Trả lời nhanh
Chiếc lược ngà là truyện ngắn của nhà văn Nguyễn Quang Sáng, viết năm 1966 khi ông hoạt động ở chiến trường Nam Bộ. Qua câu chuyện ông Sáu và bé Thu, tác phẩm ca ngợi tình cha con sâu nặng, thiêng liêng trong hoàn cảnh chiến tranh, đồng thời gợi lên những mất mát mà chiến tranh gây ra cho mỗi gia đình Việt Nam.
Tác giả Nguyễn Quang Sáng là ai?
Nguyễn Quang Sáng (1932–2014) quê ở huyện Chợ Mới, tỉnh An Giang. Ông tham gia kháng chiến chống Pháp từ khi còn rất trẻ, sau năm 1954 tập kết ra Bắc, rồi trở về chiến trường Nam Bộ trong những năm kháng chiến chống Mỹ.
Ông là nhà văn trưởng thành trong hai cuộc kháng chiến, viết nhiều thể loại: truyện ngắn, tiểu thuyết, kịch bản phim. Năm 2012, ông được tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật.
- Đề tài chính: cuộc sống, con người Nam Bộ trong chiến tranh và sau hòa bình.
- Phong cách: giọng kể mộc mạc, giàu chất Nam Bộ; giỏi dựng tình huống và miêu tả tâm lí nhân vật.
- Tác phẩm tiêu biểu: tập truyện Chiếc lược ngà, tiểu thuyết Đất lửa, Mùa gió chướng, kịch bản phim Cánh đồng hoang.
Hoàn cảnh sáng tác và thông tin chung về tác phẩm
| Mục | Nội dung |
|---|---|
| Năm sáng tác | 1966, khi tác giả đang hoạt động ở chiến trường Nam Bộ |
| Xuất xứ | In trong tập truyện cùng tên Chiếc lược ngà |
| Thể loại | Truyện ngắn |
| Ngôi kể | Ngôi thứ nhất – người kể là bác Ba, đồng đội của ông Sáu |
| Nhân vật chính | Ông Sáu và bé Thu |
| Chủ đề | Tình cha con thiêng liêng, bất diệt trong hoàn cảnh chiến tranh |
Truyện ra đời giữa lúc cuộc kháng chiến chống Mỹ diễn ra ác liệt ở miền Nam. Rất nhiều gia đình phải chia li, người cha đi chiến đấu nhiều năm không được gặp con. Đó chính là “chất liệu đời thật” làm nên câu chuyện.
Tóm tắt truyện Chiếc lược ngà
Ông Sáu thoát li đi kháng chiến khi con gái là bé Thu chưa đầy một tuổi. Tám năm sau, ông mới có dịp về thăm nhà ba ngày. Vì vết thẹo dài trên má do bị thương, gương mặt ông không còn giống người trong tấm ảnh chụp chung với má mà bé Thu vẫn biết, nên em nhất quyết không nhận ông là ba.
Suốt mấy ngày, bé Thu nói trống không, không chịu gọi “ba”. Trong bữa cơm, em hất cái trứng cá ông gắp cho, bị ông đánh, rồi bỏ sang nhà bà ngoại. Tại đây, bà giải thích cho em vì sao ba có vết thẹo.
Sáng hôm sau, đúng lúc ông Sáu lên đường, bé Thu bất ngờ thét lên gọi ba, chạy tới ôm chặt lấy ông, hôn cả vết thẹo, không muốn rời. Ông Sáu hứa sẽ mua cho con một chiếc lược.
Trở lại căn cứ, ông nhặt được một khúc ngà voi và dồn hết tình thương nhớ vào việc tỉ mỉ làm cây lược, khắc lên đó dòng chữ “Yêu nhớ tặng Thu con của ba”. Trong một trận càn của địch, ông hi sinh. Trước lúc mất, ông trao cây lược cho bác Ba, nhờ gửi lại cho con. Nhiều năm sau, bác Ba gặp lại bé Thu khi em đã trở thành một cô giao liên dũng cảm.
Bố cục của đoạn trích
Đoạn trích học trong chương trình có thể chia làm hai phần:
- Phần 1 – Ba ngày phép của ông Sáu: bé Thu không nhận cha, rồi nhận cha trong giây phút chia tay.
- Phần 2 – Ở khu căn cứ: ông Sáu làm chiếc lược ngà cho con và hi sinh khi chưa kịp trao, gửi lại kỉ vật cho bác Ba.
Ở bản truyện đầy đủ, câu chuyện còn có đoạn bác Ba gặp lại bé Thu sau nhiều năm, khép lại tác phẩm bằng một nỗi xúc động lặng lẽ.
Tình huống truyện độc đáo nằm ở đâu?
Truyện được xây dựng trên hai tình huống, cả hai đều bất ngờ mà vẫn hợp lí:
- Tình huống 1: Hai cha con gặp nhau sau tám năm xa cách, nhưng bé Thu không nhận cha. Đến khi em nhận ra và bộc lộ tình yêu mãnh liệt thì cũng là lúc ông Sáu phải đi. Tình huống này làm nổi bật tình cảm của người con.
- Tình huống 2: Ở chiến khu, ông Sáu dồn hết tình yêu và nỗi ân hận vào việc làm cây lược, nhưng ông hi sinh khi chưa kịp trao. Tình huống này làm nổi bật tình cảm của người cha.
Hai tình huống bổ sung cho nhau: một bên là tình con dành cho cha, một bên là tình cha dành cho con. Cả hai đều diễn ra trong cái nền chung là sự chia cắt, mất mát của chiến tranh.
Phân tích nhân vật bé Thu
Trước khi nhận cha: cứng đầu nhưng có lí do
Bé Thu phản ứng rất quyết liệt: giật mình, tái mặt, chạy kêu má khi ông Sáu gọi; nói trống không khi buộc phải nhờ ông việc; hất trứng cá ra khỏi chén. Thoạt nhìn, đó là một đứa trẻ bướng bỉnh.
Nhưng nếu đặt mình vào vị trí của em, ta sẽ hiểu: em chỉ biết ba qua tấm ảnh, và người trước mặt có vết thẹo khiến em không nhận ra. Sự cự tuyệt ấy xuất phát từ một tình yêu ba trọn vẹn, dứt khoát: em không chịu gọi “ba” với một người mà em tin là không phải ba mình.
Khi nhận cha: tình yêu bùng nổ
Khi được bà ngoại giải thích, mọi nghi ngờ được cởi bỏ. Tiếng gọi “ba” mà em kìm nén suốt tám năm bật ra trong giây phút chia tay. Em ôm chặt cổ ba, hôn khắp mặt, hôn cả vết thẹo – thứ từng khiến em sợ hãi. Chi tiết này cho thấy sự hối hận và tình yêu cha mãnh liệt, dồn nén.
Nhận xét: Nhà văn rất am hiểu tâm lí trẻ em. Bé Thu vừa hồn nhiên, ương ngạnh, vừa có cá tính mạnh mẽ của đứa trẻ Nam Bộ – sau này trở thành cô giao liên gan dạ.
Phân tích nhân vật ông Sáu
- Khi về phép: nỗi khao khát gặp con khiến ông nhảy xuống xuồng khi xuồng chưa cập bến, vừa bước vừa gọi con. Bị con chối từ, ông đau đớn, bất lực; cơn nóng giận dẫn đến cái đánh mà ông ân hận mãi.
- Ở chiến khu: lời hứa với con trở thành động lực. Ông cẩn thận cưa từng chiếc răng lược, khắc từng nét chữ. Cây lược ngà là nơi ông gửi gắm tình yêu và cả nỗi day dứt vì đã đánh con.
- Lúc hi sinh: không còn sức nói, ông vẫn cố trao cây lược cho đồng đội. Tình cha con đã vượt lên cả cái chết.
Ý nghĩa hình ảnh chiếc lược ngà
- Là kỉ vật thiêng liêng, kết tinh tình yêu, nỗi nhớ và sự ân hận của người cha.
- Là cầu nối giữa hai cha con khi họ không còn được gặp nhau.
- Là minh chứng cho việc chiến tranh có thể cướp đi sinh mạng nhưng không thể hủy diệt tình cảm con người.
Nhan đề “Chiếc lược ngà” vì thế không chỉ gọi tên một đồ vật mà còn khái quát toàn bộ chủ đề của truyện.
Giá trị nội dung và nghệ thuật
| Giá trị | Biểu hiện |
|---|---|
| Nội dung | Ca ngợi tình cha con sâu nặng, thiêng liêng; gợi những mất mát, đau thương mà chiến tranh gây ra cho con người. |
| Nghệ thuật | Tình huống truyện bất ngờ mà hợp lí; ngôi kể thứ nhất qua lời bác Ba tạo sự chân thực, khách quan; miêu tả tâm lí nhân vật, nhất là trẻ em, tinh tế; ngôn ngữ đậm chất Nam Bộ. |
Vì sao tác giả chọn bác Ba làm người kể chuyện?
Bác Ba là người chứng kiến toàn bộ câu chuyện, từ ba ngày phép đến lúc ông Sáu hi sinh. Nhờ vậy:
- Câu chuyện trở nên đáng tin, như một lời kể của người trong cuộc.
- Người kể có thể bình luận, bày tỏ cảm xúc, giúp người đọc hiểu sâu hơn tâm trạng nhân vật.
- Diễn biến tâm lí nhân vật được nhìn từ bên ngoài, tạo khoảng trống để người đọc tự cảm nhận, từ đó tăng sức gợi.
Mẹo ôn tập và lỗi sai thường gặp
- Mẹo nhớ nhanh: “2 nhân vật – 2 tình huống – 1 kỉ vật”. Hai tình huống lần lượt làm nổi bật tình con với cha và tình cha với con; kỉ vật là chiếc lược ngà.
- Lỗi 1: nhầm người kể chuyện là ông Sáu hoặc tác giả. Người kể là bác Ba.
- Lỗi 2: chỉ khen bé Thu “bướng bỉnh”, quên giải thích nguyên nhân là vết thẹo và tấm ảnh.
- Lỗi 3: chép dài lời văn trong truyện khi làm bài. Em nên dẫn ý, chỉ trích những từ ngữ, chi tiết ngắn thật cần thiết để phân tích.
Gợi ý dàn ý phân tích tình cha con trong truyện
- Mở bài: giới thiệu Nguyễn Quang Sáng, truyện Chiếc lược ngà và vấn đề tình cha con trong chiến tranh.
- Thân bài:
- Hoàn cảnh: cha đi kháng chiến, con lớn lên không có cha bên cạnh.
- Tình yêu của bé Thu: cự tuyệt người lạ, rồi bùng nổ tình cảm khi nhận ra cha.
- Tình yêu của ông Sáu: khao khát gặp con, ân hận, làm cây lược, trao kỉ vật trước khi hi sinh.
- Đánh giá nghệ thuật: tình huống, ngôi kể, tâm lí nhân vật.
- Kết bài: khẳng định tình cha con bất diệt; liên hệ trách nhiệm trân trọng gia đình, biết ơn thế hệ đi trước.
Câu hỏi thường gặp
Chiếc lược ngà được sáng tác năm nào?
Truyện được viết năm 1966, khi Nguyễn Quang Sáng đang hoạt động ở chiến trường Nam Bộ trong kháng chiến chống Mỹ, và in trong tập truyện cùng tên.
Ai là người kể chuyện trong Chiếc lược ngà?
Người kể là bác Ba, đồng đội của ông Sáu. Truyện được kể theo ngôi thứ nhất, giúp câu chuyện chân thực và người kể có thể bày tỏ cảm xúc, bình luận.
Vì sao bé Thu không chịu nhận ông Sáu là ba?
Vì gương mặt ông Sáu có vết thẹo dài do bị thương, không giống người cha trong tấm ảnh chụp chung với má mà em vẫn biết. Em chỉ nhận ba sau khi được bà ngoại giải thích.
Chiếc lược ngà có ý nghĩa gì?
Chiếc lược là kỉ vật kết tinh tình yêu, nỗi nhớ và sự ân hận của ông Sáu dành cho con; nó là cầu nối hai cha con và cho thấy tình cảm gia đình bất diệt dù chiến tranh có thể cướp đi sinh mạng con người.
Truyện Chiếc lược ngà có mấy tình huống?
Có hai tình huống chính: bé Thu không nhận cha rồi nhận cha đúng lúc chia tay; và ông Sáu làm cây lược ngà cho con nhưng hi sinh trước khi kịp trao.