Ca dao, tục ngữ về truyền thống hiếu học, hiếu thảo, yêu nghề

Cách phân biệt ca dao và tục ngữ để chọn câu cho đúng

• Tục ngữ thường ngắn gọn, đúc kết kinh nghiệm hoặc lời khuyên, ví dụ “Học thầy không tày học bạn”.
• Ca dao thường là những câu thơ (nhiều bài theo thể lục bát) diễn tả tình cảm, ví dụ bài “Công cha như núi Thái Sơn…”.

Đề bài ghép chung hai thể loại nên em được phép lấy cả hai. Điều quan trọng là câu em chọn phải đúng chủ đề và em hiểu rõ nghĩa.

1. Truyền thống hiếu học

Câu	Ý nghĩa
Không thầy đố mày làm nên.	Thầy cô dạy dỗ có vai trò rất lớn, thiếu người dẫn đường thì khó thành công.
Học thầy không tày học bạn.	Ngoài việc học thầy, em còn học hỏi được nhiều điều gần gũi từ bạn bè.
Có công mài sắt, có ngày nên kim.	Kiên trì, chăm chỉ thì việc khó đến mấy cũng làm được.
Dao có mài mới sắc, người có học mới khôn.	Con người phải học tập, rèn luyện mới trưởng thành, sáng suốt.
Tiên học lễ, hậu học văn.	Học cách cư xử, lễ phép trước rồi mới học kiến thức.

2. Truyền thống hiếu thảo

Câu ca dao tiêu biểu nhất là:

Công cha như núi Thái Sơn,
Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra.
Một lòng thờ mẹ kính cha,
Cho tròn chữ hiếu mới là đạo con.

Bài ca dao dùng hình ảnh núi cao và nước nguồn không bao giờ cạn để nói công ơn cha mẹ to lớn, bền bỉ. Hai câu sau là lời nhắn nhủ: làm con phải kính trọng, biết ơn và sống trọn đạo hiếu.

Câu	Ý nghĩa
Uống nước nhớ nguồn.	Nhớ ơn những người đã sinh thành, nuôi dưỡng và giúp đỡ mình.
Cây có gốc mới nở ngành xanh ngọn, Nước có nguồn mới bể rộng sông sâu.	Mọi thành quả đều có cội nguồn; con cháu cần nhớ gốc gác tổ tiên, ông bà.
Con có cha như nhà có nóc.	Cha mẹ là chỗ dựa, che chở cho con.

3. Truyền thống yêu nghề, yêu lao động

Câu	Ý nghĩa
Nhất nghệ tinh, nhất thân vinh.	Giỏi một nghề cho thật tinh thông thì bản thân được trân trọng.
Trăm hay không bằng tay quen.	Biết nhiều lí thuyết cũng không bằng thành thạo qua luyện tập, làm việc nhiều lần.
Siêng làm thì có, siêng học thì hay.	Chăm lao động thì có của cải, chăm học thì giỏi giang.
Có làm thì mới có ăn, Không dưng ai dễ mang phần đến cho.	Muốn có thành quả phải bỏ công sức, không thể trông chờ may mắn.

Đoạn văn mẫu liên hệ bản thân

Mỗi gia đình, dòng họ thường có những truyền thống riêng. Gia đình em rất coi trọng việc học và lòng hiếu thảo. Ông bà thường nhắc “Không thầy đố mày làm nên”, nên em luôn lễ phép với thầy cô và chăm chỉ làm bài. Mỗi tối, em phụ mẹ dọn cơm, rót nước cho ông, vì em hiểu “Công cha như núi Thái Sơn”. Em cũng học theo bố, một người thợ cần mẫn, biết rằng “Trăm hay không bằng tay quen”. Em sẽ cố gắng giữ gìn những điều tốt đẹp ấy.

Em có thể thay các chi tiết về ông bà, bố mẹ bằng chuyện thật trong gia đình mình để bài viết có nét riêng.

Lỗi sai thường gặp khi làm bài này

• Chép câu sai chữ hoặc đảo vế, ví dụ viết thành “Không thầy đố ai làm nên”.
• Chỉ liệt kê câu mà không giải thích, trong khi thầy cô thường yêu cầu nêu ý nghĩa.
• Lấy lẫn câu về chủ đề khác (ví dụ câu về đoàn kết) vào nhóm hiếu học.

Bài luyện tập

1. Em hãy sưu tầm thêm ít nhất hai câu tục ngữ về tình cảm gia đình và giải thích ý nghĩa. Gợi ý: hỏi ông bà, cha mẹ hoặc tra trong sách tục ngữ, ca dao.
2. Nối vế còn lại: “Có công mài sắt, …” (có ngày nên kim) và “Uống nước, …” (nhớ nguồn).
3. Viết 3 đến 4 câu nói về một truyền thống tốt đẹp mà gia đình em đang giữ gìn.

Câu hỏi thường gặp

Câu tục ngữ nào nói về hiếu học?

Ví dụ: “Không thầy đố mày làm nên”, “Có công mài sắt, có ngày nên kim”, “Dao có mài mới sắc, người có học mới khôn”.

Câu ca dao nào nói về lòng hiếu thảo với cha mẹ?

“Công cha như núi Thái Sơn, Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra. Một lòng thờ mẹ kính cha, Cho tròn chữ hiếu mới là đạo con.”

Câu nào thể hiện tình yêu nghề?

“Nhất nghệ tinh, nhất thân vinh” và “Trăm hay không bằng tay quen”: đề cao sự tinh thông và rèn luyện trong nghề.

Bài học liên quan

• Hành vi học sinh không được làm để chống diễn biến hoà bình, bạo loạn lật đổ
• Tôn trọng sự thật là gì? Biểu hiện, ý nghĩa và cách rèn luyện
• Nội dung nào không phải là nội dung cơ bản của pháp luật về phát triển?