Trả lời nhanh
Phát biểu “tơ visco là tơ tổng hợp” là SAI. Tơ visco là tơ bán tổng hợp (còn gọi là tơ nhân tạo): nguyên liệu là xenlulozơ có sẵn trong gỗ, tre, nứa, được xử lý hoá học rồi kéo thành sợi. Tơ tổng hợp phải được tạo ra từ các monome nhỏ bằng phản ứng trùng hợp hoặc trùng ngưng.
Vì sao tơ visco không phải tơ tổng hợp?
Điểm mấu chốt là nguồn gốc mạch polime. Với tơ visco, mạch polime (xenlulozơ) đã có sẵn trong thiên nhiên, con người chỉ hoà tan rồi tái tạo thành sợi. Với tơ tổng hợp, mạch polime được xây dựng từ đầu qua phản ứng giữa các monome.
Quy trình sản xuất tơ visco rút gọn như sau:
- Xenlulozơ (bột gỗ, tre) ngâm trong dung dịch NaOH đặc → kiềm xenlulozơ.
- Cho tác dụng với CS2 → natri xantogenat xenlulozơ.
- Hoà tan trong dung dịch NaOH loãng → dung dịch nhớt gọi là “visco”.
- Ép qua lỗ kéo sợi vào bể axit H2SO4 loãng → xenlulozơ được tái sinh thành sợi tơ visco.
Sản phẩm vẫn là xenlulozơ (C6H10O5)n ở dạng sợi, nên không thể gọi là tổng hợp.
Bảng phân loại tơ cần nhớ
| Loại tơ | Đại diện | Nguồn gốc |
|---|---|---|
| Tơ thiên nhiên | Bông, len, tơ tằm | Có sẵn trong tự nhiên (thực vật, động vật) |
| Tơ bán tổng hợp (nhân tạo) | Tơ visco, tơ xenlulozơ axetat | Xuất phát từ xenlulozơ, chế biến hoá học |
| Tơ tổng hợp | Nilon-6,6, nilon-6 (capron), nitron (olon), lapsan | Trùng hợp hoặc trùng ngưng monome |
Mẹo nhớ: thấy tên xenlulozơ (visco, axetat) → “nhân tạo”; thấy tên nilon, nitron, lapsan, capron → “tổng hợp”; bông, len, tơ tằm → “thiên nhiên”.
Các mệnh đề thường đi kèm trong đề và cách xét
Đề gốc của câu này có nhiều phương án; dưới đây là những mệnh đề hay gặp cùng chủ đề để em đối chiếu.
| Mệnh đề | Đúng/Sai | Giải thích |
|---|---|---|
| Tơ visco là tơ tổng hợp | Sai | Là tơ bán tổng hợp từ xenlulozơ |
| Tơ tằm là tơ nhân tạo | Sai | Tơ tằm là tơ thiên nhiên (protein) |
| Tơ nilon-6,6 điều chế bằng trùng ngưng hexametylenđiamin với axit ađipic | Đúng | Phản ứng tạo liên kết amit, giải phóng nước |
| Tơ nitron (olon) điều chế bằng trùng hợp acrilonitrin | Đúng | Monome CH2=CH–CN |
| Tơ capron điều chế bằng trùng hợp caprolactam | Đúng | Mở vòng lactam tạo nilon-6 |
| Tơ lapsan điều chế bằng trùng ngưng etylen glicol và axit terephtalic | Đúng | Thuộc loại tơ polieste |
Phương trình điều chế một số tơ tổng hợp
Nilon-6,6 (trùng ngưng, nhiệt độ, xúc tác, áp suất):
nH2N–[CH2]6–NH2 + nHOOC–[CH2]4–COOH → (–HN–[CH2]6–NH–CO–[CH2]4–CO–)n + 2nH2O
Nitron (trùng hợp, t°, xúc tác):
nCH2=CH–CN → (–CH2–CH(CN)–)n
Capron (nilon-6): n caprolactam → (–NH–[CH2]5–CO–)n (t°, xúc tác, mở vòng).
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm “nhân tạo” với “tổng hợp”: nhân tạo = bán tổng hợp, vẫn dựa trên polime thiên nhiên.
- Cho rằng cứ sản xuất trong nhà máy là tổng hợp. Điều quyết định là có tạo mạch polime mới từ monome hay không.
- Nhầm tơ tằm (protein) với tơ visco (xenlulozơ).
Bài luyện tập
- Dãy nào gồm toàn tơ nhân tạo: (a) visco, xenlulozơ axetat; (b) nilon-6,6, visco; (c) bông, len?
Đáp án: (a). - Trong các tơ: tằm, visco, nilon-6,6, nitron, lapsan, có bao nhiêu tơ tổng hợp?
Đáp án: 3 (nilon-6,6, nitron, lapsan). - Từ 1 mol axit ađipic phản ứng vừa đủ với hexametylenđiamin để tạo nilon-6,6 thì thu được bao nhiêu mol nước (coi hiệu suất 100%, tạo mạch n mắt xích với n = 1 cặp đơn vị tính theo tỉ lệ 2n)?
Đáp án: Mỗi cặp monome giải phóng 2 phân tử nước, nên 1 mol axit ađipic cho 2 mol H2O theo tỉ lệ phương trình.
Câu hỏi thường gặp
Tơ visco thuộc loại tơ nào?
Tơ visco thuộc loại tơ bán tổng hợp (tơ nhân tạo), được chế biến từ xenlulozơ của gỗ, tre, nứa.
Tơ nhân tạo và tơ tổng hợp khác nhau thế nào?
Tơ nhân tạo xuất phát từ polime thiên nhiên (xenlulozơ) rồi chế biến hoá học; tơ tổng hợp được tạo từ monome bằng phản ứng trùng hợp hoặc trùng ngưng.
Tơ nào sau đây là tơ tổng hợp: tơ tằm, tơ visco, nilon-6,6?
Nilon-6,6 là tơ tổng hợp. Tơ tằm là tơ thiên nhiên, tơ visco là tơ bán tổng hợp.
Tơ xenlulozơ axetat có phải tơ tổng hợp không?
Không. Tơ xenlulozơ axetat cũng là tơ bán tổng hợp vì chế từ xenlulozơ, giống tơ visco.