Trả lời nhanh
Khí khổng là các lỗ nhỏ trên biểu bì lá (nhiều nhất ở mặt dưới), có vai trò giúp các chất khí khuếch tán vào và ra khỏi lá: CO2 đi vào để quang hợp, O2 đi ra; ngược lại khi hô hấp thì O2 đi vào, CO2 đi ra. Ngoài ra, hơi nước cũng thoát ra ngoài qua khí khổng (thoát hơi nước).
Khí khổng là gì? Nằm ở đâu trên lá?
Khí khổng là những khe hở rất nhỏ nằm trong lớp biểu bì của lá. Ở đa số cây, khí khổng tập trung nhiều ở mặt dưới lá, nên mặt dưới ít bị nắng chiếu trực tiếp và hạn chế mất nước. Một số cây thuỷ sinh nổi như sen, súng lại có khí khổng chủ yếu ở mặt trên vì mặt dưới tiếp xúc với nước.
Mỗi khí khổng được tạo bởi hai tế bào hình hạt đậu úp vào nhau gọi là tế bào bảo vệ (tế bào hạt đậu). Khe hở giữa hai tế bào này chính là lỗ khí.
Vai trò của khí khổng đối với lá cây
- Trao đổi khí cho quang hợp: CO2 từ không khí khuếch tán qua khí khổng vào lá; O2 sinh ra khi quang hợp khuếch tán ra ngoài.
- Trao đổi khí cho hô hấp: tế bào lá luôn hô hấp, nên O2 khuếch tán vào và CO2 khuếch tán ra qua khí khổng.
- Thoát hơi nước: hơi nước từ các khoảng gian bào trong lá thoát ra ngoài qua khí khổng, tạo lực hút giúp nước và muối khoáng được vận chuyển từ rễ lên, đồng thời làm mát lá.
Nói gọn: khí khổng là “cửa ngõ” của lá, vừa cho khí đi qua vừa là lối thoát của hơi nước.
Vì sao các chất khí đi qua khí khổng được?
Các khí di chuyển bằng khuếch tán: từ nơi nồng độ cao sang nơi nồng độ thấp. Ban ngày, lá quang hợp mạnh nên CO2 trong lá bị dùng hết, nồng độ thấp hơn ngoài không khí, vì vậy CO2 đi vào. Cùng lúc đó, O2 trong lá tăng cao hơn bên ngoài nên O2 đi ra.
Khí khổng đóng mở như thế nào?
| Trạng thái | Tế bào bảo vệ | Khí khổng |
|---|---|---|
| Đủ nước, có ánh sáng | Hút nước, trương lên, cong lại | Mở |
| Thiếu nước, trời tối | Mất nước, xẹp xuống, thẳng ra | Đóng |
Lí do: thành tế bào phía trong (sát lỗ khí) dày, thành phía ngoài mỏng. Khi trương nước, thành mỏng giãn nhiều hơn nên tế bào cong ra và lỗ khí mở. Nhờ vậy, khi gặp hạn cây tự đóng khí khổng để giữ nước, còn khi đủ nước và ánh sáng thì mở để lấy CO2 quang hợp.
Lỗi sai thường gặp
- Chỉ nhớ khí khổng để thoát hơi nước mà quên vai trò trao đổi khí (O2, CO2).
- Cho rằng khí khổng chỉ mở ban đêm. Thực tế đa số cây mở ban ngày khi có ánh sáng.
- Nhầm khí khổng với lỗ vỏ ở thân, cành (nơi trao đổi khí của phần thân già) hoặc với mạch gỗ, mạch rây.
- Nhầm “khuếch tán” thành “cây hút khí bằng năng lượng”; thực chất khí đi theo chênh lệch nồng độ.
Mẹo nhớ
Hãy nhớ khí khổng như “cửa sổ có hai cánh” của lá: cửa mở thì khí vào – khí ra – hơi nước thoát; cửa đóng thì lá giữ nước. Ba ý này gắn với ba quá trình: quang hợp, hô hấp, thoát hơi nước.
Bài luyện tập
- Câu 1. Vì sao vào buổi trưa nắng gắt, nhiều loài cây khép khí khổng lại?
Đáp án: để giảm mất nước do thoát hơi nước; cây chấp nhận giảm lượng CO2 lấy vào để khỏi bị héo. - Câu 2. Nếu bôi một lớp keo trong suốt lên mặt dưới lá, quang hợp của lá sẽ thay đổi thế nào?
Đáp án: quang hợp giảm vì khí khổng (nhiều ở mặt dưới) bị bịt, CO2 khó vào lá; đồng thời thoát hơi nước cũng giảm. - Câu 3. Tế bào bảo vệ khác các tế bào biểu bì thường ở điểm nào?
Đáp án: có hình hạt đậu, có lục lạp, thành dày mỏng không đều nên điều chỉnh được độ đóng mở của lỗ khí.
Câu hỏi thường gặp
Khí khổng có vai trò gì đối với lá cây?
Khí khổng giúp các khí như CO₂ và O₂ khuếch tán vào và ra khỏi lá, phục vụ quang hợp và hô hấp, đồng thời là nơi hơi nước thoát ra ngoài.
Khí khổng nằm chủ yếu ở mặt nào của lá?
Ở đa số cây, khí khổng tập trung nhiều ở mặt dưới lá để hạn chế mất nước do nắng. Các cây có lá nổi trên mặt nước như sen, súng thì khí khổng chủ yếu ở mặt trên.
Khí khổng đóng mở nhờ đâu?
Nhờ hai tế bào bảo vệ. Khi tế bào hút nước trương lên thì cong ra làm khí khổng mở; khi mất nước thì xẹp, thẳng lại làm khí khổng đóng.
Vì sao khi hạn hán cây đóng khí khổng?
Để giảm lượng nước thoát ra qua lá, giúp cây giữ nước và tránh bị héo, dù lượng CO₂ lấy vào bị giảm.