây (họ Cà) là Hai lá mầm, còn gừng, nghệ (họ Gừng) là Một lá mầm. Củ không quyết định lớp.
- Nhầm bậc phân loại: xếp “lớp” vào trong “họ”. Nhớ rằng họ nhỏ hơn lớp.
- Chỉ dựa vào một dấu hiệu: hãy đối chiếu ít nhất hai dấu hiệu (rễ và gân lá, hoặc số cánh hoa).
Bài luyện tập (có đáp án)
Bài 1. Cây lúa rễ chùm, lá gân song song, hoa không có cánh rõ rệt. Cây thuộc lớp nào?
Đáp án: Lớp Một lá mầm (họ Hoà thảo), vì rễ chùm và gân song song.
Bài 2. Một cây có rễ cọc, lá gân hình mạng, hoa 5 cánh, quả mọng, được trồng làm rau quả. Có thể thuộc họ nào trong bảng mẫu?
Đáp án: Thuộc lớp Hai lá mầm. Có thể là họ Cà (ví dụ cà chua).
Bài 3. Xếp các cây sau vào đúng lớp: ngô, đậu xanh, dừa, bưởi.
Đáp án: Một lá mầm: ngô, dừa. Hai lá mầm: đậu xanh, bưởi.
Ghi nhớ nhanh
- Hai lá mầm: rễ cọc, gân mạng, hoa 4–5 cánh.
- Một lá mầm: rễ chùm, gân song song, hoa 3 cánh.
- Muốn nhớ họ nào thuộc lớp nào, hãy nhớ một cây đại diện trước rồi suy ra.
Câu hỏi thường gặp
Họ khác lớp ở điểm nào trong bảng phân loại?
Lớp là bậc lớn hơn, chứa nhiều họ. Trình tự từ lớn đến nhỏ là Giới, Ngành, Lớp, Bộ, Họ, Chi, Loài.
Làm sao biết họ Cà, họ Cải thuộc lớp Hai lá mầm?
Các cây đại diện như cà chua, cải bẹ có rễ cọc, gân lá hình mạng, hoa 4 hoặc 5 cánh, đúng dấu hiệu của lớp Hai lá mầm.
Cau, dừa cao như cây gỗ thì thuộc lớp nào?
Thuộc lớp Một lá mầm (họ Cau) vì có rễ chùm, gân lá song song hoặc hình cung, dù thân cao dạng cột.
Nếu đề của em có họ khác thì làm thế nào?
Em nhớ một cây đại diện của họ đó, xét rễ, gân lá và số cánh hoa để xếp vào lớp Hai lá mầm hoặc Một lá mầm.