Trả lời nhanh
Ý không thể hiện tính đa dạng sinh học cao là ý chỉ nói về một loài (hoặc vài loài) có số lượng cá thể rất lớn, chiếm ưu thế, hoặc các đặc điểm không liên quan đến số loài, sự khác biệt di truyền, sự phong phú của hệ sinh thái. Đa dạng cao chỉ được thể hiện qua nhiều loài, nhiều gen, nhiều kiểu hệ sinh thái và phân bố cá thể tương đối đồng đều.
Đề bài này thường xuất hiện dưới dạng câu hỏi trắc nghiệm có 4 phương án. Vì chưa có đủ nội dung các phương án gốc, bài viết hướng dẫn em cách nhận diện ý đúng bằng một bộ tiêu chí. Em chỉ cần áp bộ tiêu chí này vào từng phương án trong đề của mình là tìm được đáp án.
Đa dạng sinh học được đo bằng những gì?
Đa dạng sinh học là sự phong phú về gen, loài và hệ sinh thái trong tự nhiên. Vì vậy một nơi có “tính đa dạng sinh học cao” khi:
- Đa dạng gen: trong cùng một loài có nhiều alen, nhiều giống, nhiều quần thể khác nhau về di truyền.
- Đa dạng loài: có số lượng loài nhiều, các loài có số cá thể tương đối đồng đều, không có loài nào áp đảo hoàn toàn.
- Đa dạng hệ sinh thái: có nhiều kiểu sinh cảnh, nhiều kiểu quần xã (rừng, đồng cỏ, đất ngập nước, biển…).
Bảng phân biệt: thể hiện và không thể hiện
| Thể hiện đa dạng sinh học cao | KHÔNG thể hiện đa dạng sinh học cao |
|---|---|
| Số loài trong quần xã lớn | Chỉ có một vài loài, trong đó một loài chiếm gần hết số cá thể |
| Nhiều kiểu gen, nhiều giống trong một loài | Quần thể gồm các cá thể gần như giống hệt nhau về gen |
| Nhiều kiểu hệ sinh thái trong một vùng | Vùng chỉ có một kiểu hệ sinh thái đơn điệu (ví dụ độc canh) |
| Chuỗi và lưới thức ăn phức tạp | Lưới thức ăn đơn giản, ít mắt xích |
| Có nhiều loài đặc hữu, loài quý hiếm | Tổng số cá thể rất đông nhưng thuộc ít loài |
Vì sao “số cá thể đông” chưa phải đa dạng cao?
Đây là bẫy phổ biến nhất. Hãy xét ví dụ tự đặt sau.
- Khu A: 40 loài, mỗi loài khoảng 25 cá thể, tổng 1000 cá thể.
- Khu B: 3 loài, mỗi loài khoảng 333 cá thể, tổng khoảng 1000 cá thể.
Hai khu có tổng số cá thể gần như nhau nhưng khu A đa dạng hơn hẳn vì có nhiều loài hơn. Như vậy, số lượng cá thể lớn hay sinh khối lớn không đồng nghĩa với đa dạng sinh học cao. Nếu một phương án của em chỉ nói “số lượng cá thể của mỗi loài rất lớn” hoặc “một loài chiếm ưu thế rõ rệt”, nhiều khả năng đó là ý không thể hiện tính đa dạng.
Cách làm bài nhanh trong 3 bước
- Gạch chân đề: đề hỏi ý “không thể hiện” hay “thể hiện”? Nhiều bạn mất điểm vì đọc nhầm.
- Quy từng phương án về một trong ba cấp: gen – loài – hệ sinh thái. Phương án nào quy được thì là ý thể hiện đa dạng.
- Chọn phương án còn lại: ý chỉ nói về số lượng cá thể, kích thước, sinh khối hoặc sự chiếm ưu thế của một loài, không quy được về ba cấp trên.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm “số lượng loài” với “số lượng cá thể”.
- Cho rằng quần xã nào có sinh vật nhiều, rậm rạp thì đa dạng. Rừng trồng một loài keo rất rậm nhưng đa dạng thấp.
- Quên đa dạng gen và đa dạng hệ sinh thái, chỉ nghĩ đến đa dạng loài.
Mẹo nhớ: “Gen – Loài – Hệ sinh thái, 3 cấp phải thuộc; đông cá thể chưa chắc đa dạng”.
Bài luyện tập có đáp án
Câu 1. Khu rừng nào đa dạng sinh học cao hơn: rừng I có 60 loài cây, hay rừng II có 5 loài cây nhưng mỗi loài hàng nghìn cây?
Đáp án: Rừng I, vì có số loài nhiều hơn.
Câu 2. Ruộng lúa độc canh có tổng sinh khối rất cao. Có thể kết luận nơi đó đa dạng sinh học cao không?
Đáp án: Không, vì hệ sinh thái chỉ gồm rất ít loài, lưới thức ăn đơn giản; sinh khối cao không phản ánh độ đa dạng.
Câu 3. Trong các ý: (a) nhiều giống lúa khác nhau, (b) nhiều kiểu hệ sinh thái trong một vùng, (c) một loài chiếm hơn 90% số cá thể, ý nào không thể hiện đa dạng cao?
Đáp án: Ý (c), vì cho thấy loài ưu thế áp đảo, sự phân bố cá thể không đồng đều.
Nếu em gửi lại đủ 4 phương án của đề, em có thể áp dụng ngay bảng ở trên để loại trừ từng ý một.
Câu hỏi thường gặp
Đa dạng sinh học gồm những cấp độ nào?
Gồm ba cấp độ: đa dạng gen (trong một loài), đa dạng loài (số loài và sự phân bố cá thể) và đa dạng hệ sinh thái (nhiều kiểu sinh cảnh, quần xã).
Số lượng cá thể nhiều có phải đa dạng sinh học cao không?
Không. Đa dạng được đánh giá chủ yếu bằng số loài và mức đồng đều giữa các loài. Một nơi có rất nhiều cá thể nhưng chỉ thuộc vài loài thì đa dạng thấp.
Vì sao rừng trồng độc canh có đa dạng sinh học thấp?
Vì chỉ có một hoặc vài loài cây, kéo theo ít loài động vật, vi sinh vật; lưới thức ăn đơn giản và kém bền vững.
Làm sao tìm nhanh ý không thể hiện đa dạng sinh học?
Quy mỗi phương án về đa dạng gen, loài hoặc hệ sinh thái; phương án không quy được, chỉ nói về số lượng cá thể hay loài ưu thế, là ý cần chọn.