Trả lời nhanh
Cơ thể đa bào được tổ chức theo thứ tự từ nhỏ đến lớn: tế bào → mô → cơ quan → hệ cơ quan → cơ thể. Tế bào là đơn vị cấu tạo và chức năng cơ bản (Bài 1: đáp án B). Tập hợp các tế bào giống nhau cùng làm một chức năng là mô. Các cấp độ phối hợp chặt chẽ nên chỉ cần một hệ cơ quan ngừng hoạt động, cả cơ thể bị ảnh hưởng.
Tóm tắt kiến thức cần nhớ trước khi làm bài
Ở sinh vật đơn bào, một tế bào làm mọi việc. Ở sinh vật đa bào, công việc được “chia phần”: mỗi nhóm tế bào đảm nhận một nhiệm vụ riêng, rồi cả nhóm hợp tác với nhau. Bài 20 giúp em sắp xếp sự phân công đó thành năm bậc.
| Cấp độ | Khái niệm ngắn gọn | Ví dụ ở người | Ví dụ ở thực vật |
|---|---|---|---|
| Tế bào | Đơn vị nhỏ nhất, thực hiện các hoạt động sống cơ bản | Tế bào cơ, tế bào thần kinh | Tế bào biểu bì lá |
| Mô | Nhóm tế bào giống nhau, cùng làm một chức năng | Mô cơ, mô thần kinh | Mô giậu, mô dẫn |
| Cơ quan | Gồm nhiều mô khác nhau, đảm nhận một chức năng nhất định | Dạ dày, tim, phổi | Lá, thân, rễ, hoa |
| Hệ cơ quan | Nhiều cơ quan phối hợp thực hiện một nhóm chức năng lớn | Hệ tiêu hoá, hệ hô hấp | Hệ chồi, hệ rễ |
| Cơ thể | Các hệ cơ quan phối hợp thành một sinh vật hoàn chỉnh | Một con người | Một cây cà chua |
Mẹo nhớ: đọc câu “Tế Mô Cơ Hệ Thể” (Tế bào – Mô – Cơ quan – Hệ cơ quan – Cơ thể). Hãy hình dung xây nhà: viên gạch (tế bào) → bức tường (mô) → căn phòng (cơ quan) → tầng nhà (hệ cơ quan) → cả ngôi nhà (cơ thể).
Giải phần Mở đầu (trang 94)
Câu hỏi: Ở cơ thể đa bào, các tế bào phối hợp hoạt động với nhau thế nào để tạo nên cơ thể sống?
Trả lời: Các tế bào cùng loại tập hợp thành mô; nhiều mô hợp lại thành cơ quan; các cơ quan phối hợp thành hệ cơ quan; cuối cùng các hệ cơ quan liên kết chặt chẽ để tạo ra một cơ thể hoàn chỉnh. Nhờ sự phân công và phối hợp này, cơ thể thực hiện được những hoạt động phức tạp mà một tế bào riêng lẻ không làm nổi. Xem thêm lời giải riêng tại mục mở đầu: Mở đầu trang 94.
Giải phần Hình thành kiến thức mới
Từ tế bào đến mô (trang 94, câu 1–3)
Chi tiết từng câu: Hình thành kiến thức mới 1 trang 94.
- Quan hệ giữa tế bào và mô: mô được tạo thành từ nhiều tế bào giống nhau, các tế bào này cùng nhau thực hiện một chức năng.
- Hình dạng, cấu tạo tế bào trong mỗi mô: các tế bào trong cùng một mô có hình dạng và cấu tạo tương tự nhau (ví dụ tế bào cơ đều dài, tế bào thần kinh đều có sợi nhánh).
- Chức năng của tế bào trong một mô: giống nhau, vì cấu tạo giống nhau thì làm cùng một việc.
Vì sao? Hình dạng đi đôi với chức năng. Tế bào cơ dài, co rút được nên tạo ra chuyển động; tế bào thần kinh có nhiều nhánh nên truyền tín hiệu đi xa.
Từ mô đến cơ quan (trang 95, câu 4–6)
Chi tiết: Hình thành kiến thức mới 2 trang 95.
- Câu 4 – Lá cây có các mô: mô biểu bì (bao ngoài, bảo vệ), mô giậu và mô khuyết (quang hợp, chứa nhiều lục lạp), mô dẫn ở gân lá (vận chuyển nước và chất hữu cơ).
- Câu 5 – Dạ dày gồm: mô biểu bì (lót mặt trong), mô cơ (co bóp nhào trộn thức ăn), mô liên kết, mô thần kinh (điều khiển hoạt động của dạ dày).
- Câu 6 – Quan hệ mô và cơ quan: nhiều mô khác nhau phối hợp tạo thành cơ quan; mô là cấp độ thấp hơn cơ quan.
Lưu ý: mô là tập hợp tế bào giống nhau, còn cơ quan gồm nhiều mô khác nhau. Đây là điểm phân biệt hay được hỏi.
Từ cơ quan đến hệ cơ quan (trang 96, câu 7–12)
Chi tiết: Hình thành kiến thức mới 3 trang 96.
| Câu | Đáp án |
|---|---|
| 7 | Cây cà chua có hai hệ cơ quan: hệ chồi và hệ rễ. |
| 8 | Các cơ quan của hệ chồi: lá (quang hợp, chế tạo chất hữu cơ), hoa (sinh sản), quả (chứa hạt, bảo vệ và phát tán hạt), thân (nâng đỡ, vận chuyển các chất). |
| 9 | Hệ rễ hút nước và muối khoáng, đồng thời giữ cho cây bám chặt vào đất. |
| 10 | Hệ tiêu hoá gồm miệng, thực quản, dạ dày, ruột non, ruột già… (em đối chiếu số (5)–(9) trên hình trong sách để ghi tên đúng vị trí). |
| 11 | Ở người có các hệ: tiêu hoá, tuần hoàn, hô hấp, thần kinh, bài tiết, vận động, sinh dục… Hệ tiêu hoá biến đổi thức ăn thành chất dinh dưỡng cơ thể hấp thụ được. |
| 12 | Nếu một hệ cơ quan ngừng hoạt động, các hệ khác bị ảnh hưởng theo, sức khoẻ suy giảm, nặng có thể nguy hiểm đến tính mạng. |
Chú ý: quả của cây cà chua thuộc hệ chồi chứ không thuộc hệ rễ. Nhiều bạn nhầm vì cà chua mọc gần mặt đất.
Giải phần Luyện tập
Luyện tập 1 (trang 94)
Cơ thể người được cấu tạo từ những loại mô nào? Có bốn nhóm mô chính: mô biểu bì, mô liên kết, mô cơ và mô thần kinh. Ví dụ: da có mô biểu bì; xương, máu thuộc mô liên kết; cơ tim, cơ bắp là mô cơ; não là mô thần kinh. Xem thêm: Luyện tập 1 trang 94.
Luyện tập 2 (trang 96)
Nếu cây cà chua mất hệ rễ thì sao? Cây không hút được nước và muối khoáng, cũng không bám giữ được vào đất nên héo dần rồi chết.
Bảng hoàn thành mẫu:
| Hệ cơ quan | Các cơ quan chính | Chức năng |
|---|---|---|
| Tiêu hoá | Miệng, thực quản, dạ dày, ruột, gan, tuỵ… | Biến đổi thức ăn, hấp thụ chất dinh dưỡng |
| Tuần hoàn | Tim, hệ mạch | Vận chuyển máu mang chất dinh dưỡng và khí |
| Thần kinh | Não, tuỷ sống, dây thần kinh, hạch thần kinh | Tiếp nhận, xử lí kích thích và điều khiển hoạt động |
| Hô hấp | Đường dẫn khí, phổi | Trao đổi khí O2 và CO2 |
| Bài tiết | Thận, ống dẫn nước tiểu, bàng quang | Lọc máu, thải nước tiểu và chất thừa |
Tham khảo: Luyện tập 2 trang 96.
Giải phần Vận dụng (trang 97)
Các số từ (1) đến (5) trong hình lần lượt là: (1) tế bào, (2) mô, (3) cơ quan, (4) hệ cơ quan, (5) cơ thể. Thứ tự này đi từ nhỏ đến lớn, nên nếu quên em chỉ cần nhớ “càng về sau càng phức tạp”. Xem: Vận dụng trang 97.
Giải bài tập cuối bài (trang 97)
Bài 1: Đơn vị cấu tạo và chức năng cơ bản của mọi cơ thể sống là…
Đáp án B – Tế bào. Mọi cơ thể sống đều được cấu tạo từ tế bào, và các hoạt động sống đều diễn ra ở tế bào. Mô, cơ quan, hệ cơ quan là những cấp độ cao hơn, được hình thành từ tế bào, nên chưa phải đơn vị cơ bản. Xem: Bài 1 trang 97.
Bài 2: Tập hợp các tế bào giống nhau cùng thực hiện một chức năng nhất định gọi là…
Đáp án: mô. Đây chính là khái niệm về mô. Nếu đề cho các phương án “tế bào, mô, cơ quan, hệ cơ quan”, em loại “cơ quan” vì cơ quan gồm nhiều loại mô khác nhau. Xem: Bài 2 trang 97.
Bài 3: Kể tên các cơ quan của hệ hô hấp ở người và nêu mối liên hệ về chức năng
Hệ hô hấp gồm đường dẫn khí (mũi, họng, thanh quản, khí quản, phế quản) và hai lá phổi.
- Đường dẫn khí: dẫn không khí vào và ra, đồng thời làm ấm, làm ẩm và lọc bớt bụi.
- Phổi: nơi diễn ra trao đổi khí, O2 đi vào máu, CO2 từ máu đi ra.
Mối liên hệ: không khí phải đi qua đường dẫn khí mới tới phổi; phổi làm việc nhưng đường dẫn khí bị tắc thì trao đổi khí cũng ngừng. Hai bộ phận bổ trợ cho nhau để hoàn thành chức năng hô hấp. Xem: Bài 3 trang 97.
Bài 4: Khi tập thể dục, những cơ quan và hệ cơ quan nào phối hợp hoạt động?
- Hệ vận động (cơ, xương, khớp): tạo ra các động tác.
- Hệ thần kinh: điều khiển, phối hợp động tác.
- Hệ hô hấp: thở nhanh, sâu hơn để cung cấp thêm O2.
- Hệ tuần hoàn: tim đập nhanh, đưa O2 và chất dinh dưỡng đến cơ.
- Hệ bài tiết: thải mồ hôi và chất thừa, giúp cơ thể giảm nhiệt.
Hệ tiêu hoá cung cấp nguồn năng lượng từ thức ăn đã ăn trước đó. Điều này cho thấy không có hệ cơ quan nào làm việc độc lập. Xem: Bài 4 trang 97.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm mô với cơ quan: mô chỉ gồm một loại tế bào giống nhau, cơ quan gồm nhiều mô.
- Viết sai thứ tự các cấp độ, ví dụ đặt “hệ cơ quan” trước “cơ quan”.
- Xếp quả, hoa vào hệ rễ; thực ra hoa, quả, lá, thân đều thuộc hệ chồi.
- Gọi “tim” là hệ tuần hoàn. Tim là một cơ quan; hệ tuần hoàn gồm tim và hệ mạch.
Luyện tập thêm có đáp án
- Dạ dày thuộc cấp độ tổ chức nào? Vì sao?
Đáp án: cơ quan, vì dạ dày gồm nhiều loại mô (biểu bì, cơ, liên kết, thần kinh) cùng làm nhiệm vụ tiêu hoá thức ăn. - Xếp các từ sau theo thứ tự từ nhỏ đến lớn: hệ thần kinh, tế bào thần kinh, não, mô thần kinh, cơ thể người.
Đáp án: tế bào thần kinh → mô thần kinh → não → hệ thần kinh → cơ thể người. - Vì sao lá được gọi là cơ quan chứ không phải mô?
Đáp án: lá gồm nhiều mô khác nhau (biểu bì, giậu, khuyết, dẫn) phối hợp để quang hợp, nên là cơ quan.
Học tiếp bài này
- Lý thuyết KHTN 6 Bài 20
- SBT KHTN 6 Bài 20
- 10 câu trắc nghiệm KHTN 6 Bài 20
- Giải SGK KHTN 6 Bài 21: Thực hành quan sát sinh vật
Cùng chuyên đề: Mục lục khác cùng môn, lớp: Giải SBT Khoa học tự nhiên 6 Kết nối tri thức: mục lục Bài 1 – Bài 55; Giải SBT Khoa học tự nhiên 6 Chân trời sáng tạo – đầy đủ 45 bài; Giải SGK Khoa học tự nhiên 6 Cánh diều: 35 bài và 7 bài tập chủ đề.
Câu hỏi thường gặp
Các cấp độ tổ chức trong cơ thể đa bào gồm những cấp nào?
Gồm năm cấp theo thứ tự từ nhỏ đến lớn: tế bào, mô, cơ quan, hệ cơ quan và cơ thể.
Mô khác cơ quan ở điểm nào?
Mô là tập hợp các tế bào giống nhau cùng thực hiện một chức năng. Cơ quan gồm nhiều loại mô khác nhau phối hợp thực hiện một chức năng nhất định.
Cây cà chua có những hệ cơ quan nào?
Cây cà chua có hệ chồi (lá, thân, hoa, quả) và hệ rễ. Hệ rễ hút nước, muối khoáng và giữ cây bám vào đất.
Vì sao một hệ cơ quan ngừng hoạt động lại ảnh hưởng đến cả cơ thể?
Vì các hệ cơ quan phối hợp chặt chẽ với nhau. Hệ này ngừng làm việc thì các hệ khác thiếu chất dinh dưỡng, khí hoặc sự điều khiển nên hoạt động sống bị rối loạn.