Trả lời nhanh
Sử học có các chức năng chính: chức năng khoa học (tái hiện, giải thích, nhận thức quá khứ) và chức năng xã hội (giáo dục, rút bài học kinh nghiệm, góp phần dự báo tương lai). Vì vậy, ý nào nói Sử học “làm thay đổi quá khứ”, “tạo ra sự kiện lịch sử” hay không liên quan đến nhận thức – giáo dục – dự báo thì đó là ý không thuộc chức năng của Sử học.
Lưu ý về đề bài
Câu hỏi này thường xuất hiện trong bài đầu tiên của Lịch sử lớp 10 (bài về lịch sử và Sử học). Do chưa có đủ bốn phương án gốc để đối chiếu, bài viết không khẳng định chữ cái A, B, C hay D. Thay vào đó, em nắm bộ tiêu chí dưới đây: gặp phương án nào, em chỉ cần đối chiếu là chọn được đáp án đúng.
Sử học là gì?
Sử học là ngành khoa học nghiên cứu về quá khứ của loài người, dựa trên các nguồn sử liệu (hiện vật, tư liệu viết, truyền miệng, hình ảnh…). Đối tượng của Sử học là toàn bộ hoạt động của con người và xã hội đã diễn ra, không phải những điều chưa xảy ra hay chỉ là tưởng tượng.
Các chức năng của Sử học
| Nhóm chức năng | Nội dung | Ví dụ dễ nhớ |
|---|---|---|
| Chức năng khoa học (nhận thức) | Tái hiện bức tranh quá khứ chân thực; giải thích nguyên nhân, diễn biến, kết quả; tìm ra quy luật phát triển của xã hội | Vì sao nhà nước Văn Lang ra đời? Chiến thắng Bạch Đằng diễn ra thế nào? |
| Chức năng xã hội – giáo dục | Giáo dục truyền thống yêu nước, lòng tự hào dân tộc, ý thức trách nhiệm công dân | Học về các cuộc kháng chiến để biết ơn thế hệ đi trước |
| Chức năng xã hội – dự báo | Rút kinh nghiệm từ quá khứ, vận dụng vào hiện tại, góp phần định hướng tương lai | Bài học đoàn kết, “dĩ bất biến ứng vạn biến” trong dựng nước và giữ nước |
Mẹo nhớ: “Biết – Dạy – Đoán” – biết quá khứ (nhận thức), dạy người đời sau (giáo dục), đoán hướng tương lai dựa trên bài học (dự báo).
Cách loại trừ phương án sai
Với dạng “không thuộc”, em lần lượt hỏi: phương án này có thuộc “biết – dạy – đoán” không? Những phương án sau thường là phương án sai:
- “Thay đổi, sửa lại những sự kiện đã xảy ra” – sai, vì quá khứ đã xảy ra thì không thể thay đổi; Sử học chỉ tái hiện đúng sự thật.
- “Tạo ra các sự kiện lịch sử mới” – sai, sự kiện do hoạt động của con người tạo nên, Sử học chỉ nghiên cứu chúng.
- “Sản xuất của cải vật chất” hay “chế tạo công cụ” – sai, đây là hoạt động kinh tế, không phải chức năng của một ngành khoa học nhân văn.
- “Dự đoán chính xác tuyệt đối mọi biến cố tương lai” – sai, Sử học chỉ rút bài học và gợi ý xu hướng, không là bói toán.
Ngược lại, các ý như “giúp hiểu quá khứ”, “giáo dục lòng yêu nước”, “rút bài học kinh nghiệm cho hiện tại và tương lai” đều là chức năng của Sử học.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm chức năng với nhiệm vụ. Nhiệm vụ của Sử học là khôi phục bức tranh quá khứ một cách chân thực và giải thích nó; chức năng là tác dụng đối với nhận thức và xã hội. Hai ý này gần nhau nên dễ lẫn.
- Đọc lướt chữ “không”. Câu hỏi dạng phủ định nên phải chọn ý SAI; hãy gạch chân chữ “không” trước khi làm.
- Cho rằng Sử học chỉ ghi chép sự kiện. Sử học còn giải thích và rút quy luật, nên “tìm hiểu quy luật” vẫn thuộc chức năng.
Luyện tập
Bài 1. (Ví dụ tự đặt) Trong các ý sau, ý nào không thuộc chức năng của Sử học? (a) Giáo dục truyền thống dân tộc. (b) Giải thích nguyên nhân thắng lợi của một cuộc kháng chiến. (c) Xóa bỏ một cuộc chiến tranh đã xảy ra khỏi lịch sử. (d) Rút bài học cho công cuộc xây dựng đất nước.
Đáp án: (c). Quá khứ không thể xóa bỏ; (a), (b), (d) lần lượt là giáo dục, nhận thức, dự báo/rút bài học.
Bài 2. Hãy xếp các ý sau vào nhóm “chức năng khoa học” hoặc “chức năng xã hội”: tái hiện lễ hội thời Lý; giáo dục lòng tự hào dân tộc; tìm quy luật phát triển của xã hội.
Đáp án: Tái hiện lễ hội thời Lý và tìm quy luật phát triển → chức năng khoa học; giáo dục lòng tự hào dân tộc → chức năng xã hội.
Bài 3. Vì sao nói dự báo của Sử học không phải là “bói toán”?
Gợi ý: Vì Sử học dựa trên sử liệu và quy luật đã được kiểm chứng để rút bài học, định hướng xu thế, chứ không khẳng định chắc chắn từng sự kiện tương lai.
Câu hỏi thường gặp
Sử học có những chức năng nào?
Sử học có chức năng khoa học (nhận thức: tái hiện, giải thích quá khứ, tìm quy luật) và chức năng xã hội (giáo dục, rút bài học kinh nghiệm, góp phần dự báo tương lai).
Chức năng và nhiệm vụ của Sử học khác nhau thế nào?
Chức năng là tác dụng của Sử học với nhận thức và xã hội; nhiệm vụ là việc cần làm: khôi phục bức tranh quá khứ chân thực, giải thích và tìm quy luật lịch sử.
Sử học có thể thay đổi quá khứ không?
Không. Quá khứ đã xảy ra là không thể thay đổi; Sử học chỉ nghiên cứu, tái hiện đúng sự thật và rút bài học. Ý nói Sử học thay đổi quá khứ là ý sai.
Làm sao nhanh chóng chọn đúng ở dạng câu hỏi 'không thuộc chức năng'?
Đối chiếu từng phương án với ba ý: nhận thức quá khứ, giáo dục, dự báo/rút bài học. Phương án nằm ngoài ba ý này là đáp án cần chọn.