Trả lời nhanh
Một số hình thức nhân giống vô tính ở cây trồng: giâm cành, chiết cành, ghép cây (ghép cành, ghép mắt), tách chồi hoặc tách bụi, nuôi cấy mô tế bào; ngoài ra còn dùng thân bò, thân củ, rễ củ, lá. Cây con được tạo ra từ một phần cơ thể của cây mẹ, không qua hạt, nên giống hệt cây mẹ.
Nhân giống vô tính là gì?
Nhân giống vô tính là tạo cây mới từ một phần cơ quan sinh dưỡng (rễ, thân, lá, chồi) hoặc từ tế bào của cây mẹ. Quá trình này không có sự kết hợp giữa giao tử đực và giao tử cái.
Vì vậy cây con mang đặc điểm di truyền giống cây mẹ: cùng màu hoa, vị quả, năng suất. Đây là lý do người trồng chọn cách này khi muốn giữ giống tốt.
Các hình thức nhân giống vô tính thường gặp
1. Nhân giống tự nhiên (cây tự tạo cây con)
- Thân bò: mắt trên thân mọc rễ rồi thành cây mới (rau má, dâu tây, cỏ lạc).
- Thân rễ (thân ngầm): chồi mọc ra từ thân ngầm dưới đất (gừng, nghệ, riềng, cỏ tranh).
- Thân củ: mầm ở mắt củ mọc thành cây (khoai tây).
- Rễ củ: chồi mọc ra từ rễ phình to (khoai lang).
- Lá: chồi mọc ở mép lá rụng xuống đất thành cây con (lá bỏng, còn gọi là sống đời).
2. Nhân giống do con người thực hiện
| Hình thức | Cách làm tóm tắt | Ví dụ cây |
|---|---|---|
| Giâm cành | Cắt đoạn thân, cành (có mắt), cắm xuống đất ẩm cho ra rễ | Rau muống, sắn, mía, hoa hồng, khoai lang (giâm dây) |
| Chiết cành | Bó đất ẩm quanh cành còn dính trên cây mẹ, đợi ra rễ rồi mới cắt | Bưởi, cam, nhãn, vải, ổi |
| Ghép cây | Gắn cành hoặc mắt (cành ghép) của cây tốt lên gốc cây khác (gốc ghép) | Cao su, xoài, hồng, cam, hoa hồng |
| Tách chồi, tách bụi | Tách chồi con hoặc cả bụi khỏi cây mẹ rồi trồng riêng | Chuối, dứa, lan, sả |
| Nuôi cấy mô | Lấy mô hoặc tế bào, nuôi trong môi trường dinh dưỡng vô trùng để tạo cây hoàn chỉnh | Lan, chuối, khoai tây sạch bệnh, hoa cúc |
Cách điền đúng vào câu “Cây con được tạo ra bằng hình thức…”
Đề thường cho một cây cụ thể rồi hỏi tên hình thức. Em đọc kỹ mô tả cách tạo cây con rồi đối chiếu:
- Cắt cành cắm xuống đất, cây ra rễ → giâm cành.
- Bó bầu đất ở cành khi còn trên cây mẹ → chiết cành.
- Có hai cây: gốc ghép và cành ghép, hai phần dính liền → ghép cây.
- Cây mọc từ củ, thân bò, thân rễ → nhân giống bằng cơ quan sinh dưỡng (tự nhiên).
- Làm trong phòng thí nghiệm, môi trường vô trùng, từ mô nhỏ → nuôi cấy mô.
Mẹo nhớ: giâm thì cắt rời rồi mới cho ra rễ, chiết thì ra rễ rồi mới cắt, ghép thì cần hai cây.
Ưu điểm và hạn chế
- Ưu điểm: giữ nguyên đặc tính tốt của cây mẹ; cây thường ra hoa, kết quả sớm; nhân nhanh số lượng lớn (nhất là nuôi cấy mô); tạo cây sạch bệnh.
- Hạn chế: các cây con gần như giống hệt nhau nên kém đa dạng di truyền, dễ cùng bị một loại sâu bệnh hoặc điều kiện bất lợi; cây giâm, chiết thường không có rễ cọc ăn sâu nên kém chịu hạn, đổ gió hơn cây trồng từ hạt; nuôi cấy mô cần kỹ thuật và chi phí cao.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm giâm cành với chiết cành: chiết cành giữ cành trên cây mẹ cho tới khi có rễ.
- Cho rằng trồng bằng hạt cũng là nhân giống vô tính. Hạt được tạo ra qua thụ tinh nên đó là sinh sản hữu tính.
- Quên nêu ví dụ cây cụ thể khi đề yêu cầu “kể tên và cho ví dụ”.
Bài luyện tập
- Bài 1. Người ta cắt đoạn thân sắn dài khoảng 20 cm, có vài mắt, cắm xiên xuống đất. Đây là hình thức nào?
Đáp án: giâm cành (nhân giống vô tính bằng thân). - Bài 2. Vì sao nhà vườn thường chiết hoặc ghép cây bưởi thay vì gieo hạt?
Đáp án: cây chiết, ghép giữ được đặc tính quả ngon của cây mẹ và nhanh cho quả; cây gieo từ hạt có thể phân li tính trạng, quả không giống mẹ và lâu cho quả. - Bài 3. Kể tên ba loại cây có thể nhân giống bằng thân rễ hoặc thân củ.
Đáp án: ví dụ gừng, nghệ (thân rễ) và khoai tây (thân củ).
Câu hỏi thường gặp
Nhân giống vô tính ở cây trồng gồm những hình thức nào?
Gồm giâm cành, chiết cành, ghép cây, tách chồi hoặc tách bụi, nuôi cấy mô, cùng các cách tự nhiên như thân bò, thân rễ, thân củ, rễ củ, lá.
Giâm cành khác chiết cành ở điểm nào?
Giâm cành là cắt cành rời khỏi cây mẹ rồi cắm xuống đất cho ra rễ. Chiết cành là kích thích cành ra rễ khi cành vẫn còn dính trên cây mẹ, sau đó mới cắt đem trồng.
Vì sao cây nhân giống vô tính giống hệt cây mẹ?
Vì cây con phát triển từ tế bào sinh dưỡng của cây mẹ bằng nguyên phân, không có sự kết hợp giữa giao tử đực và giao tử cái, nên vật chất di truyền được giữ nguyên.
Nuôi cấy mô có phải nhân giống vô tính không?
Có. Nuôi cấy mô là nhân giống vô tính, trong đó cây hoàn chỉnh được tạo ra từ mô hoặc tế bào của cây mẹ trong môi trường dinh dưỡng vô trùng.