Trả lời nhanh
Tồn tại chủ yếu trong học thuyết Đacuyn là chưa hiểu rõ nguyên nhân phát sinh biến dị và cơ chế di truyền các biến dị. Thời Đacuyn chưa có di truyền học, chưa biết gen, đột biến, nên ông chỉ mô tả được biến dị cá thể mà chưa giải thích được nguồn gốc và cách chúng truyền lại cho đời sau.
Đề bài và cách hiểu đúng
Câu hỏi thường gặp có dạng: “Tồn tại chủ yếu trong học thuyết Đacuyn là chưa …”. Chỗ trống cần điền là phần nói về điều Đacuyn chưa làm được, không phải điều ông đã giải thích thành công.
Đáp án đúng cần điền: hiểu rõ nguyên nhân phát sinh biến dị và cơ chế di truyền các biến dị.
Lưu ý: bản đề gốc có thể có các phương án diễn đạt hơi khác nhau. Bạn hãy chọn phương án mang đúng nội dung “nguyên nhân phát sinh biến dị và cơ chế di truyền biến dị”.
Vì sao đây là tồn tại chính?
Đacuyn xây dựng học thuyết dựa trên ba yếu tố: biến dị, di truyền và chọn lọc tự nhiên. Ông quan sát thấy cá thể trong loài luôn khác nhau, các đặc điểm có lợi được giữ lại qua chọn lọc. Nhưng ở thế kỷ XIX:
- Chưa có khái niệm gen, ADN, nhiễm sắc thể; quy luật Menđen chưa được biết đến rộng rãi.
- Chưa có khái niệm đột biến, nên ông không biết biến dị xuất hiện từ đâu.
- Ông phân biệt biến dị xác định và biến dị không xác định nhưng chưa phân biệt được biến dị di truyền với biến dị không di truyền (thường biến).
Vì vậy, nguồn nguyên liệu của tiến hoá thì ông có nói tới, còn “nguyên liệu ấy sinh ra như thế nào và truyền lại ra sao” thì ông chưa trả lời được. Đây chính là chỗ thuyết tiến hoá tổng hợp hiện đại bổ sung (đột biến, di truyền quần thể, giao phối…).
Những điều Đacuyn đã giải thích được
Đây là bẫy hay gặp: học sinh thấy ý nào cũng “có vẻ đúng”. Hãy nhớ Đacuyn đã làm được các việc sau, nên chúng không phải tồn tại chính:
| Nội dung | Đacuyn đã giải thích chưa? |
|---|---|
| Sự hình thành các đặc điểm thích nghi | Đã giải thích thành công, thông qua chọn lọc tự nhiên tích luỹ biến dị có lợi |
| Nguồn gốc chung của các loài | Đã nêu: các loài hiện nay cùng tiến hoá từ tổ tiên chung |
| Quá trình hình thành loài mới | Đã giải thích theo con đường phân li tính trạng dưới tác dụng của chọn lọc tự nhiên (chưa đầy đủ về cơ chế di truyền nhưng không phải điểm yếu chính) |
| Tính đa dạng và thích nghi của sinh vật | Đã giải thích bằng chọn lọc tự nhiên |
| Nguyên nhân phát sinh biến dị, cơ chế di truyền biến dị | Chưa hiểu rõ → tồn tại chính |
Do đó, nếu đề có phương án kiểu “chưa giải thích được sự hình thành các đặc điểm thích nghi” thì đó là phương án sai: đây lại là thành công lớn của Đacuyn.
Mẹo nhớ
Nhớ câu: “Đacuyn biết biến dị có, nhưng không biết biến dị từ đâu ra, truyền thế nào.” Khi gặp chữ “chưa”, hãy tìm phương án gắn với biến dị và di truyền (cơ sở di truyền học), không phải chọn lọc tự nhiên.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm “chưa hiểu cơ chế di truyền” với “chưa giải thích được chọn lọc tự nhiên”. Chọn lọc tự nhiên là cốt lõi thành công của thuyết.
- Nhầm với học thuyết Lamac: Lamac cho rằng ngoại cảnh trực tiếp gây biến đổi và các biến đổi đó di truyền được; đây là quan điểm không đúng.
- Chọn phương án về “hình thành loài” chỉ vì thấy quen; hãy đọc kĩ xem ý đó có nhắc đến biến dị/di truyền không.
Bài luyện tập
- Câu 1. Theo Đacuyn, nguồn nguyên liệu của chọn lọc tự nhiên là gì?
Đáp án: các biến dị cá thể (đặc biệt biến dị không xác định) di truyền được. - Câu 2. Vì sao Đacuyn không giải thích được nguồn gốc biến dị?
Đáp án: thời đó chưa có di truyền học, chưa biết gen và đột biến. - Câu 3. Thuyết tiến hoá hiện đại bổ sung điều gì để khắc phục tồn tại trên?
Đáp án: đột biến và giao phối cung cấp nguyên liệu, cùng cơ sở di truyền quần thể giải thích sự di truyền và biến đổi tần số alen.
Câu hỏi thường gặp
Tồn tại chủ yếu trong học thuyết Đacuyn là chưa gì?
Là chưa hiểu rõ nguyên nhân phát sinh biến dị và cơ chế di truyền các biến dị, do thời đó di truyền học chưa ra đời.
Đacuyn có giải thích được sự hình thành đặc điểm thích nghi không?
Có. Ông giải thích đặc điểm thích nghi hình thành nhờ chọn lọc tự nhiên giữ lại và tích luỹ các biến dị có lợi, nên đây không phải tồn tại chính.
Đacuyn phân biệt các loại biến dị như thế nào?
Ông chia thành biến dị xác định (đồng loạt, theo hướng nhất định) và biến dị không xác định (cá thể, ngẫu nhiên). Ông cho biến dị cá thể là nguyên liệu của chọn lọc nhưng chưa biết nguồn gốc di truyền của chúng.
Học thuyết nào khắc phục tồn tại của Đacuyn?
Thuyết tiến hoá tổng hợp hiện đại, dựa trên di truyền học và di truyền quần thể, bổ sung vai trò của đột biến, giao phối, biến động di truyền và các nhân tố tiến hoá.