Trả lời nhanh
Pháp luật mang bản chất giai cấp vì do Nhà nước – đại diện cho giai cấp cầm quyền – ban hành, thể hiện ý chí và bảo vệ lợi ích của giai cấp đó. Pháp luật mang bản chất xã hội vì bắt nguồn từ thực tiễn đời sống xã hội, phản ánh nhu cầu, lợi ích chung của cộng đồng và được thực hiện vì sự phát triển của xã hội.
Đề bài và cách hiểu đúng
Câu hỏi này thường xuất hiện dưới dạng điền vào chỗ trống: «Pháp luật mang bản chất giai cấp vì pháp luật do … ban hành» và «Pháp luật mang bản chất xã hội vì pháp luật …». Vì không có phương án cố định, các em cần nắm ý chính của từng vế để nhận ra đáp án đúng dù đề diễn đạt khác nhau.
Bản chất giai cấp của pháp luật
- Chủ thể ban hành: pháp luật do Nhà nước ban hành, mà Nhà nước là công cụ quyền lực của giai cấp cầm quyền.
- Nội dung: phản ánh ý chí, nguyện vọng của giai cấp cầm quyền, định hướng các quan hệ xã hội theo mục tiêu của giai cấp ấy.
- Bảo đảm thực hiện: Nhà nước dùng giáo dục, thuyết phục và cả cưỡng chế để pháp luật được tôn trọng.
Ở nước ta, Nhà nước là của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân, nên pháp luật thể hiện ý chí và lợi ích của giai cấp công nhân hài hoà với nhân dân lao động và toàn dân tộc.
Bản chất xã hội của pháp luật
- Nguồn gốc: pháp luật xuất phát từ thực tiễn đời sống xã hội; các quy định chỉ phát huy tác dụng khi phù hợp với thực tế.
- Nội dung: phản ánh nhu cầu, lợi ích của các tầng lớp dân cư, không chỉ riêng một nhóm người.
- Mục đích và phạm vi: pháp luật điều chỉnh các quan hệ xã hội, giữ gìn trật tự chung, vì sự phát triển của xã hội; được các thành viên cộng đồng chấp nhận và tự giác thực hiện.
Bảng so sánh nhanh
| Tiêu chí | Bản chất giai cấp | Bản chất xã hội |
|---|---|---|
| Câu hỏi then chốt | Ai ban hành, vì ai? | Từ đâu ra, phục vụ ai? |
| Từ khoá nhận diện | Nhà nước, giai cấp cầm quyền, ý chí | Thực tiễn đời sống, nhu cầu chung, trật tự, phát triển xã hội |
| Ví dụ | Luật quy định trách nhiệm của công dân đóng thuế | Luật Giao thông đường bộ bảo vệ an toàn cho mọi người |
Mẹo nhớ và lỗi hay gặp
- Mẹo: «Giai cấp = Nhà nước + ý chí», «Xã hội = đời sống + lợi ích chung».
- Lỗi 1: chọn «do nhân dân tự ban hành» cho vế giai cấp. Sai, vì chủ thể ban hành pháp luật là Nhà nước.
- Lỗi 2: cho rằng hai bản chất loại trừ nhau. Thực ra chúng thống nhất: pháp luật vừa thể hiện ý chí của giai cấp cầm quyền, vừa phải phù hợp với đời sống xã hội mới có hiệu lực.
- Lỗi 3: nhầm bản chất xã hội với đặc trưng «tính quy phạm phổ biến». Đây là hai khái niệm khác nhau.
Bài luyện tập
- Điền vào chỗ trống: «Pháp luật mang bản chất … vì do Nhà nước ban hành, thể hiện ý chí của giai cấp cầm quyền.»
Đáp án: giai cấp. - Quy định bắt buộc đội mũ bảo hiểm khi đi xe máy thể hiện bản chất nào là rõ nhất?
Đáp án: bản chất xã hội, vì nhằm bảo vệ tính mạng, sức khoẻ của mọi người và giữ trật tự an toàn giao thông. - Vì sao một đạo luật xa rời thực tiễn đời sống thường khó đi vào cuộc sống?
Đáp án: vì pháp luật phải bắt nguồn từ đời sống và phản ánh nhu cầu xã hội; không phù hợp thì người dân khó chấp nhận, tự giác thực hiện.
Câu hỏi thường gặp
Pháp luật mang bản chất giai cấp vì sao?
Vì pháp luật do Nhà nước ban hành, mà Nhà nước đại diện cho giai cấp cầm quyền; pháp luật thể hiện ý chí và bảo vệ lợi ích của giai cấp đó.
Pháp luật mang bản chất xã hội vì sao?
Vì pháp luật bắt nguồn từ thực tiễn đời sống, phản ánh nhu cầu, lợi ích chung của các tầng lớp dân cư và vì sự phát triển của xã hội.
Bản chất giai cấp và bản chất xã hội có mâu thuẫn không?
Không. Hai bản chất thống nhất với nhau: pháp luật thể hiện ý chí của giai cấp cầm quyền nhưng vẫn phải phù hợp với thực tiễn và lợi ích chung mới có hiệu lực.
Bản chất pháp luật Việt Nam có gì đặc biệt?
Pháp luật Việt Nam do Nhà nước của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân ban hành nên thể hiện ý chí, nguyện vọng của nhân dân lao động và toàn dân tộc.