Trả lời nhanh
Hai chữ nước nhà là bài thơ song thất lục bát của Trần Tuấn Khải (bút hiệu Á Nam), sáng tác năm 1924. Tác giả mượn câu chuyện xưa về Nguyễn Phi Khanh dặn con là Nguyễn Trãi ở ải Nam Quan để gửi gắm nỗi đau mất nước và lời kêu gọi người đương thời nghĩ đến việc cứu nước. Nội dung chính: nỗi xót xa trước cảnh nước mất nhà tan và lời cha khuyên con quay về lo việc lớn.
Đôi nét về tác giả Trần Tuấn Khải
- Trần Tuấn Khải (1895 – 1983), bút hiệu Á Nam, quê ở Nam Định.
- Ông là một nhà thơ, nhà báo có tinh thần yêu nước, sáng tác nhiều thơ ca chứa đựng nỗi đau mất nước và khát vọng độc lập, tự do.
- Thường mượn đề tài lịch sử, hình tượng nghệ thuật quen thuộc để nói chuyện hiện tại, vừa tránh sự kiểm duyệt của thực dân, vừa lay động người đọc.
- Tác phẩm tiêu biểu: Bút quan hoài, cùng nhiều bài thơ được truyền tụng một thời như Hai chữ nước nhà.
Hoàn cảnh ra đời và thể thơ
Bài thơ ra đời trong thời kì đất nước còn nằm dưới ách đô hộ của thực dân Pháp. Câu chuyện được kể lấy từ lịch sử đầu thế kỉ XV: nhà Hồ thất bại trước quân Minh xâm lược, Nguyễn Phi Khanh bị bắt đưa về Trung Quốc, người con là Nguyễn Trãi đi theo tiễn cha. Đến ải Nam Quan, người cha dừng lại khuyên con quay về để lo trả thù nhà, đền nợ nước.
Bài thơ viết theo thể song thất lục bát: cứ hai câu bảy chữ thì tiếp đến một cặp lục bát. Nhịp điệu uyển chuyển, âm hưởng trầm buồn rất hợp để giãi bày tâm trạng da diết.
Bố cục
Có thể chia bài thơ theo mạch cảm xúc thành ba phần:
- Phần 1: Cảnh nước mất nhà tan, nỗi đau và tâm trạng của người cha trước cuộc chia li.
- Phần 2: Lời nhắc nhớ về cội nguồn dân tộc, truyền thống anh hùng và trách nhiệm của người con với giang sơn.
- Phần 3: Lời dặn dò, khuyên con quay về, nhận lấy “hai chữ nước nhà” làm lẽ sống.
Tóm tắt nội dung
Nguyễn Phi Khanh bị giặc Minh bắt giải sang Trung Quốc, con trai Nguyễn Trãi đau đớn đi theo đến ải Nam Quan. Nhìn con khóc, người cha vừa xót xa vừa tỉnh táo. Ông nhắc con rằng nước mất thì nhà cũng tan, đi theo cha chỉ để chịu cảnh tủi nhục, chi bằng trở về góp sức cứu nước. Lời dặn ấy chính là lời gửi gắm “hai chữ nước nhà”, là món nợ lớn mà người làm con phải gánh lấy.
Ý nghĩa nhan đề
“Nước” và “nhà” là hai chữ nhỏ nhưng ghép lại thành tiếng gọi quê hương: có nước mới có nhà, nước mất thì nhà cũng chẳng còn. Nhan đề vì thế nhắc người đọc rằng tình riêng phải gắn liền với nghĩa chung, và trách nhiệm với đất nước là điều thiêng liêng nhất.
Giá trị nội dung
- Tố cáo tội ác và nỗi nhục của cảnh nước mất nhà tan.
- Ca ngợi lòng yêu nước, ý thức đặt nghĩa lớn lên trên tình riêng.
- Gửi thông điệp đến người Việt đương thời: đừng quên cội nguồn, hãy đứng lên vì độc lập dân tộc.
Giá trị nghệ thuật
- Thể song thất lục bát giàu nhạc điệu, phù hợp giọng điệu thống thiết.
- Ngôn ngữ giàu hình ảnh, câu hỏi tu từ và lời nhắn nhủ trực tiếp tạo sức lay động.
- Dùng tích xưa nói chuyện nay, vừa kín đáo vừa có sức thuyết phục.
Dàn ý phân tích ngắn gọn
- Mở bài: giới thiệu Trần Tuấn Khải, bài thơ Hai chữ nước nhà và hoàn cảnh ra đời.
- Thân bài:
- Nỗi đau cảnh nước mất nhà tan, tâm trạng người cha ở ải Nam Quan.
- Lời nhắc nhớ về truyền thống, cội nguồn và bổn phận của người con.
- Lời khuyên con quay về: tình cha con hoà trong nghĩa lớn với đất nước.
- Đặc sắc nghệ thuật: thể thơ, ngôn ngữ, giọng điệu, cách mượn tích xưa.
- Kết bài: khẳng định giá trị yêu nước và sức sống của bài thơ đến hôm nay.
Lưu ý khi làm bài
- Phân biệt nhân vật: người nói trong bài là Nguyễn Phi Khanh, nhưng tiếng nói thật sự là của tác giả.
- Đừng chỉ kể lại cốt truyện, hãy chỉ ra vì sao tác giả chọn tích xưa để nói chuyện đương thời.
- Khi dẫn thơ, chỉ nên trích vài câu cần thiết để phân tích.
Câu hỏi luyện tập
Câu 1. Vì sao tác giả chọn câu chuyện Nguyễn Phi Khanh – Nguyễn Trãi? Gợi ý: đây là tích xưa có sức gợi lòng yêu nước, giúp tác giả nói nỗi đau mất nước mà tránh sự kiểm duyệt của thực dân.
Câu 2. Lời khuyên của người cha thể hiện quan niệm gì? Gợi ý: tình riêng phải đặt sau nghĩa lớn; làm người con có hiếu cũng là phải lo cho đất nước.
Tài liệu cùng chủ đề
- Soạn bài Hai chữ nước nhà ngắn nhất
- Hai chữ nước nhà: tác giả tác phẩm
- Sơ đồ tư duy bài Hai chữ nước nhà
- Tóm tắt Hai chữ nước nhà ngắn gọn
Câu hỏi thường gặp
Hai chữ nước nhà của ai, viết theo thể thơ nào?
Bài thơ của Trần Tuấn Khải (bút hiệu Á Nam), viết theo thể song thất lục bát.
Hai chữ nước nhà mượn tích xưa nào?
Bài thơ mượn chuyện Nguyễn Phi Khanh bị giặc Minh bắt sang Trung Quốc, dặn con là Nguyễn Trãi ở ải Nam Quan quay về lo việc cứu nước.
Ý nghĩa nhan đề Hai chữ nước nhà là gì?
Nhan đề nhắc rằng nước và nhà gắn bó với nhau, tình riêng phải đặt trong nghĩa lớn đối với đất nước.