Trả lời nhanh
Tơ gồm hai loại là tơ thiên nhiên (có sẵn trong tự nhiên như bông, len, tơ tằm) và tơ hóa học (do con người chế tạo). Tơ hóa học chia tiếp thành tơ nhân tạo (bán tổng hợp) như tơ visco, tơ axetat và tơ tổng hợp như nilon-6,6, lapsan, nitron. Vì vậy “tơ tổng hợp” chỉ là một nhánh của tơ hóa học, không phải loại ngang hàng với nó.
Tơ là gì? Nhắc nhanh để làm đúng câu hỏi
Tơ là những polime hình sợi dài và mảnh, có độ bền nhất định. Đặc điểm cấu tạo: mạch polime không phân nhánh, xếp song song với nhau nên kéo thành sợi được.
Câu hỏi “tơ gồm hai loại là…” thường được cho dưới dạng điền khuyết hoặc chọn cặp tên. Muốn chọn đúng, em phải nhớ hai tầng phân loại dưới đây.
Sơ đồ phân loại tơ
| Loại | Nguồn gốc | Ví dụ |
|---|---|---|
| Tơ thiên nhiên | Có sẵn trong tự nhiên (thực vật, động vật) | Bông, len, tơ tằm |
| Tơ hóa học – tơ nhân tạo (bán tổng hợp) | Xuất phát từ polime thiên nhiên (xenlulozơ), chế hóa bằng phương pháp hóa học | Tơ visco, tơ xenlulozơ axetat |
| Tơ hóa học – tơ tổng hợp | Trùng hợp hoặc trùng ngưng các monome | Nilon-6,6, nilon-6, lapsan, nitron (olon) |
Vì sao đáp án là “thiên nhiên – hóa học”?
Tiêu chí chia loại ở tầng thứ nhất là nguồn gốc: tơ có sẵn hay do con người sản xuất. Chỉ có hai khả năng nên tơ gồm đúng hai loại: thiên nhiên và hóa học.
Tiêu chí ở tầng thứ hai chỉ áp dụng cho tơ hóa học: nguyên liệu là polime có sẵn (nhân tạo) hay là monome nhỏ (tổng hợp).
Loại trừ các cách ghép sai thường gặp
- “Tơ hóa học và tơ tổng hợp”: sai, vì tơ tổng hợp nằm trong tơ hóa học, hai khái niệm không ngang hàng.
- “Tơ tổng hợp và tơ nhân tạo”: đây là hai loại con của tơ hóa học, thiếu tơ thiên nhiên nên chưa đủ phân loại toàn bộ tơ.
- “Tơ thiên nhiên và tơ tổng hợp”: bỏ sót tơ nhân tạo như tơ visco, nên chưa đúng.
Ví dụ điều chế tơ tổng hợp
Tơ nitron (olon) – trùng hợp acrilonitrin:
n CH2=CH–CN → (–CH2–CH(CN)–)n (điều kiện: t°, xúc tác, p)
Tơ nilon-6,6 – trùng ngưng hexametylenđiamin với axit ađipic:
n H2N–[CH2]6–NH2 + n HOOC–[CH2]4–COOH → (–HN–[CH2]6–NH–CO–[CH2]4–CO–)n + 2n H2O (điều kiện: t°, xúc tác, p)
Tơ lapsan thuộc loại poliesste, được tạo từ etylen glicol và axit terephtalic bằng phản ứng trùng ngưng.
Mẹo nhớ
- Nhớ câu: “Tự nhiên hay nhân tạo” – có sẵn thì là thiên nhiên, còn lại là hóa học.
- Tơ nhân tạo = “sửa” xenlulozơ (visco, axetat). Tơ tổng hợp = “xây từ đầu” từ monome.
- Tơ có chứa nhóm amit –CO–NH– (nilon, capron) khác tơ có nhóm este (lapsan) – khi làm bài về thủy phân cần phân biệt.
Lỗi sai thường gặp
- Cho rằng tơ visco là tơ tổng hợp. Thực ra tơ visco có nguồn gốc từ xenlulozơ nên là tơ nhân tạo.
- Xếp len, tơ tằm vào tơ hóa học vì “đã qua dệt”. Dệt chỉ là gia công cơ học, bản chất vẫn là tơ thiên nhiên (protein).
- Nhầm bông (xenlulozơ, thiên nhiên) với tơ visco (xenlulozơ, nhân tạo).
Bài luyện tập
- Dãy nào gồm toàn tơ tổng hợp? (a) tơ tằm, tơ visco; (b) nilon-6,6, tơ nitron, tơ lapsan; (c) bông, len.
Đáp án: (b). (a) có tơ tằm là thiên nhiên và visco là nhân tạo; (c) toàn tơ thiên nhiên. - Tơ nào thuộc loại tơ nhân tạo? Tơ capron, tơ visco, tơ nitron hay len?
Đáp án: tơ visco (chế từ xenlulozơ). - Điền khuyết: “Tơ gồm hai loại: tơ ……… và tơ ………; loại thứ hai lại chia thành tơ ……… và tơ ……….”
Đáp án: thiên nhiên; hóa học; nhân tạo (bán tổng hợp); tổng hợp.
Câu hỏi thường gặp
Tơ gồm hai loại là gì?
Tơ gồm hai loại là tơ thiên nhiên (bông, len, tơ tằm) và tơ hóa học (do con người sản xuất, gồm tơ nhân tạo và tơ tổng hợp).
Tơ tổng hợp có phải là tơ hóa học không?
Có. Tơ tổng hợp (nilon-6,6, lapsan, nitron…) là một nhánh của tơ hóa học, cùng với tơ nhân tạo (bán tổng hợp) như tơ visco, tơ axetat.
Tơ visco là tơ thiên nhiên hay tổng hợp?
Tơ visco là tơ nhân tạo (bán tổng hợp): được chế từ xenlulozơ có sẵn trong tự nhiên bằng phương pháp hóa học, nên không phải tơ tổng hợp.
Len và tơ tằm thuộc loại tơ nào?
Len và tơ tằm là tơ thiên nhiên có bản chất protein. Bông cũng là tơ thiên nhiên nhưng có thành phần chính là xenlulozơ.